Preipheral Urban Spaces Development

Preipheral Urban Spaces Development

A Toponymic Study of Rural and Peri-Urban Settlements in Birjand County with an Emphasis on Geographical Elements

Document Type : Original Article

Authors
Zahra Sabeghi 1
Hassan Emami 2
Jalil allah Faroughi hendevalan 3
1 M.Sc. student in Linguistics, Department of English, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Iran.
2 Assistant Professor of Linguistics, Department of English, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Iran.
3 Associate Professor of Linguistics, Department of English, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Iran.
10.22034/jpusd.2025.531866.1349
Abstract
Introduction
Toponyms, as linguistic and cultural heritage, are transmitted across generations, carrying valuable information about identity, history, and human interaction with the natural environment. They possess three intrinsic dimensions: geographical, linguistic, and historical. Consequently, toponymy occupies a pivotal interdisciplinary nexus among geography, linguistics, and history. This field assumes particular significance in peri-urban contexts, as villages—among the oldest human settlements—preserve multiple layers of history, culture, and environmental interaction. Peri-urban toponyms often predate urban names and are less altered by political or administrative changes. Natural features, particularly water resources, play a prominent role in village naming, given water’s longstanding status as a vital and sacred element in the formation of human habitats. Rivers, springs, and qanats are not only essential for livelihood and agriculture but also hold a distinctive place in Iranian culture. Water symbolizes purity, faith, and fertility, with deep reverence evident in religious, historical, and literary texts; notably, several Yashts in the Avesta are dedicated to water veneration. This significance is amplified in regions like South Khorasan, which have endured severe droughts and currently face intensified water scarcity. Toponyms are classified into three main categories based on their referents: (a) oikonyms, relating to settlements such as cities, villages, and neighborhoods; (b) hydronyms, denoting water bodies and features; and (c) oronyms, referring to landforms such as hills and mountains. Toponyms can also be categorized by their constituent elements. Among these, elements related to geography include hydrotoponyms, orotoponyms, phytotoponyms, zootoponyms, and cosmotoponyms (celestial-related). This study is innovative in both its subject and approach, as, to the author’s knowledge, no systematic research has focused on the linguistic and geographical analysis of natural phenomenon-related toponyms in Birjand’s rural areas. While limited studies exist on toponymy or village etymology in Birjand, a dedicated interdisciplinary investigation categorizing rural names by natural elements is unprecedented. Beyond enhancing understanding of human-environment relationships, this research has practical implications for peri-urban development planning, natural resource management, and cultural heritage preservation. Additionally, it contributes to revitalizing ancient languages and local dialects, since many village names in this province trace back to Old and Middle Persian roots. Accordingly, this study examines natural phenomenon-related toponyms in Birjand County, elucidating natural influences on naming practices alongside their linguistic analysis.
 
Methodology
This qualitative study employs a descriptive-analytical methodology focusing on two stages: data collection and data analysis. The research utilized library research and fieldwork—including observations and interviews with local residents— to gather insights about village names and naming factors in Birjand County. Although villagers’ interpretations were primarily popular etymologies lacking scientific foundation, they were used cautiously to complement analyses in specific cases. Birjand County comprises one central district and six rural districts: Shākhen, Shākhenāt, Alqurāt, Fashārud, Kāhshang, and Bāqerān. Out of 432 villages in Birjand County, 127 are uninhabited, and over half of the inhabited ones have experienced significant depopulation or seasonal occupation. Therefore, a list of villages with over 20 households, compiled by the Birjand County Governor’s Office, was used. Samples meeting specific criteria whose names referred to distinct geographical features were selected for analysis. Collected toponyms were analyzed based on meaning, morphological structure, and linguistic evolution, and categorized into five groups: hydrotoponyms, orotoponyms, phytotoponyms, zootoponyms, and cosmotoponyms. Each category reflects specific geographical characteristics and contributes to understanding the relationship between place-naming and the region’s natural conditions.
 
Results and discussion
The etymology of village names in Birjand County reveals a profound connection to ancient Iranian languages such as Avestan and Old Persian, reflecting the region’s deep historical roots along with its enduring beliefs and customs. Many village names derive from terms associated with water sources—qanats, wells, and springs—highlighting water’s vital importance in Birjand’s desert environment. Orotoponyms in Birjand often reference villages’ geographical settings in mountainous, foothill, or valley areas. For instance, “Pasuj” originates from Old Iranian pãskui, meaning “behind the mountain,” while “Tangal” in the local dialect denotes “a narrow valley between two mountains through which water flows.” This pattern indicates that most settlements developed near springs in mountainous regions. Phytotoponyms reflect the diversity of plant species adapted to the hot, arid climate, including willow, grapevine, conifer, frankincense, and tamarisk. Some village names derive from local animal species, indicating their historical presence; examples include “Asban” (horse), “Bozquch” (goat and ram), “Tag-e Oshtoran” (camel), and “Varqaneh” (wolf). The significance of celestial elements—especially the sun and moon—in ancient Iranian culture is evident not only in mythology, rituals, visual arts, and literature but also in place-naming practices. This is exemplified by village names such as “Masen,” “Mahuk,” “Mahusk,” and “Mahyabad”, all incorporate the word for “moon,” while “Khorashad”, includes the word for “sun.” These names illustrate the deep interconnection between nature, mythology, and local identity in this region.
 
