انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران توسعه فضاهای پیراشهری 2676-4164 8 3 2026 10 23 Explaining the objective and subjective aspects of the quality of life in peri-urban spaces (Case study: Small Lavasanat village) تبیین ابعاد عینی و ذهنی کیفیت زندگی در فضاهای پیراشهری( مطالعه موردی : دهستان لواسانات کوچک) 236572 10.22034/jpusd.2025.529747.1359 FA اعظم قاسم زاده دهکردی دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. 0009-0005-3081-0084 حسن افراخته استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0002-5077-7032 وحید ریاحی دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0002-6970-0625 Journal Article 2025 07 20 مقدمه در مباحث مربوط به کیفیت زندگی، فقط زیستن مهم نیست ، بلکه کیفیت آن نیز دارای اهمیت است و با توجه به نقش مناطق پیراشهری در تولید، رشد و توسعه ملی ، ضرورت جلب رضایت ساکنان این مناطق و افزایش کیفیت زندگی در سکونتگاه‌های پیراشهری بر کسی پوشیده نیست. روستاهای لواسانات نیزاز این قاعده مسثنی نیستند و این روستاهای پیراشهری با مشکلات زیادی روبرو هستندازجمله مشکلات این روستاها عبارتند از دسترسی نامناسب به خدمات آموزشی، بهداشتی، رفاهی و زیربنایی، سوداگری زمین و تغییرکاربری کشاورزی ، مشکلات اقتصادی همانند اشتغال، گسترش ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی به دلیلن فوذ شهر مرکزی و..روبرو بویژه است بر این اساس پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به سؤالات ذیل است: کیفیت زندگی در لواسانات کوچک ازنظر عینی در چه سطحی است؟ و اینکه آیا میان روستاهای موردمطالعه به لحاظ مؤلفه-های کیفیت زندگی تفاوت معناداری وجود دارد؟ روش تحقیق روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. بر اساس چهار قلمرو کیفیت زندگی و پانزده مؤلفه شامل شاخص های عینی و ذهنی شناسایی و مبنای گردآوری اطلاعات مربوط به روستاهای موردمطالعه شد. به‌منظور انتخاب حجم نمونه در گام نخست روستاهای موردمطالعه به 4 گروه 10-100؛100-200؛200-300 و بالای 300 خانوار به طبقه بندی گردید. در گام دوم بر اساس نظر اساتید 15درصد از روستاها انتخاب شد. در گام سوم بر اساس فراوانی روستاها در هر طبقه جمعیتی تعداد روستاهای هر طبقه مشخص گردید که درمجموع تعداد 13 روستا به‌عنوان نمونه انتخاب گردید. با استفاده فرمول کوکران 190 خانوار به‌عنوان حجم نمونه پژوهش انتخاب گردید و برای توزیع پرسشنامه ها در سطح روستاهای مورد مطالعه به نسبت تعداد خانوار هر روستا تعداد نمونه ها انتخاب شد به‌وسیله آن‌ها پرسشنامه ها تکمیل گردید. بحث و یافته‌ها روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. بر اساس چهار قلمرو کیفیت زندگی و پانزده مؤلفه شامل شاخص های عینی و ذهنی شناسایی و مبنای گردآوری اطلاعات مربوط به روستاهای موردمطالعه شد. به‌منظور انتخاب حجم نمونه در گام نخست روستاهای موردمطالعه به 4 گروه 10-100؛100-200؛200-300 و بالای 300 خانوار به طبقه بندی گردید. در گام دوم بر اساس نظر اساتید 15درصد از روستاها انتخاب شد. در گام سوم بر اساس فراوانی روستاها در هر طبقه جمعیتی تعداد روستاهای هر طبقه مشخص گردید که درمجموع تعداد 13 روستا به‌عنوان نمونه انتخاب گردید. با استفاده فرمول کوکران 190 خانوار به‌عنوان حجم نمونه پژوهش انتخاب گردید و برای توزیع پرسشنامه ها در سطح روستاهای مورد مطالعه به نسبت تعداد خانوار هر روستا تعداد نمونه ها انتخاب شد به‌وسیله آن‌ها پرسشنامه ها تکمیل گردید. نتایج و یافته‌ها برای سنجش بعد عینی مؤلفه مسکن از چهار گویه (امکانات مسکن، سن مسکن، مساحت مسکن، تعداد اتاق) استفاده شد. در امکانات مسکن برای مثال مساکنی که از همۀ امکانات برخوردار بودند امتیاز 5، مساکنی که از دو امکانات برخوردار هستند، امتیاز 3 و مساکنی که از 1 امکانات برخوردار هستند امتیاز 1 داده شد. بر اساس یافته‌های حاصل مشخص می‌شود که بیشترین برخورداری از شاخص‌های عینی کیفیت زندگی به ترتیب اختصاص به روستاهای مزرعه سادات، هنزک و افجه داشته است وکمترین، اختصاص به روستاهای کیور، کردیان و ناصرآباد داشته است. برای سنجش قلمرو نیازهای رفاهی کیفیت زندگی از سه (مؤلفه شامل اوقات فراغت،مشارکت ، آموزش) استفاده‌شده است. به‌منظور سنجش تفریح و فراغت سفر از دو گویه ( تعداد سفرها در سال و دسترسی به تسهیلات ورزشی) استفاده شد. خانوارهایی که در سال سه سفر داشته‌اند امتیاز(5)، دو سفر در سال امتیاز(4)، یک سفر امتیاز (2) و اگر سفری نداشته‌اند امتیاز (1) گرفته‌اند. بر اساس یافته‌های حاصل از پژوهش به‌طور میانگین ساکنین روستاهای (افجه، کندعلیا، راحت آباد، برگ جهان، مزرعه سادات، هنزک) دارای یک سفر در سال بوده‌اند و ساکنین سایر روستاها نیز اعلام کرده‌اند که به‌طور میانگین در طول سال هیچ سفری نداشته‌اند. به منظور بررسی قلمرو خدمات زیرساختی از چهار مؤلفه ( نوع جاده، دسترسی به حمل و نقل عمومی، تعداد وسایل نقلبه عمومی در روستا و دسترسی به اداره پُست) استفاده شد. به طور کلی، به لحاظ شاخص عینی روستاهای مورد مطالعه در وضعیت مناسبی قرار ندارد. بهترین وضعیت در این زمینه اختصاص به روستاهای افجه، کندعلیا وهنزک دارد وسایر روستاها با میانگین(2) وضعیت مناسبی ندارند.. نتیجه‌گیری در این تحقیق تلاش شده است با نگرش جغرافیایی ترکیبی از 4 قلمرو مورد توجه قرار گیرد و درنهایت با توجه به ادبیات اندیشه‌ای ترکیبی از شاخص‌های عینی و ذهنی موردتوجه قرارگرفته است. تحلیل و بررسی شاخص‌های عینی کیفیت زندگی نشان می‌دهد که به‌طورکلی وضعیت عینی مسکن در روستاهای موردمطالعه در وضعیت نسبتاً مناسبی است.تغذیه و میزان پروتئین مصرفی یکی از مؤلفه‌های عینی بود مورد سنجش قرار گرفت بررسی‌ها نشان می‌دهد که جامعه نمونه به دلیل بالا رفتن هزینه‌های زندگی تأکید داشتند که مقدار پروتئین مصرفی آن‌ها به‌شدت کاهش‌یافته است. به لحاظ وضعیت مسکن به‌طورکلی روستاهای موردمطالعه وضعیت مناسبی دارند به طوریکه اکثریت ساکنین روستاهای موردمطالعه از وضعیت استحکام روستاها، امکانات مسکن، مساحت مسکن رضایت داشته‌اند. به لحاظ بهداشت و سلامت روستاهای موردمطالعه وضعیت مناسبی ندارند. اما به لحاظ امنیت در وضعیت مناسبی قرار دارند. وضعیت درآمدی خانوارها نشان می‌دهد که میانگین کلی درآمد خانوارها نسبت به هزینه‌ها پایین است. همچنین به لحاظ مؤلفه‌های ( تفریح و فراغت سفر و مشارکت) نتایج نشان می‌دهد که وضعیت آن‌ها در وضعیت نامناسبی قرار ندارند اما وضعیت آن‌ها به لحاظ مؤلفه آموزش در وضعیت تقریباً مناسبی قرار دارند. اما به لحاظ بعد ذهنی قلمروهای کیفیت زندگی در روستاهای موردمطالعه وضعیتی کاملاً متفاوت نسبت به بعد عینی دارند. رضایتمندی ساکنین روستاهای موردمطالعه از قلمروهای کیفیت زندگی از بعد ذهنی پایین است. این بدان معنا است باوجود اینکه وضعیت قلمروهای عینی کیفیت زندگی در روستاهای موردمطالعه تا حدودی مناسب است اما میزان رضایتمندی آن‌ها به لحاظ ذهنی در سطح پایینی قرار دارد. مناطق پیراشهری که گاهی به آن حاشیه شهری هم اطلاق می‌شود بر فرم‌های شهری و چالش‌های برنامه‌ریزی فضایی قرن بیست و یکم غالب است. ازآنجایی‌که این مناطق با استانداردهای شهری تراکم جمعیتی پایین‌تری دارند، همین عامل کیفیت زندگی این مناطق را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. کیفیت زندگی معمولاً با استفاده از شاخص‌های ذهنی از دیگاه ساکنان ارزیابی می‌شود ویا بر اساس شاخص‌های عینی با استفاده از داده‌های ثانویه اندازه‌گیری می‌شود وبه ندرت شاخص-های عینی و ذنی در ارتباط با یکیگر لحاظ می‌شوند. هدف این پژوهش تبیین کیفیت زندگی بر اساس شاخص‌های عینی و ذهنی در روستاهای پیراشهری در لواسانات کوچک است. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. در این راستا در گام نخست برای شناسایی شاخص‌های کیفیت زندگی از مطالعات مرتبط با حوزه تخصصی و ادبیات جهانی کیفیت زندگی بهره گرفته شد. بر این اساس چهار قلمرو کیفیت زندگی و پانزده مؤلفه شامل شاخص‌های عینی و ذهنی شناسایی و مبنای گردآوری اطلاعات مربوط به روستاهای مورد مطالعه شد. تعداد 13 روستاو 190 خانوار به عنوان نمونه انتخاب گردید. بررسی شاخص‌های عینی کیفیت زندگی در روستاهای مورد مطالعه نشان می‌دهد، میانگین این شاخص‌ها برابر با (3.4) است. یعنی اینکه می‌توان گفت میانگین شاخص‌های عینی در روستاهای مورد مطالعه تاحدودی بالاتر از حد متوسط بوده و در وضعیت مناسبی قرار دارد. نتایج حاصل از سنجش مؤلفه‌های ذهنی کیفیت زندگی نشان می‌دهد مؤلفه میانگین آنها پایین‌تر از حد متوسط است.

انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران توسعه فضاهای پیراشهری 2676-4164 8 3 2026 10 23 Analyzing the effects of entrepreneurial ecosystems on the sustainability of local development in peri-urban areas (Case study: Islamabad Urmia neighborhood, Koshtargah) تحلیل اثرات زیست‌بوم‌های کارآفرینی بر پایداری توسعه محلی مناطق پیراشهری (مورد مطالعه: محله اسلام‌آباد، کشتارگاه ارومیه) 238863 10.22034/jpusd.2026.563345.1385 FA علیرضا جمشیدی گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0002-3594-4365 رویا کامل نیا گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0009-0007-7436-4105 داود جمینی گروه ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران (پژوهشگر پاره وقت پژوهشکده کردستان شناسی، دانشگاه کردستان) 0000-0003-2061-4387 Journal Article 2025 11 30 Introduction Countries are made up of a set of settlements, and in this system, attention to the welfare and management of settlements is of strategic importance. Each ecosystem consists of interdependent subsystems that interact with each other to achieve a common goal. In an entrepreneurial ecosystem, the existence of different stakeholders and their mutual cooperation provide favorable conditions for entrepreneurial activities and the development of advanced businesses, which in turn leads to improved welfare and management of society. The entrepreneurial ecosystem is, in fact, a new way of thinking and acting in the direction of entrepreneurship development that considers all the systems necessary for business development and how they interact. Such an ecosystem encompasses hundreds of capacities that can be categorized into six main areas: "market", "politics", "financial capital", "culture", "supports" and "human capital". Islamabad-Koshtargah neighborhood, as one of the least developed urban and peri-urban areas of Urmia, is facing numerous challenges in the path of sustainable development. Weaknesses in economic, social and cultural infrastructure, along with limited access to resources and job opportunities, have placed this neighborhood among the areas that require targeted development interventions. In this regard, sustainable entrepreneurial ecosystems, as a comprehensive framework for strengthening innovation and creating employment opportunities, can provide an operational solution to improve the conditions of this neighborhood. The present study aims to analyze and explain the role of these ecosystems in the local development of the aforementioned area, seeking to provide strategies to reduce inequality, strengthen endogenous capabilities and improve the quality of life of residents. The selection of this neighborhood is considered essential due to its unique socio-economic characteristics and its importance as a representative example of the underprivileged peri-urban neighborhoods of Urmia, and the findings of this study can be used as a model for similar areas. Methodology The present study is quantitative in terms of approach, which is of an applied type based on its purpose, and is classified as a descriptive-analytical study in terms of its nature. In terms of theoretical foundations, the library method was employed, and to collect information related to the studied community, a survey method was used. The statistical population consists of active entrepreneurs residing in the Koshtargah neighborhood of Urmia who have established distinctive businesses and exhibit key entrepreneurial characteristics such as risk-taking, innovation, job creation, and opportunity utilization. This population is located within the limits of Islamabad, located in the second district of Urmia municipality. The individuals in question were those who succeeded in starting a business with a differentiated approach and had entrepreneurial characteristics such as risk-taking, innovation, job creation, and optimal exploitation of opportunities. Due to the hidden nature of the statistical population and the difficulty in accessing it, the snowball sampling method was used to select the samples. Finally, the data collection process was completed by designing, distributing, and completing 95 questionnaires. In the inferential statistics section, correlation analysis and structural equation modeling (SEM) methods were used to examine the relationships between variables. SPSS and Smart PLS software were used to perform these analyses. The PLS method was chosen because of its compatibility with conditions such as collinearity of independent variables, non-normality of data, and small sample sizes. Results and discussion In this study, the coefficient of determination (R²) was used as the main criterion for measuring the quality of the structural model. This index indicates the amount of variance explained by each endogenous latent variable by its related exogenous variables. The results show that the R² values for the institutional factor constructs are 0.703, the local economic development factor 0.653, the social development factor 0.62, and the environmental development factor 0.551. Accordingly, the explanatory power of the model for all constructs is assessed at an acceptable and appropriate level, because all values are above the strong threshold (0.67) or very close to it. Finally, according to the Chain criterion (1998), it can be concluded that the structural model of the research has a desirable explanatory power. In this study, the relationship between the "sustainable entrepreneurial ecosystem" construct and economic, social, institutional, and environmental development variables in the study area (Islamabad - Koshtargah) has been investigated using structural equation modeling. Based on the model outputs, the “sustainable entrepreneurial ecosystem” construct has a positive and significant impact on all dimensions of development, such that this amount is on institutional development with a path coefficient of 0.839 (the strongest impact), on economic development with a path coefficient of 0.808, on social development with a path coefficient of 0.787, and on environmental development with a path coefficient of 0.742 (the lowest impact). As the path coefficients show, although the intensity of the impact on different dimensions is different, all these relationships are statistically significant, and the relevant hypotheses are confirmed. Conclusion Based on the results obtained, it can be concluded that although the institutional factor with the highest intensity is the main driver of local development, an effective strategy must address all dimensions in an integrated and balanced manner. Strengthening institutions without considering economic incentives, or supporting businesses without considering social ties and environmental considerations, cannot lead to sustainable development in the peri-urban neighborhoods of Urmia, especially Islamabad- Koshtargah. This study quantitatively proves that success depends on a systematic look at all components of this ecosystem. زیست‌بوم‌های کارآفرینی با ایجاد زیرساخت‌های نوآورانه، تقویت همکاری‌های نهادی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های محلی، نقشی اساسی در توسعه محلی سکونتگاه‌های انسانی دارند. این زیست‌بوم‌ها از طریق حمایت از کارآفرینی، کاهش نابرابری اقتصادی و افزایش اشتغال‌زایی، به ارتقای کیفیت زندگی در جوامع شهری و پیراشهری کمک می‌کنند. در همین راستا این تحقیق با هدف تبیین نقش زیست بوم‌های کارآفرینی بر پایداری توسعه محلی مناطق پیراشهری ارومیه که به صورت موردی در کشتارگاه اسلام‌آباد از شهر ارومیه انجام شده، می‌پردازد. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی، جامعه آماری این پژوهش شامل کارآفرینان فعال ساکن در محله کشتارگاه شهر ارومیه است که موفق به راه‌اندازی کسب‌وکارهایی با رویکردی متمایز شده و واجد ویژگی‌های کارآفرینی ازجمله ریسک‌پذیری، نوآوری، ایجاد اشتغال و بهره‌برداری از فرصت‌ها بوده‌اند با استفاده از روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی 95 نفر به عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب شد و مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار جمع‌آوری داده‌های میدانی پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی آن به صورت محتوایی و صوری مورد تایید قرار گرفت و پایایی آن با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ تایید شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از الگوی مدل‌سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزار Smart pls استفاده شده است. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان می‌دهد که پایداری توسعه محلی به شاخص‌های مبتنی بر کارآفرینی وابسته است. تحلیل مدل ساختاری ارائه‌شده، نشان می‌دهد که ضریب مسیر برای همه مسیرهای ترسیم شده در مدل معنادار بوده و مناسب بودن مدل ساختاری را می‌رساند. همچنین در میان ضرایب به دست آمده تأثیر عوامل زیست بوم کارآفرینی را بر عوامل توسعه اقتصادی محلی با ضریب مسیر 808/0 و عوامل زیست بوم کارآفرینی بر عوامل توسعه نهادی محلی با کسب ضریب 839/0 بیشترین تأثیر را دارند. به صورت کلی، نتایج نشان داد اگرچه شدت تأثیر بر ابعاد مختلف متفاوت است، اما تمامی این روابط از نظر آماری معنادار می‌باشند.

انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران توسعه فضاهای پیراشهری 2676-4164 8 3 2026 10 23 Providing a qualitative model for government policymaking in reducing damage to urban marginal areas (Case study: Sistan and Baluchestan Province) ارائه مدلی کیفی در سیاست گذاری دولت در کاهش آسیب های مناطق حاشیه نشین شهرها (مورد مطالعه: استان سیستان و بلوچستان) 231282 10.22034/jpusd.2025.541710.1365 FA وحید قاسمی دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی، گرایش تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، رفسنجان، ایران. 0000-0001-9214-6004 محمد ضیاءالدینی دانشیار، گروه مدیریت دولتی، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، رفسنجان، ایران 0000-0003-1454-7915 نورمحمد یعقوبی استاد، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0000-0002-8178-7807 Journal Article 2025 08 17 Extended Abstract Introduction The rapid growth of urbanization in Iran and globally has led to the physical expansion of cities and the creation of unsuitable spaces on the outskirts, a phenomenon known as marginalization or informal settlement. This phenomenon involves individuals who live within city limits but have not been integrated into the urban system, facing deprivation in terms of employment, housing, health, and public services. The lack of facilities and poverty among residents leads to urban poverty, which is also evident in the marginalized areas of Sistan and Baluchestan. Among these, the marginalized settlements in Sistan and Baluchestan Province—particularly in cities such as Zahedan, Chabahar, Iranshahr, and Khash—are recognized as some of the most striking examples of urban inequality and structural deprivation in Iran. These areas face multidimensional economic, social, and environmental challenges that have not only severely degraded residents' quality of life but also turned them into hotspots for the spread of social harms. According to statistics, around 500,000 people live in informal settlements in this province, with Chabahar having the highest proportion of marginalized residents in the country at 60%. These areas suffer from extreme poverty, lack of access to basic services such as piped water, reliable electricity, and proper sewage systems, as well as severe overcrowding in substandard housing—conditions so dire that even the term "deprived" feels inadequate to describe them. One of the most significant drivers of the formation and expansion of these marginalized settlements in the province is prolonged drought and the destruction of rural livelihoods. Many residents are former farmers and herders who lost their agricultural land and livestock due to the drying up of qanats (traditional irrigation systems) and springs, forcing them to migrate to urban peripheries in search of better opportunities. However, their inability to afford housing in formal urban areas has pushed them into makeshift clay or concrete block dwellings in areas lacking basic infrastructure. This phenomenon has not only fueled the growth of slums but has also led to rampant social issues, including widespread drug addiction (even among women and children), social insecurity, and tribal conflicts. Reports, for instance, describe open-air drug markets near raw sewage canals, with children playing in these hazardous environments. Despite sporadic efforts—such as allocating a 1 trillion tomans budget to organize informal settlements in Sistan and Baluchestan—the absence of a comprehensive national plan and integrated management has prevented these measures from addressing the root causes of the problems. Key challenges include fragmented funding, lack of coordination among responsible institutions, and the exclusion of residents from genuine participation in rehabilitation processes. Moreover, current policies focus largely on short-term projects while neglecting the underlying economic and social drivers of rural-to-urban migration. Meanwhile, free trade zones like Chabahar have failed to improve conditions in adjacent marginalized areas, instead exacerbating class divides. The urgency for a qualitative policy model in government interventions stems from the fact that current approaches have not only failed to resolve the crisis but have, in some cases, further accelerated the expansion of marginalization. A holistic model must combine economic empowerment, infrastructure development, and community participation to simultaneously tackle poverty, enhance social security, and improve living standards. This requires an interdisciplinary approach, where regional planning, equitable resource distribution, and respect for the cultural and social characteristics of marginalized communities form the foundation of policy measures. Methodology This study is applied in terms of purpose and descriptive-survey in terms of methodology, relying on qualitative data. For data analysis, thematic analysis and the Delphi method were employed. The research follows a sequential exploratory mixed-methods design (instrument development variant), wherein a qualitative study was first conducted to inform the development of the research instrument, followed by a quantitative phase. The statistical population of this study consists of 12 experts, selected through purposive sampling. Results and discussion The results of semi-structured interviews were analyzed through coding, leading to the identification of 73 initial codes, 9 main themes, and 2 overarching categories. The first category addressed policies to prevent marginalization, such as improving economic, welfare, and cultural conditions in migration origins, regulating uncontrolled migration, managing macroeconomic indicators, and implementing housing and land policies. The second category examined policies to improve existing conditions, including expanding urban services, developing infrastructure, strengthening social support systems, constructing housing, establishing healthcare and educational centers, and enhancing social security. Additionally, the findings emphasized the need for social and economic participation of residents through cultural programs, local councils, and job development. Validation using the fuzzy Delphi technique confirmed expert consensus on the importance of the identified factors. Ultimately, the study concluded that effectively reducing the harms of marginalization requires integrated policymaking across economic, social, and physical dimensions, and the proposed model can serve as a framework for planning in similar regions. Conclusion This research demonstrates that addressing marginalization requires two key approaches: prevention (by improving economic conditions and controlling migration) and improving existing conditions (through infrastructure development and urban services). The success of these solutions depends on active resident participation and integrated planning across economic, social, and physical dimensions. The proposed model can also serve as inspiration for other marginalized areas. Funding According to the responsible author, this article has no financial support Authors’ Contribution Authors contributed equally to the conceptualization and writing of the article. All of the authors approved thecontent of the manuscript and agreed on all aspects of the work declaration of competing interest none. Conflict of Interest Authors declared no conflict of interest. Acknowledgments We are grateful to all the scientific consultants of this paper. رشد سریع شهرنشینی در ایران و جهان باعث گسترش حاشیه‌نشینی شده است، جایی که ساکنان آن از امکانات اولیه مانند شغل، مسکن و بهداشت محروم هستند. این پدیده چالش‌های اجتماعی و اقتصادی ایجاد می‌کند و نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای بهبود شرایط است. در این راستا هدف پژوهش حاضر ارائه مدلی کیفی در سیاست‌گذاری دولت در کاهش آسیب‌های مناطق حاشیه‌نشین شهرها استان سیستان و بلوچستان، می‌باشد. تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی، از نظر روش انجام پژوهش توصیفی پیمایشی، مبتنی بر داده‌های کیفی است. جهت تحلیل داده‌های پژوهش از روش تحلیل مضمون و دلفی استفاده شد. نتایج مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با کدگذاری تحلیل شدند که منجر به شناسایی ۷۳ کد اولیه، ۹ مضمون اصلی و ۲ مقوله کلان گردید. مقوله اول به سیاست‌های پیشگیری از حاشیه‌نشینی مانند بهبود شرایط اقتصادی، رفاهی و فرهنگی در مبادی مهاجرت، ساماندهی مهاجرت‌های بی‌رویه، کنترل شاخص‌های کلان اقتصادی و سیاست‌های مسکن و زمین پرداخت. مقوله دوم سیاست‌های بهبود شرایط موجود شامل گسترش خدمات شهری، توسعه زیرساخت‌ها، تقویت پوشش‌های حمایتی، ساخت مسکن، ایجاد مراکز درمانی و آموزشی و افزایش امنیت اجتماعی را بررسی کرد. همچنین، یافته‌ها بر لزوم مشارکت اجتماعی و اقتصادی ساکنان از طریق برنامه‌های فرهنگی، شوراهای محلی و توسعه مشاغل تأکید داشتند. نتایج تکنیک دلفی نشان داد اجماع خبرگان از دور اول (میانگین ضریب توافق حدود ۰.۷۸) تا دور سوم (حدود ۰.۹۱) افزایش یافته و اختلافات کمتر از ۰.۰۵ است، که پایداری و اعتبار مضامین کیفی مرتبط با حاشیه‌نشینی در سیستان و بلوچستان را تأیید می‌کند. این وضعیت، قابلیت اعتماد مدل را بالا برده و اهمیت سیاست‌گذاری یکپارچه برای بهبود شرایط را برجسته می‌سازد.

انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران توسعه فضاهای پیراشهری 2676-4164 8 3 2026 10 23 Modernization of the Masjed Jameh Neighborhood of Varamin through the Traditional Neighborhood Development (TND) Approach in Peri-Metropolitan Areas معاصرسازی محله مسجد جامع ورامین با رویکرد توسعه محلات سنتی (TND) در مناطق پیراکلانشهری 234833 10.22034/jpusd.2025.539540.1361 FA منصور رحمتی دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و روستایی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 0000-0002-4413-5789 محمد مهدی مه آبادی پور گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. 0009-0001-5746-2252 یاسر افشون دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و روستایی ، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. 0000-0002-7585-2190 Journal Article 2025 08 06 Extended Abstract Introduction The neighborhood, as the smallest spatial unit of a city, has always played a significant role in the social, cultural, and spatial structure of traditional cities. The development of traditional neighborhoods, inspired by the principles of New Urbanism, can contribute to the regeneration of spaces that are identity-driven, participatory, and sustainable. This approach emphasizes human-centered elements such as walkability, mixed land use, sense of belonging, and the reproduction of social capital. Studies have shown that applying the traditional neighborhood development (TND) model can enhance environmental quality and revive social life in historic neighborhoods. In contrast, purely physical renovations that overlook traditional identity and structure often lead to weakened social cohesion and spatial alienation. The Masjed Jameh neighborhood in Varamin, as one of the oldest areas in the city, exemplifies such a context. It possesses valuable historical, architectural, and social characteristics, yet in recent years it has faced challenges such as physical deterioration, declining community participation, and structural degradation. Despite the existence of urban development plans, the absence of a comprehensive and identity-focused perspective has rendered these efforts ineffective. In this context, the central question of this research is whether the traditional neighborhood development model can provide a sustainable and identity-oriented approach for the modernization of the Masjed Jameh neighborhood. Methodology This study employs a descriptive-analytical method. The statistical population includes 30 urban experts from Varamin city—comprising municipal staff, government officials, and university professors—selected using the snowball sampling technique. Data collection was carried out using a researcher-designed questionnaire, along with both field and library research methods. Data analysis involved descriptive statistics, one-sample t-test, and regression analysis, conducted using SPSS software. Additionally, ArcGIS Pro was used to generate relevant spatial maps. Results and discussion The results indicate that in the modernization of traditional neighborhoods in Iran—particularly the Masjed Jameh neighborhood of Varamin—the environmental dimension plays the most significant role. A high beta coefficient (0.786) reveals that urban experts prioritize issues such as traffic, pollution, and environmental quality in upgrading the area. The traditional street network no longer meets current mobility needs, which justifies focusing on environmental interventions. These findings align with studies conducted in cities like Riyadh and Shenzhen. In contrast, the social dimension—despite a relatively high mean—was not statistically significant. Experts seem to perceive the social structure as relatively stable, requiring no major interventions. Likewise, the physical dimension, with a mean of 3.58, was not seen as a primary priority, although certain deficiencies were acknowledged. Another significant finding is the negative beta coefficient for the economic dimension (-0.127), indicating that experts view unchecked economic development—absent social and environmental considerations—as a threat to the neighborhood’s identity. The low mean of this dimension further reflects concerns about unsustainable development. The model’s explanatory power, with an adjusted R² of 66.6%, demonstrates acceptable validity but also suggests that other influencing factors should be explored. Overall, the study concludes that successful modernization of historical neighborhoods like Masjed Jameh depends on addressing environmental challenges first, through context-sensitive and identity-based planning. Conclusion This study aimed to assess the feasibility of modernizing the Masjed Jameh neighborhood of Varamin using the Traditional Neighborhood Development (TND) approach, considering its peri-metropolitan context. The findings revealed that environmental issues—such as traffic congestion, pollution, and outdated infrastructure—pose the main challenges to modernization and must be addressed before progress can be made in other dimensions. Despite these challenges, the neighborhood possesses significant potential due to its historic identity, cohesive social structure, and traditional physical fabric. However, its central location and associated functional pressures complicate the transformation process. The results stress that the TND approach must be tailored to local conditions and implemented based on a clear prioritization of challenges rather than standard, one-size-fits-all models. The negative economic dimension further warns against development strategies that disregard social and environmental balance, as such approaches may undermine neighborhood identity. Therefore, planners should adopt gradual, integrated strategies that harmonize various aspects of development. Ultimately, the modernization of Masjed Jameh can serve as a localized model for the regeneration of other historic neighborhoods in Iran—one that values collaboration among urban managers, experts, and the local community while maintaining a balance between contemporary needs and traditional values. Keywords: Traditional neighborhoods, historic core, modernization, peri-metropolitan areas, Masjed Jameh neighborhood محلات سنتی در ایران با چالش‌های جدی ناشی از عدم تطبیق زیرساخت‌های موجود با نیازهای معاصر مواجه هستند. رویکرد توسعه محلات سنتی به‌عنوان راهکاری برای معاصرسازی هویت‌محور این بافت‌ها در مناطق پیراکلانشهری مطرح می‌شود. محله مسجد جامع ورامین به‌عنوان هسته تاریخی این شهر، نیازمند بررسی امکان‌سنجی معاصرسازی با حفظ هویت سنتی است. هدف این پژوهش، بررسی امکان‌سنجی معاصرسازی محله مسجد جامع ورامین از طریق رویکرد TND و شناسایی اولویت‌های این فرآیند است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و جامعه آماری شامل 30 نفر از متخصصان شهری ورامین شامل کارمندان شهرداری، فرمانداری و اساتید دانشگاه است که با روش گلوله برفی انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق‌ساخته بوده و داده‌ها از طریق مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای جمع‌آوری شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، تی تست نمونه‌ای و تحلیل رگرسیون در نرم‌افزار SPSS انجام گرفت. نتایج تی تست نمونه‌ای نشان داد بعد اجتماعی با میانگین 07/4 بهترین وضعیت را دارد، بعد کالبدی (58/3) و زیست‌محیطی (38/3) در سطح متوسط و بعد اقتصادی (03/3) در بدترین وضعیت قرار گرفته‌اند. تحلیل رگرسیون نشان داد بعد زیست‌محیطی با ضریب بتای 786/0 بیشترین تأثیر را در معاصرسازی این محله در مناطق پیراکلانشهری دارد. بعد اقتصادی با ضریب منفی 127/0- بیانگر نگرانی متخصصان از توسعه اقتصادی نامتعادل است. ابعاد اجتماعی و کالبدی معنادار نبودند. قدرت تبیینی مدل 6/66 درصد بوده که مناسب‌بودن رویکرد TND برای معاصرسازی با اولویت مسائل زیست‌محیطی را نشان می‌دهد. واژگان کلیدی: محلات سنتی، هسته تاریخی، معاصر سازی، مناطق پیراکلانشهری، محله مسجد جامع

انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران توسعه فضاهای پیراشهری 2676-4164 8 3 2026 10 23 Identification of Factors Influencing the Effectiveness of Urban Planning in Controlling Physical and Population Growth in Urban Peripheral Areas (Case Study: Zahedan) شناسایی عوامل مؤثر بر کارآمدی برنامه‌ریزی شهری در کنترل رشد فیزیکی و جمعیتی مناطق پیراشهری (مطالعه موردی: زاهدان) 248374 10.22034/jpusd.2026.580162.1400 FA محمد سلحشوری دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران. حسین ملاشاهی استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران. 0000-0001-9930-8619 مریم کریمیان بستانی دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران. 0000-0005-5137-4878 Journal Article 2026 05 01 Introduction Rapid growth of urban peripheral settlements in recent decades has become one of the most significant challenges facing urban management. The physical expansion and population increase in these areas have placed substantial pressure on urban resources, infrastructure, and spatial structures. Under such conditions, the effectiveness of urban planning in guiding and controlling these trends plays a decisive role in achieving balanced and sustainable development. The present study was conducted with the aim of identifying the factors influencing the effectiveness of urban planning in controlling the physical and population growth of urban peripheral areas in Zahedan. Zahedan has experienced rapid and unbalanced population growth and physical expansion over recent decades. Much of this growth has occurred outside the framework of formal planning, manifested in horizontal, dispersed, and predominantly urban peripheral development. An examination of population trends shows that the city’s population increased from about 70,000 in 1976 to more than 735,000 in 2023 an over tenfold rise in less than five decades. This demographic surge, accompanied by large‑scale migration and structural transformations, has driven rapid physical expansion, increasing the city’s legal area from approximately 25 square kilometers to more than 85 square kilometers. However, a significant portion of this expansion has taken place in urban peripheral and marginal areas, often informally, without legal documentation, and in the absence of spatial planning principles. According to official reports, more than 40 percent of Zahedan’s settlements are located in the urban fringe and lack access to basic urban services such as water supply, sewerage networks, transportation infrastructure, and educational and healthcare services. This situation reflects a substantial gap between the city’s actual development and the objectives of approved master and detailed plans. For instance, the actual population in 2021 exceeded master plan projections by more than 100,000 people, and proposed development zones have been largely disregarded in practice due to informal construction and weak enforcement. In the realm of urban management, challenges such as limited financial resources, the absence of an effective land and housing control system, weak implementation of spatial plans, and poor coordination among relevant institutions have further reduced the effectiveness of mechanisms intended to manage physical and population growth in urban peripheral areas. The consequences of these conditions include uneven population distribution, the expansion of informal settlements, declining quality of the living environment, and intensifying socio‑economic vulnerabilities along the urban fringe. Given these conditions, the central question of this research is: What factors influence the effectiveness of urban planning in Zahedan in controlling physical and population growth, particularly in urban peripheral areas? Identifying the institutional, managerial, structural, and spatial components underlying this inefficiency and assessing the alignment between actual developments and adopted urban planning policies can serve as an important step toward reforming spatial planning and achieving more balanced and sustainable development in Zahedan. Methodology This applied research employed a mixed‑method (qualitative–quantitative) approach, using interviews and questionnaires as data collection tools. Data were gathered through in‑depth semi‑structured interviews with 30 professors and experts selected via purposive sampling. Data analysis was carried out using the Grounded Theory method through open, axial, and selective coding, along with the Friedman test. Results and discussion The results showed that the set of causal factors includes population pressures, shortage of formal housing, inefficiency of the land management system, and weaknesses in urban planning. Additionally, the environmental characteristics of Zahedan, the region's socio-economic status, the physical context, and the position of local institutions were identified as contextual factors, while the categories of urban governance quality, legal and regulatory status, stimulating economic factors, and government interventions were classified as intervening factors. Finally, based on the Friedman test results, the factor of the region's socio-economic status ranked first with a mean rank of 8.45, indicating that economic issues, poverty, unemployment, and residents' living conditions have the greatest impact on the process of settlement expansion in peri-urban areas. Following that, the inefficiency of the land management system with a rank of 8.42 and population pressures with a rank of 8.34 were placed in subsequent priorities, reflecting the important role of land management, land distribution and ownership patterns, as well as population and its effects in directing or intensifying informal developments. Conclusion The findings indicate that the development of informal settlements in the peri-urban areas of Zahedan results from the systemic interaction of three categories of factors: causal, contextual, and intervening. Based on the Friedman test ranking, the socio-economic factor, with the highest rank, has the greatest impact, revealing that structural poverty, chronic unemployment, and livelihood insecurity act as the main driving forces, pushing populations toward areas where the minimum cost of shelter is achievable. This finding supports the theory of economic push factors and demonstrates that affordable housing in peri-urban areas is not a choice but a livelihood necessity. In the second rank, land system inefficiency, with a statistically narrow gap from the top rank, indicates a strong correlation between economic issues and land management. Scientifically speaking, this inefficiency including land speculation, ambiguous ownership, and cumbersome regulations has created a black market for land, making formal land inaccessible on one hand while placing unregulated and cheap peri-urban land within the reach of the poor on the other. رشد شتابان سکونتگاه‌های پیراشهری در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت شهری تبدیل شده است. گسترش فیزیکی و افزایش جمعیت این مناطق، فشار قابل‌توجهی بر منابع، زیرساخت‌ها و ساختار فضایی شهرها وارد کرده است. در چنین شرایطی، کارآمدی برنامه‌ریزی شهری برای هدایت و کنترل این روندها نقش تعیین‌کننده‌ای در دستیابی به توسعه متوازن و پایدار دارد. پژوهش حاضر با هدف تأثیر شناسایی عوامل مؤثر بر کارآمدی برنامه‌ریزی شهری در کنترل رشد فیزیکی و جمعیتی مناطق پیراشهری زاهدان، انجام شده است. این پژوهش کاربردی با روش ترکیبی (کیفی-کمی) و ابزار مصاحبه و پرسشنامه انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با 30 نفر از اساتید و کارشناسان، به روش نمونه‌گیری هدفمند گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش گراندد تئوری و از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی و آزمون فریدمن انجام گرفت. نتایج نشان داد، مجموعه عوامل علی شامل: فشارهای جمعیتی، کمبود مسکن رسمی، ناکارآمدی نظام زمین و ضعف برنامه ریزی شهری است. همچنین ویژگی‌های محیطی زاهدان، وضعیت اقتصادی-اجتماعی منطقه، بستر کالبدی و جایگاه نهادهای محلی در گروه عوامل زمینه‌ای و مقولات کیفیت حکمرانی شهری، وضعیت قانونی و نظارتی، عوامل اقتصادی محرک و مداخلات دولتی در دسته عوامل مداخله‌گر شناسایی شدند. در نهایت، بر اساس نتایج آزمون فریدمن، عامل وضعیت اقتصادی–اجتماعی منطقه با رتبه متوسط 45/8 در جایگاه نخست قرار گرفته است که نشان می‌دهد مسائل اقتصادی، فقر، بیکاری و شرایط معیشتی ساکنان بیشترین تأثیر را بر روند گسترش سکونت در مناطق پیراشهری دارند. پس از آن ناکارآمدی نظام زمین با رتبه 42/8 و فشارهای جمعیتی با رتبه 34/8 در اولویت‌های بعدی قرار گرفته‌اند که بیانگر نقش مهم مدیریت زمین، نحوه توزیع و مالکیت اراضی و همچنین جمعیت و اثرات آن در هدایت یا تشدید توسعه‌های غیررسمی است.

انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران توسعه فضاهای پیراشهری 2676-4164 8 3 2026 10 23 " lightning Planning: From the Thunder of Garden Cities to Their Electrification in the Collagization of Zanjan’s Peri-Urban Agricultural Lands" آذرخش برنامه ریزی از رعد باغ شهرها تا برق آن در کولاژاسیون اراضی کشاورزی پیرا شهر زنجان 228868 10.22034/jpusd.2025.531032.1348 FA محمدتقی حیدری گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0003-4359-8850 عظیم علی شایی استادیار گروه جغرافیا،وعضو ه‍ئیت علمی دانشگاه پیام نور 0000-0002-7964-7370 یعقوب حقی دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 06 23 Land use and vegetation changes are one of the most important topics in environmental studies and sustainable development, which plays a significant role in natural resource management and spatial planning. This study aimed to analyze the trends in land cover and land use changes in the study area during the period 2000 to 2020, and to investigate the effects of human and natural factors on spatial changes in local ecosystems. The results of the analysis of remote sensing data and geographic information system (GIS) showed that the area in question has undergone severe and unstable changes in land use over the past two decades. In the meantime, a significant decrease in lands with natural cover such as shrublands, pastures, and orchards was observed, while rainfed agricultural lands, grasslands, and barren areas were accompanied by significant fluctuations. The largest net negative changes were related to orchards and tree plantations, and the largest net positive change was related to shrublands, which itself indicates the structural destruction and instability of the exploitation systems in the region. Also, the successive conversion of lands between different land uses, including the conversion of shrublands to dryland, dryland to grassland and then to barren, is a sign of the lack of sustainable planning and weakness in conservation policies. The role of human factors, including road development, the expansion of scattered settlements and excessive exploitation of resources, has been very prominent in these changes. Overall, the research findings emphasize the need to review land use policies, implement effective management measures and develop sustainable development models to preserve natural resources.Land use and vegetation changes are one of the most important topics in environmental studies and sustainable development, which plays a significant role in natural resource management and spatial planning. This study aimed to analyze the trends in land cover and land use changes in the study area during the period 2000 to 2020, and to investigate the effects of human and natural factors on spatial changes in local ecosystems. The results of the analysis of remote sensing data and geographic information system (GIS) showed that the area in question has undergone severe and unstable changes in land use over the past two decades. In the meantime, a significant decrease in lands with natural cover such as shrublands, pastures, and orchards was observed, while rainfed agricultural lands, grasslands, and barren areas were accompanied by significant fluctuations. The largest net negative changes were related to orchards and tree plantations, and the largest net positive change was related to shrublands, which itself indicates the structural destruction and instability of the exploitation systems in the region. Also, the successive conversion of lands between different land uses, including the conversion of shrublands to dryland, dryland to grassland and then to barren, is a sign of the lack of sustainable planning and weakness in conservation policies. The role of human factors, including road development, the expansion of scattered settlements and excessive exploitation of resources, has been very prominent in these changes. Overall, the research findings emphasize the need to review land use policies, implement effective management measures and develop sustainable development models to preserve natural resources.Land use and vegetation changes are one of the most important topics in environmental studies and sustainable development, which plays a significant role in natural resource management and spatial planning. This study aimed to analyze the trends in land cover and land use changes in the study area during the period 2000 to 2020, and to investigate the effects of human and natural factors on spatial changes in local ecosystems. The results of the analysis of remote sensing data and geographic information system (GIS) showed that the area in question has undergone severe and unstable changes in land use over the past two decades. In the meantime, a significant decrease in lands with natural cover such as shrublands, pastures, and orchards was observed, while rainfed agricultural lands, grasslands, and barren areas were accompanied by significant fluctuations. The largest net negative changes were related to orchards and tree plantations, and the largest net positive change was related to shrublands, which itself indicates the structural destruction and instability of the exploitation systems in the region. Also, the successive conversion of lands between different land uses, including the conversion of shrublands to dryland, dryland to grassland and then to barren, is a sign of the lack of sustainable planning and weakness in conservation policies. The role of human factors, including road development, the expansion of scattered settlements and excessive exploitation of resources, has been very prominent in these changes. Overall, the research findings emphasize the need to review land use policies, implement effective management measures and develop sustainable development models to preserve natural resources. تغییرات کاربری زمین و پوشش گیاهی یکی از مهم‌ترین موضوعات در مطالعات محیط زیستی و توسعه پایدار است که نقش بسزایی در مدیریت منابع طبیعی و برنامه‌ریزی فضایی ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف تحلیل روند تغییرات پوشش زمین و کاربری اراضی در منطقه مورد مطالعه طی بازه‌ی زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰، به بررسی اثرات عوامل انسانی و طبیعی بر تحولات فضایی اکوسیستم‌های محلی پرداخته است. نتایج حاصل از تحلیل داده‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) نشان داد که منطقه مورد نظر طی دو دهه‌ی گذشته دست‌خوش تغییرات شدید و ناپایداری در کاربری اراضی بوده است. در این میان، روند کاهشی چشمگیری در اراضی دارای پوشش طبیعی مانند بوته زارها، مراتع و باغات مشاهده شد، درحالی‌که اراضی کشاورزی دیم، علف‌زارها و نواحی بایر با نوسانات قابل‌توجهی همراه بوده‌اند. بیشترین تغییرات خالص منفی مربوط به باغات و درخت زارها و بیشترین تغییر خالص مثبت مربوط به بوته زارها بوده است، که خود نشان‌دهنده تخریب ساختاری و ناپایداری سیستم‌های بهره‌برداری در منطقه می‌باشد. همچنین تبدیل پیاپی اراضی میان کاربری‌های مختلف، از جمله تبدیل بوته زارها به دیم، دیم به علف‌زار و سپس به بایر، نشانه‌ی فقدان برنامه‌ریزی پایدار و ضعف در سیاست‌های حفاظتی است. نقش عوامل انسانی از جمله توسعه راه‌ها، گسترش سکونتگاه‌های پراکنده و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع، در این تغییرات بسیار پررنگ بوده است. در مجموع، یافته‌های تحقیق بر لزوم بازنگری در سیاست‌های کاربری زمین، اعمال اقدامات مدیریتی مؤثر و تدوین الگوهای توسعه پایدار برای حفظ منابع طبیعی تأکید دارد.

انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران توسعه فضاهای پیراشهری 2676-4164 8 3 2026 10 23 An Analysis of Urban Livability in the Peri-Urban Areas of Yazd تحلیلی بر زیست‌پذیری شهری در فضای پیراشهری یزد 248375 10.22034/jpusd.2026.570625.1388 FA علیرضا غیرتمند دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران 0009-0007-3801-946X سید علی المدرسی استاد تمام، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد یزد، دانشگاه ازاد اسلامی، یزد، ایران. 0000-0002-4285-1941 کریم نقدی استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تفت، دانشگاه ازاد اسلامی، یزد، ایران 0009-0009-9937-6860 محمدمهدی کریم نژاد استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد یزد، دانشگاه ازاد اسلامی، یزد، ایران 0009-0009-9937-6860 علی بلور استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد یزد، دانشگاه ازاد اسلامی، یزد، ایران 0009-0009-9937-6860 Journal Article 2026 01 04 Introduction The rapid population growth in metropolitan areas has brought about extensive spatial, social, and environmental consequences in surrounding and peri-urban areas. This process, characterized by urban sprawl, the conversion of agricultural land, increased population density, and growing pressure on natural resources, has turned peripheral zones into vulnerable hotspots in terms of urban livability. In developed countries, such spaces are managed through planned and sustainable approaches, whereas in developing countries—including Iran—weaknesses in spatial governance and control systems have exacerbated instability and reduced the quality of life in these areas. Urban livability, as a multidimensional concept, emphasizes the interaction among physical, social, economic, environmental, and managerial dimensions, aiming to enhance the quality of living environments and increase residents' satisfaction. Previous studies indicate that factors such as population density, physical development patterns, access to services, environmental quality, and social participation play decisive roles in the level of urban livability. In this context, paying attention to peri-urban areas—as transitional spaces between city and countryside—becomes even more critical, as unsustainable management of these areas can intensify the social, economic, and environmental challenges of cities. Therefore, analyzing livability in peripheral areas provides a foundation for integrated planning and the realization of sustainable urban development. Methodology This study aims to analyze the state of urban livability within the boundaries of Yazd City. Using a descriptive-analytical method and combining quantitative and qualitative data, it examines the indicators affecting livability and analyzes the internal relationships among its dimensions. The research is applied in purpose and descriptive-analytical in nature. The statistical population consists of residents living within the boundaries of Yazd City, as well as urban experts and managers, including university professors and specialists from relevant organizations (municipality, environmental protection, urban planning, and development). Given the large population of Yazd’s surrounding areas and based on Cochran’s formula for populations over 70,000, a sample size of 384 was determined. This sample can appropriately represent the entire statistical population with a 95% confidence level and a 5% margin of error. The study examined four dimensions (socio-cultural, economic, environmental, and physical-managerial) using a total of 27 indicators, as presented in Table (2). Results and discussion The results of this study show that the various dimensions affecting the livability of Yazd’s urban periphery align significantly with findings from domestic and international studies. The physical and managerial dimension, with a path coefficient of 0.393, has the greatest impact. This finding is consistent with previous research (such as Barzegar et al., 2019 and Ziyari et al., 2021), which emphasizes the role of infrastructure, urban design, and management as key factors in improving quality of life. The environmental dimension, with a path coefficient of 0.291, ranks second in importance. This result also aligns with studies such as Mousavi et al. (2021) and Xiao et al. (2022), which highlight the preservation of natural environment, green spaces, and environmental quality as vital components of livability. The economic (path coefficient = 0.167) and socio-cultural (path coefficient = 0.156) dimensions also show positive and significant effects, although their impact is less than the first two dimensions. These results are consistent with other studies, such as Barzegar et al. (2019) and Sarkar et al. (2020), which point to the role of economic opportunities, social participation, and a sense of belonging in enhancing livability. This pattern, while emphasizing the importance of infrastructure, urban management, and environmental preservation, reflects the influence of local conditions and the specific socio-economic context of the Yazd region. To achieve higher livability in this area, strategic actions should focus on improving infrastructure and urban management systems, protecting the environment, strengthening economic foundations, and ultimately reinforcing social and cultural ties. Conclusion This study was conducted to examine the relationships among various dimensions of livability within the boundaries of Yazd City, aiming to identify influential components and analyze the interaction among social, economic, environmental, physical, and managerial dimensions in improving urban living quality. The results of reliability and validity analyses for the measurement model of livability dimensions in Yazd’s urban periphery indicate that the constructs of the study possess appropriate statistical validity and internal consistency. According to the results, Cronbach’s alpha and Dijkstra–Henseler’s rho (ρ_A) values for all constructs were above 0.8, indicating high internal reliability and satisfactory correlation among items and their respective constructs. Based on cross-loading results, each item’s factor loading on its own construct was consistently higher than its loading on other constructs, confirming discriminant validity. In other words, each item correlates more strongly with its own construct than with others. Therefore, all dimensions studied possess appropriate conceptual distinctiveness, with no significant overlap among constructs. Overall, the findings indicate that the measurement model of urban livability in Yazd’s periphery has acceptable and appropriate reliability, convergent validity, and discriminant validity. In addition, the results show that all studied dimensions—including physical-managerial, environmental, economic, and socio-cultural—have a positive and significant impact on the livability of Yazd’s urban periphery. The greatest effects, in order, belong to the physical-managerial dimension (β = 0.393, t = 5.532) and the environmental dimension (β = 0.291, t = 3.852). Although to a lesser extent, the economic and socio-cultural dimensions also play notable roles in enhancing livability. In general, improving the quality of infrastructure, urban management, environmental conditions, economic opportunities, and social capital is essential for enhancing livability. زیست‌پذیری شهری به‌مثابه‌ی مفهومی میان‌رشته‌ای، حاصل تعامل چندبعدی میان نظام‌های کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و مدیریتی شهر است. در فضای پیراشهری یزد نظام‌های مذکور نه تنها مستقل، بلکه در ارتباطی درهم‌تنیده و تأثیرگذار بر یکدیگر عمل می‌کنند. در همین راستا، بررسی زیست پذیری شهری و ابعاد آن در پهنه پیراشهری یزد، شرط اساسی برای درک پویایی فضایی و کارکردی حریم به شمار می‌رود. هدف از این پژوهش تحلیل زیست پذیری شهری در حریم شهر یزد است. روش تحقیق از نوع کاربردی – تحلیلی و به‌لحاظ گردآوری داده‌ها توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری شامل کلیه ساکنان حریم شهر یزد می‌باشد که بر اساس فرمول کوکران، تعداد 384 نفر به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شده‌اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که بین ابعاد مختلف از لحاظ آلفای کرونباخ برای همه ابعاد بالاتر از 0.8 هستند که نشان از همبستگی مناسب شاخص‌ها با سازه مربوطه و پایایی درونی بالا است. نتایج مدل معادلات ساختاری نشان داد که تمامی ابعاد مورد بررسی تأثیر معناداری بر زیست‌پذیری پیراشهری یزد دارند. در این میان، بعد کالبدی و مدیریتی با ضریب مسیر 0.393 و مقدار T برابر با 5.532 بیشترین اثرگذاری را داشته است. پس از آن، ابعاد زیست‌محیطی(0.291)، اقتصادی (0.167) و اجتماعی–فرهنگی (0.156) قرار دارند که همگی با مقادیرP کمتر از 0.05، تأثیری مثبت و معنادار بر ارتقای زیست‌پذیری شهری نشان می‌دهند.

انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران توسعه فضاهای پیراشهری 2676-4164 8 3 2026 10 23 Assessing the feasibility of the Creative Village in peri-urban Spaces (case study: villages of the Kuch-e-Safhan district of Rasht city) سنجش وضعیت تحقق پذیری روستاهای خلاق در فضاهای پیرا شهری (مطالعه موردی: روستاهای بخش کوچصفهان شهرستان رشت) 230924 10.22034/jpusd.2025.535849.1358 FA فرشته چراغی پور دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران 0009-0004-2931-3227 مهدی حسام دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران 0000-0002-9556-6167 سمیرا محمودی استادیار، گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران 0000-0002-8029-5552 Journal Article 2025 07 20 Introduction Unbalanced population growth and limited urban space are considered a major challenge for today's societies. This imbalance not only reduces the quality of life but also puts additional pressure on natural resources and the environment. The creative village approach as a new concept can be considered in the post-modern space to meet rural needs and combat rural isolation of peri-urban spaces. In the meantime, the idea of a creative village as a complement to a creative city can be an effective step towards creating a demographic balance and sustainable development. The concept of a creative village has a cultural dimension and a set of possibilities and opportunities. A creative village is an intercultural place that focuses on different experiences, combining cultures, and exchanging programs and ideas with each other. A creative village is a sustainable and viable space that creates a platform for attracting and developing the creative class in low-tech industries, mainly in the fields of culture and art. The village relies on ecological processes including local lifestyle, clean environment and necessary equipment. The village provides equal benefits to the rural community, its creative class and the consumer of rural creative products. Methodology The research method is descriptive-analytical and applied from the perspective of the purpose. The statistical population of rural households in Belsbaneh rural district is the Kouch-e-Safhan district of Rasht city. The total number of villages in Belsbaneh rural district is 24 villages, so each of the 24 villages was surveyed. From this number, 384 samples were taken according to the share of each household. The total number of households is 5819, and 384 samples were taken according to the Cochran model. The collection of data is documentary and survey. The questionnaire indicators were obtained by studying the theoretical foundations. The validity of the questionnaire was examined with the opinions of professors and its reliability was obtained with Cronbach's alpha of 0.839. SPSS software was used to analyze the questionnaire data and it was analyzed with binomial tests, Friedman, Yeoman-Whitney, and Kruskal-Wallis. To examine the normal distribution of the data, the Kolmogorov-Smirnov and Shapiro-Wilk tests were used. Result and discussion The situation of the villages studied in terms of accepting new values, innovation in agriculture, people's desire for past cultural values, and preserving indigenous beliefs is at a desirable level. By providing suitable conditions for entrepreneurial activities, creating diverse and workshop jobs, and providing suitable facilities and conditions for handicraft producers, the areas for creativity and perseverance of individuals to launch new activities in the village will increase. The findings showed that the highest average is related to the flexibility index (3.41) and the lowest average is related to the promotion and education index (2.41). Most villages are in a good situation in terms of the flexibility and innovation component in agriculture and accepting new ideas and values by the village people. The low level of the promotion and education index indicates that sufficient training has not been provided in the field of facilitating educational and cultural activities in the village and entrepreneurial plans to attract creative ideas. Based on the results of the Friedman test, it can be said that among the six indicators of the creative village (flexibility, innovation, promotion and education, risk-taking, leadership and participation), the flexibility index has a higher average rank (5.52) and the promotion and education index has the lowest average rank with a value of (2.05). The high average rank of the flexibility component indicates that the people of the village have had sufficient flexibility and adaptability to changes in their living environment and the acceptance of new technology and values. Also, the low average rank of the promotion and education component indicates that the necessary training in the field of creative activities and rural entrepreneurship plans has not been carried out, and also in the field of creative ideas related to the village (honey beekeeping, and the production of fruit products, etc.) there has not been sufficient advertising through cyberspace and the media. Conclusion The villages under study have a favorable situation in terms of the flexibility index. The leadership index has the lowest average rank with a value of (35/80). Therefore, local managers should perform better in providing services and supporting the formation of a creative village and increase people's awareness of carrying out creative activities. Also, appropriate measures should be taken by managers in the field of communication infrastructures available at the village level. Therefore, it can be concluded that according to the Kruskal-Wallis test, there is a significant difference between the research indicators. The leadership index has had the least effect on rural creativity, and the indicators of initiative, promotion and education, risk-taking, and participation have a mediating role in the effect. The results of this study are consistent with the results of the study by Jahan Tigh et al. (2021). The efforts of local managers to hold training courses to create entrepreneurship and job diversity have not been carried out properly. Legal obstacles to carrying out artistic activities have not been removed. Therefore, the inability of managers to guide the village for the creativity of residents has caused the way of providing services to the people to be inappropriate and there are still obstacles to carrying out creative activities. نواحی روستایی بهترین مکان برای بروز خلاقیت هستند زیرا به بازدیدکنندگان این امکان را می‌دهند تا با فرآیندها و محصولاتی که در جای دیگر قابل‌دسترس نیستند ارتباط برقرار کنند. رهیافت روستای خلاق در فضاهای پیراشهری با بهره‌گیری از استعدادها، منابع طبیعی، سبک زندگی و پرورش خلاقیت در جامعه میزبان زمینه بازآفرینی سکونتگاه‌های روستایی را فراهم می‌نماید. روستای خلاق مکانی میان فرهنگی است و تمرکز آن بر ترکیب فرهنگ‌ها و تبادل برنامه‌ها و ایده‌ها با یکدیگر است. رهیافت روستای خلاق در فضاهای پیراشهری برای مقابله با انزوای روستایی و دستیابی به پایداری موردتوجه قرار گرفته است. بنابراین راهکاری برای توسعه پایدار مطرح شده است. روش پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی و از منظر هدف کاربردی است. جامعه آماری این تحقیق، خانوارهای روستایی بخش کوچصفهان در شهرستان رشت است. حجم نمونه با توجه به مدل کوکران تعداد384 خانوار به دست آمد. روایی پرسشنامه با نظرات اساتید بررسی شد و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ 839/0 به دست آمد یافته‌ها نشان داد که از میان شاخص‌های روستای خلاق، بالاترین میانگین مربوط به شاخص انعطاف‌پذیری با مقدار (41/3) و پایین‌ترین میانگین مربوط به شاخص ترویج و آموزش با میانگین (41/2) است. با توجه به نتایج آزمون دوجمله‌ای نیز شاخص انعطاف‌پذیری با مقدار (73/0) از وضعیت مطلوبی برخوردار است . بنابراین از بین شاخص‌های 6 گانه روستای خلاق شاخص انعطاف‌پذیری بیشترین تأثیر را بر خلاقیت روستایی و شاخص ترویج و آموزش کمترین تأثیر را بر خلاقیت روستایی در محدوده مورد مطالعه داشته است.