توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تبیین عوامل مؤثر بر کارآفرینی و اشتغال‌زایی در نواحی پیراشهری ساری‌ (مورد مطالعه: بازار روستاهای ساری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
2 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jpusd.2026.558587.1381
چکیده
صنایع‌دستی و گردشگری در روستاهای شهر ساری، اهمیت ویژه‌ای در ایجاد فرصت‌های کارآفرینی و اشتغال‌زایی دارند. این پژوهش با تکیه‌بر ظرفیت‌ها و چالش‌ها، به تبیین عوامل مؤثر بر کارآفرینی و اشتغال‌زایی در نواحی پیراشهری ساری و در بازار روستاهای ساری می‌پردازد. این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی با رویکردی کمی است. جامعه آماری شامل کلیه گردشگران داخلی و خارجی بوده که به بازارهای صنایع‌دستی و جاذبه‌های گردشگری روستاهای ساری مراجعه کرده­اند و درمجموع ۴۷۵ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه بود. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS و با آزمون پیرسون و مدل‌سازی تحلیل مسیر مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که میان توسعه صنایع‌دستی و گردشگری و میزان کارآفرینی و اشتغال‌زایی در نواحی پیراشهری ساری رابطه‌ای مثبت و معنادار وجود دارد. نتایج آزمون پیرسون ضریب همبستگی 0.72 را نشان داد که حکایت از تأثیر قابل‌توجه این دو حوزه بر یکدیگر دارد. پنج مؤلفه اصلی شامل دسترسی به بازار و بازاریابی، آموزش و توانمندسازی هنرمندان، تبلیغات و معرفی جاذبه‌ها، تنوع محصولات صنایع‌دستی و کیفیت و نوآوری در تولید درمجموع توانستند 66 درصد از تغییرات کارآفرینی و اشتغال‌زایی را تبیین کنند. نتایج نشان داد از میان مؤلفه‌های موردبررسی، دسترسی به بازار و بازاریابی بیشترین تأثیر را داشته و آموزش و تبلیغات مؤثر نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش فرصت‌های شغلی و رشد کارآفرینی در منطقه داشته‌اند. درنتیجه تقویت این مؤلفه‌ها می‌توانند زمینه‌ساز رونق پایدار اشتغال و کارآفرینی در روستاهای ساری باشند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

امیا، رضا، دیده‌خانی، حسین، و سعیدی، پرویز. (1401). شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه آموزش کارآفرینی در نظام آموزشی عالی ایران. رهبری و مدیریت آموزشی، 16(3)، 93116. https://doi.org/20.1001.1.27171329.1401.16.3.5.1
آهنگری، سحر، بابایی، محمدحسین، و آهنگری، اسماعیل. (1403). شناسایی فرصت‌های راه‌اندازی کسب‌وکارهای کارآفرینانه: تلاشی در جهت دستیابی به معیشت پایدار روستایی. پژوهش‌های کارآفرینی، 3(2)، 83108. https://doi.org/10.22034/jer.2024.2027221.1106
پورجمشیدی، ندا، ستوده، نازنین‌زهرا، رضایی، نگار، و رضایی، حلیمه. (1402). مدل‌سازی مؤلفه‌های اثرگذار بر تمایل دانشجویان به راه‌اندازی کسب‌وکار. پژوهش‌های کارآفرینی، 2(4)، 7182. https://doi.org/10.22034/jer.2023.2002535.1040
تقدس‌نژاد، زهرا، و شفیعا، سعید. (1402). گزارش راهبردی در بررسی وضعیت صنایع‌دستی و آسیب‌های آن. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل 19248، کد موضوعی 270، 620.