Conclusion
The examination of rural and peri-urban toponyms in Birjand County reveals that these names are profoundly influenced by the region’s historical, linguistic, and especially geographical characteristics. The analysis further indicates a strong connection between toponyms and ancient beliefs, customs, and traditions, reflecting the area’s long-standing heritage. Beyond representing local cultural and national identity, toponyms mirror environmental features and climatic changes. In this study, Birjand’s rural toponyms were categorized into five groups: hydrotoponyms, orotoponyms, phytotoponyms, zootoponyms, and cosmotoponyms. The prominence of hydrotoponyms highlights water’s vital and sacred role; the high frequency of water-related names underscores water’s key role in settlement formation, its cultural sanctity, and human interaction with the region’s arid climate. Some toponyms identified in Birjand are also found in other parts of Iran, suggesting the need for further comparative research to explore naming conventions across regions. Such studies could enhance understanding of local communities’ geographical and historical structures and open new avenues for future research. The findings can contribute to peri-urban development planning; understanding place names and their origins aids in identifying sustainable development patterns and preserving cultural and linguistic heritage. Ultimately, this study emphasizes toponymy’s importance in safeguarding cultural heritage, guiding peri-urban development, preserving ancient languages, and deepening our understanding of the interplay between humans, nature, and history in the region.
 
Funding
According to the responsible author, this article has no financial support
 
 
Authors’ Contribution
Authors contributed equally to the conceptualization and writing of the article. All of the authors approved the content of the manuscript and agreed on all aspects of the work declaration of competing interest none.
 
Conflict of Interest
Authors declared no conflict of interest.
 
Acknowledgments
 We are grateful to all the scientific consultants of this paper.
Keywords
Toponym
Etymology
Village
Peri-Urban
Birjand.

