فضاهای پیراشهری و جمعیت پذیری حوضه آبریز ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

پیراشهر، عرصه کنش فرآیندهای ناشی از ساختارهای اجتماعی ـ فضایی و تجلیگاه اثرگذاری شهرنشینی بر حیات روستایی و محیط طبیعی است. پژوهش حاضر، بررسی جایگاه فضاهای پیراشهری در جمعیت‌پذیری حوضه آبریز ارومیه و درنهایت برجسته‌سازی نقش شهر و پیراشهر بر ناپایداری دریاچه ارومیه را در کانون توجه قرار داده است. این پژوهش از منظر هدف، کاربردی و به لحاظ ماهیت روش، توصیفی ـ تحلیلی محسوب می‌شود و تحلیل‌های فضایی آن با استفاده از داده‌های نقاط جمعیتی (شهری و روستایی) سال 95 مرکز آمار ایران، انجام‌شده است. بر اساس نتایج تحلیل‌های مذکور، 83 درصد جمعیت کل حوضه آبریز ارومیه و بیش از 40 درصد جمعیت روستایی در فاصله 5 کیلومتری از شهرها استقراریافته‌اند. این جریان، مؤید شکل‌گیری خوشه‌های شهری و دامنه گسترده تأثیرگذاری فرآیندهای شهری بر حیات و بافتروستایی است. ازآنجایی‌که کانون‌های جمعیتی پیش‌گفته، بر گستره‌های اکولوژی پشتیبان حیات انسانی (دشت‌های آبرفتی) واقع‌شده‌اند، از طریق مصرف فزاینده منابع آب، بیشترین نقش را در ناپایداری اکوسیستم آبی دریاچه ارومیه ایفا کرده‌اند. ازاین‌رو در کنار توجه به فرآیندهای طبیعی، برجسته‌سازی فرآیند‌های شهری و پیراشهری در پایداری اکولوژیکی حوضه آبریز دریاچه ارومیه، ضروری است.

کلیدواژه‌ها


استیونسون، دبورا، (1388)، "شهرها و فرهنگ‌های شهری"، ترجمه رجب پناهی و احمد پوراحمد، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری، تهران.

چگینی، رباب (1391)،"تبیین پیامدهای فضایی ـ کالبدی ادغام هسته‌های روستایی در فرآیند گسترش شهر (مورد: منطقه یک شهر تهران)" رساله دکتری، دانشگاه خوارزمی تهران.

رهنمایی، محمدتقی (1371)، " توان‌های محیطی و طبیعی ایران"، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران،

مرکز آمار ایران، (1395-1335)، سرشماری نفوس و مسکن. http://www.amar.org.ir/

کاویانی، محمدرضا و بهلول علیجانی، (1371)،"مبانی آب و هواشناسی "، تهران، انتشارات سمت.

گادزشاک، دیوید، ادوارد کایسر و اف استوارد چپین (1393)، برنامه‌ریزی کاربری زمین شهری، ترجمه منوچهر طبیبیان، انتشارات دانشگاه تهران.

Alcamo, Joseph, Bennett, Elena (2003), Ecosystems and human well-being: a framework for assessment /Millennium Ecosystem Assessment, Printed on recycled, acid-free paper Manufactured in the United States of America.

DuBowy Paul J(2016), Introduction to Ecohydrology: Concepts and Applications, Available in: http://forestry-information-center.ipb.ac.id/images/dokumen/Monday%20-%20Ecohydrology%20Approach.pptx

Harvey D (1973) “Social justice and the city. London”.

Harvey D (1982) “The limits to capital”. Oxford.

Harvey D (1985) “The urbanisation of capita”l. Baltimore.

Harvey D (1989) “From managerialism to entrepreneurialism: the transformation in urban.governance in late capitalism”. Geogr Ann Ser B, Hum Geogr 71(1):3–37.

Harvey D (2006) “Neoliberalism as creative destruction”. Geogr Ann Ser B 88(2):145–158.

Iaquinta, David L and. Drescher, Axel W (2000), “Defining Periurban: Rural-Urban Linkages and Institutional Connections”, Portions of this paper were developed with support from the Partnership

Mazhindu Elias(2016), Political Economy of Peri-urbanTransformations in Conditions of Neoliberalism in Zimbabwe in volume of Peri-Urban Developments and Processes in Africa with Special Reference to Zimbabwe, Edited by Chirisa Innocent, Elias Mazhindu and Elmond Bandauko, SpringerBriefs in Geography.

Pickett, S.T.A. Cadenasso, M.L. & Grove, J. M. 2001. ̒̒̒ ̒ Urban ecological systems: linking terrestrial ecological, physical, and socioeconomic components of metropolitan areas.̓ ̓ Annual Review of Ecology and Systematics. Vol 32. pp 127–157.

Piorr, Annette, Joe Ravetz and Ivan Tosics (2012), “Towards European Policies to Sustain Urban-Rural Futures”, Forest & Landscape, University of Copenhagen – LIFE Coordinator of PLURE, p. 5, Available in http://www.plurel.net/images/Peri_Urbanisation_in_Europe_printversion.pdf

Program of the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO): https://www.researchgate.net/publication/287613842.

Ravetz. Joe, Christian Fertner, and Thomas Sick Nielsen (2013), The Dynamics of Peri-Urbanization in volume of Peri-urban futures: Scenarios and modelsfor land use change in Europe, Edited byKjell Nilsson, Stephan Pauleit, Simon Bell, Carmen Aalbers and Thomas Sick Nielsen,Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2013.

Simon David, Duncan McGregor and Donald Thompson (2006), “Contemporary Perspectives on the Peri-Urban Zones of Cities in Developing Areas”, in Volume of The Peri-Urban Interface Approaches to Sustainable Natural and Human Resource Use, First published by Earthscan in the UK and USA in 2006.