جمینی، داود و جمشیدی، علیرضا. (1400). مدل‌سازی عوامل مؤثر بر توسعة شاخص‌های کارآفرینی در مناطق روستایی ایران نمونة پژوهش: منطقة اورامانات، استان کرمانشاه، برنامه­ریزی فضایی، ۱۱ (۳)، 73-94. https://doi.org/10.22108/sppl.2021.128388.1576
جمینی، داود، نظری، حمید، صیدایی، سید اسکندر و برقی، حمید . (1402). بررسی تأثیر شاخص‌های کارآفرینی گردشگری بر توسعه پایدار روستایی در قلمروهای عشایری ایران (مطالعه موردی شهرستان اردل؛ استان چهارمحال و بختیاری) ، مطالعات برنامه­ریزی قلمرو کوچ­نشینان، ۳ (۲) ،61-76. https://doi.org/10.22034/jsnap.2023.422238.1076
جوان، فرهاد؛ و محمدی، مصطفی. (1403). تحلیل پارادایمیک سازه­های توسعه کسب و کارهای خرد گردشگری در نواحی روستایی گیلان. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 13(50)، 67-84. https://doi.org/ 10.61186/serd.13.50.8
چقاقاسمی، زهرا، و کهریزی، امیدعلی. (1402). طراحی و اعتبارسنجی الگوی نگهداشت مشتریان در کسب‌وکارهای برخط (موردمطالعه: صنعت پوشاک). پژوهش‌های کارآفرینی، 2(2)، 1738. https://doi.org/10.22034/jer.2023.1999777.1037
حسنی، علی، و خادم، فاطمه. (1402). نقش عوامل مؤثر بر توسعه کارآفرینی زنان روستایی در اقتصاد پایدار گردشگری (موردمطالعه: روستای کندوان). پژوهش‌های کارآفرینی، 2(4)، 1532. https://doi.org/10.22034/jer.2023.2013241.1056
ده‌یادگاری، سعید، اشرف‌زاده افشار، افسانه، هروی، مرضیه، و پورسعید، محمدمهدی. (1402). عوامل مؤثر بر برندسازی کارآفرینانه در شبکه‌های اجتماعی با استفاده از رویکرد داده‌کاوی (مطالعه موردی: اینستاگرام). پژوهش‌های کارآفرینی، 2(1)، 7795. https://doi.org/10.22034/jer.2023.1989167.1027
رسولی، سیدحسن، رجبی، آزیتا، و متولی، صدرالدین. (1403). تبیین الگوی گردشگری با محوریت توسعه منطقه‌ای (مطالعه موردی: شهر ساری). جغرافیای ناحیه‌ای (دانشگاه فردوسی مشهد)، 22(2)، 139168. https://jgrd.um.ac.ir/article_44705.html
رسولی، سیدحسن، رحمانی، ثنا، غلامی‌پویا، محمدرضا، و امامقلی‌وند، فرزانه. (1404). تبیین شاخص‌های مؤثر بر گردشگری پایدار شهر ساری. ساماندهی اقتصاد فضا، 7، 85106. https://sanad.iau.ir/Journal/jose/Article/1208574/FullText
رسولی، سیدحسن، متولی، صدرالدین، عاشوری، فاطمه، و یازرلو، هانیه. (1402). تحلیل نقش صنایع چوب و کاغذ در جنگل‌زدایی نواحی پیراشهری و توسعه شهر ساری. اکوسیستم‌های طبیعی ایران، 14(3)، 5175. https://sanad.iau.ir/fa/Article/983385?FullText=FullText
رضوانی، مهران، فروزنده، مهرداد، و سخدری، کمال. (1404). چارچوبی برای کارکرد رسانه‌های اجتماعی در ورود کارآفرینانه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط. مطالعات مدیریت کسب‌وکار هوشمند، 13(51)، 253289. https://doi.org/10.22054/IMS.2024.81203.2498
سلیمی‌زاویه، سیدقاسم. (1399). مروری بر انواع مدل‌های نوآوری (ارائه مدل نوآوری جدید در فرآیند تولید). رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 4(27)، 4061. https://www.majournal.ir
صادقی، حجت و جوان، فرهاد . (1404). تبیین عوامل نقش آفرین بر بازاریابی صنایع دستی در راستای توسعه گردشگری ایران. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 15(1)، 21-39. https://doi.org/ 10.30488/gps.2025.487445.3798
صمدزاده، سعیده. (1402). ارزیابی عوامل مؤثر بر توسعه کسب‌وکارهای خانگی در سکونتگاه‌های غیررسمی شهر تبریز (مطالعه موردی: محله خلیل‌آباد). پژوهش‌های کارآفرینی، 2(2)، 5774. https://doi.org/10.22034/jer.2023.1999549.1035
عادلی، افشین، علیدوستی، خدیجه، کردجزی، معظمه، واحدی، محسن، و اعرابی، حسین. (1399). ارزیابی عوامل آمیخته بازاریابی بازار بزرگ ماهی تهران از دیدگاه فروشندگان. توسعه آبزی‌پروری (علوم زیستی)، 14(3)، 5569. https://sid.ir/paper/374727/fa
عمادی، سیدرسول، نصیری، فخرالسادات، و میرزایی، مرتضی. (1403). پیش‌بینی مهارت‌های کارآفرینانه دانشجویان براساس سواد فناورانه آنان و سبک تدریس مدرسان (مطالعه موردی: دانشگاه بوعلی‌سینا). پژوهش‌های کارآفرینی، 3(4)، 2742. https://doi.org/10.22034/jer.2024.2039771.1182
فرهادی یونکی، مجید، و ایمانی‌خوشخو، محمدحسین. (1399). تأثیرگذاری زیرساخت‌های گردشگری در میزان وفاداری گردشگران (مطالعه موردی: شهر اصفهان). گردشگری و توسعه، 11(1)، 129142. https://doi.org/10.22034/jtd.2021.251974.2145
محمدی بارزیلی، خدیجه، و پیشگر، حسین. (1397). ارزیابی تأثیرات تبلیغات بر توسعه گردشگری (مطالعه موردی: شهر سرعین). رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 2(7)، 175185. https://www.majournal.ir
موسوی، سیده سمیرا، عینالی، جمشید و جوان، فرهاد. (1404). سرمایه‌های جوامع محلی و توسعه اقتصادی گردشگرمحور مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری استان زنجان. پژوهش­های جغرافیای انسانی، 57(2)، 65-81. https://doi.org/ 10.22059/jhgr.2024.371800.1008668
موسوی، سیده­زهرا، عینالی، جمشید و جوان، فرهاد. (1404). ارزیابی نقش سرمایه­های روستایی در شکل­گیری و پایداری کسب و کارهای گردشگری(مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری استان زنجان)، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 15(58)، 1-18. https://doi.org/ 10.82597/jzpm.1206110.2025
نوروزی، حسین، خامه‌چی، حامد، و آزمایش‌فرد، فرزانه. (1403). فراتحلیل عوامل مؤثر بر کارآفرینی سازمانی در ایران. پژوهش‌های کارآفرینی، 3(4)، 93116. https://doi.org/10.22034/jer.2024.2035329.1155
نوروزی‌اجیرلو، رضا، سلیمان‌پور، مسلم، اصغری‌راد، جواد، و رئیسی، محمدکریم. (1403). واکاوی موانع و مشکلات توسعه کارآفرینی روستایی در شرکت‌های تعاونی و کشاورزی. راهبردهای توسعه روستایی، 11(2)، 174191. https://doi.org/10.22048/rdsj.2024.397143.2099
Delmar, F., & Shane, S. (2004). Legitimating first: Organizing activities and venture growth. Journal of Business Venturing, 19(3), 385–410. https://doi.org/10.1016/S0883-9026(03)00037-5
Elissa Dwi Lestari, Abd Hamid, N., Shamsuddin, R., Kurniasari, F., & Yaacob, Z. (2024). Investigating the factors of SMEs’ business resilience in the post-pandemic crisis of COVID-19 with technology adoption as a quasi-moderator: A multigroup analysis of Indonesian and Malaysian SMEs. Cogent Business & Management, 11(1), Article 2301135. https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2301135
Grimaldi, R., & Grandi, A. (2005). Business incubators and new venture creation: An assessment of incubating models. Technovation, 25(2), 111–121. https://doi.org/10.1016/S0166-4972(03)00076-2
Javan, F., Afrakhteh, H. and Riyahi, V. (2019). Spatial Analysis of Tourism Impacts on the Economy of Rural Areas (Case Study: Rezvanshahr County, Iran). Journal of Research and Rural Planning, 8(3), 133-150. https://doi.org/10.22067/jrrp.v8i3.80895
Katz, J. A., & Gartner, W. B. (1988). Properties of emerging organizations. Academy of Management Review, 13(3), 429–441. https://doi.org/10.2307/258090
Khazaee-Pool, M., Pashaei, T., Rastegar, H., & Ponnet, K. (2024). A comprehensive perspective on local drivers in community-based health tourism industry development: A qualitative study of Mazandaran Province, Iran. BMC Health Services Research, 24, Article 910. https://doi.org/10.1186/s12913-024-11375-4
Lichtenstein, B. M. B., Carter, N. M., Dooley, K. J., & Gartner, W. B. (2006). Complexity dynamics of nascent entrepreneurship. Journal of Business Venturing, 21(2), 153–175. https://doi.org/10.1016/j.jbusvent.2006.06.001
Lubis, A. T., Firmansyah, Masriani, I., Sari, N., & Ningsih, M. (2025). Handicrafts and traditional arts: Driving sustainable growth in village tourism. Journal of Humanities, Social Sciences and Business, 4(2), 453–463. https://doi.org/10.55047/jhssb.v4i2.1671
Moroz, P. W., & Hindle, K. (2012). Entrepreneurship as a process: Toward harmonizing multiple perspectives. Entrepreneurship Theory and Practice, 36(4), 781–818. https://doi.org/10.1111/j.15406520.2011.00452.x
Sarasvathy, S. D. (2001). Causation and effectuation: Toward a theoretical shift from economic inevitability to entrepreneurial contingency. Academy of Management Review, 26(2), 243–263. https://doi.org/10.5465/AMR.2001.4378020
Sharma, A., Tiwari, A., & Singh, N. (2024). Social platform: Key to market innovation for Indian artisans—a case study of Chanderi cluster. Journal of Entrepreneurship and Innovation in Emerging Economies, 10(1), 84–96. https://doi.org/10.1177/23939575231210405
Yadav, R., & Gupta, M. (2024). Crafting identity: Geographical indications and the legacy of Indian artisanal crafts. ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts, 5(5), 98–117. https://doi.org/10.29121/shdhkosh.v5.i5.2024.814