Subjects

آخوندی، امید، و شاطری، مفید (۱۳۹۸). تاریخ و جغرافیای بلوک القور. بیرجند: نشر چهار درخت.
آرلاتو، آنتونی (١٣٨٤). درآمدی بر زبان‌شناسی تاریخی. ترجمه یحیى مدرسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
آریان‌پور کاشانی، منوچهر (۱۳۸۴). فرهنگ ریشه‌های هندواروپایی زبان فارسی. اصفهان: جهاد دانشگاهی.
آرین، ادیک (۱۳۶۳). فرهنگ واژه‌های همانند: ارمنی، اوستایی، پهلوی، فارسی (برپایه فرهنگ ریشه‌شناسی ارمنی هراچیا آجاریان). با نگرش فریدون جنیدی. تهران: انتشارات بنیاد نیشابور.
ابوالقاسمی، محسن (۱۳۷۴). ریشه‌شناسی (اتیمولوژی). تهران: ققنوس.
ابوالقاسمی، محسن (1383). دستور تاریخی زبان فارسی. تهران: سمت.
احدیان، محمدمهدی (۱۳۸۷). بررسی کلان جای‌نام‌های استان همدان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشته فرهنگ و زبان‌های باستانی، همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
احدیان، محمدمهدی، و بختیاری، رحمان (۱۳۸۸). درآمدی بر جای‌نام‌شناسی ایران. مجله جستارهای نوین ادبی، ۴۲ (۱۶۵)، ۱۸۱-۱۹۹. https://doi.org/10.22067/jls.v42i2.4190
اسدی طوسی (۱۳۶۵). لغت فرس. به‌تصحیح فتح‌الله مجتبایی و علی‌اشرف صادقی. تهران: خوارزمی.
افشار سیستانی، ایرج (۱۳۷۸). شناخت استان خراسان؛ مجموعه‌ای از: تاریخ، جغرافیا، آثار باستانی، جاذبه‌های جهانگردی، شهرستان‌ها، آداب، رسوم و اقتصاد منطقه خراسان. تهران: هیرمند.
افشار سیستانی، ایرج (۱۳۸۲). پژوهش در نام شهرهای ایران. تهران: روزنه.
ایوانف، ولادیمیر الکسی‌ویچ (۱۳۹۱). فارسی در گویش بیرجند. ترجمه محمود رفیعی و محمد فرجامی. تهران: نشر هیرمند.
الیاده، میرچا (۱۳۷۲). رساله در تاریخ ادیان. ترجمه جلال ستاری. تهران: سروش.
آورزمانی، فریدون (۱۳۹۰). منظر آسمانی؛ نگاهی به رازهای ماه در ایران باستان. نشریه علمی منظر، ۳ (‍۱۴)، ۹-۶. https://www.manzar-sj.com/article_87.html
بیانی، ملک‌زاده (۱۳۶۳). تاریخ مهر در ایران، تهران: یزدان.
پورداوود، ابراهیم (۱۳۷۷). یشت‌ها. تهران: اساطیر.
ترقی اوغاز، حسنعلی (۱۳۸۱). نقد کتاب مبانی توپونیمی ‌و نگاهی به توپونیمی‌های ایران. مجله زبان‌شناسی، سال هفدهم، شماره دوم، ١٣٧-١٤٥. https://www.magiran.com/volume/3704
جوادی، شهره (۱۳۵۶). اماکن مقدس در ارتباط با طبیعت (آب، درخت و کوه)، مجله باغ نظر، ۶ (۱۱): ۳۸-۲۵. https://www.bagh-sj.com/article_62.html
حافظ ابرو، شهاب‌الدین عبدالله خوافی (۱۳۷۰). جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو. تصحیح و تعلیق غلام‌رضا ورهرام. تهران: اطلاعات.
حامی، احمد (۱۳۵۵). بغ مهر. تهران: داورپناه.
حسینی فسایی، میرزا حسن (۱۳۸۸). فارس‌نامه ناصری. به تصحیح منصور رستگار فسایی. تهران: امیرکبیر.
حیدری، احمد، و برآبادی، سیداحمد (۱۳۹۹). «جای‌نام‌شناسی آبادی‌های شهرستان بیرجند؛ نمونه موردی واژه‌های خان و ماه». زبان و زبان‌شناسی. ۱۶ (۳۱). ۲۰۱-۲۲۶. doi: 10.30465/lsi.2020.7583
خلف تبریزی، محمدحسین (۱۳۴۲). فرهنگ برهان قاطع (پنج جلد). تصحیح محمد معین. تهران: کتاب‌فروشی ابن­سینا.
دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
راشدمحصل، محمدتقی (۱۳۶۶). گزیده‌های زادسپرم. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
راشدمحصل، محمدتقی (۱۳۷۰). زند بهمن‌یسن. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
رجایی بخارایی، احمدعلی (۱۳۹۰). فرهنگ اشعار حافظ. تهران: انتشارات علمی.
رضایی، جمال (۱۳۷۲). بیرجندنامه: بیرجند در آغاز سده چهاردهم خورشیدی. به اهتمام محمود رفیعی. تهران: هیرمند.
رضایی، جمال (۱۳۷۳). واژه‌نامة گویش بیرجند. به اهتمام و هزینه محمود رفیعی. تهران: روزبهان.
رفاهی علمداری، فیروز (۱۳۹۳). مبانی توپونیمی‌و نگاهی به توپونیمی‌های ایران. تهران: فیروزان.
زمانی‌پور، اسدالله (۱۳۹۷). اسرار دره هریوند، جلد اول. بیرجند: رزقی.
ژینیو، فیلیپ (۱۳۹۰). ارداویرافنامه. ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار. تهران: معین: انجمن ایران‌شناسی فرانسه.
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان خراسان جنوبی، معاونت هماهنگی برنامه‌وبودجه (۱۳۹۸). برنامه توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی روستاهای استان خراسان جنوبی. بیرجند: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان خراسان جنوبی.
سالنامه آماری استان خراسان جنوبی سال ۱۴۰۱ (۱۴۰۲). سازمان برنامه‌وبودجه کشور، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان خراسان جنوبی، معاونت آمار و اطلاعات، تهران.
شارق، سونیا (۱۳۸۵). بررسی تاریخی، زبان‌شناختی نام شهرها و مکان‌های کهن استان فارس. پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشته فرهنگ و زبان‌های باستانی، همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
شمیسا، سیروس (۱۳۷۶). طرح اصلی داستان رستم و اسفندیار. تهران: نشر میترا.
فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۸۶). شاهنامه. پیرایش جلال خالقی مطلق. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
فرنبغ دادگی (۱۳۸۰). بندهش. گزارنده مهرداد بهار. تهران: توس.
فرهنگ جغرافیایی ایران (۱۳۲۹). فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها). جلد ۹، تهران: سازمان جغرافیایی کشور.
کسروی، احمد (۱۳۰۹). نام شهرها و دیه‌های ایران (دفتر دوم). تهران: [بی نا].
معین، محمد (۱۳۸۶). فرهنگ فارسی. تهران: انتشارات امیر کبیر.
مومن‌زاده، مرتضی (۱۴۰۲). ریشه‌یابی ۱۵۰۰ جانام کهن. تهران: روزنه.
مهریار، محمد (۱۳۹۸). فرهنگ نام شهرها و برخی آبادی‌های کهن ایران. اصفهان: رنگینه.
نوبان، مهرالزمان (۱۳۶۵). وجه‌تسمیه شهرها و روستاهای ایران. تهران: سازمان چاپ خواجه.
یاحقی، محمدجعفر (۱۳۹۱). فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی. تهران.
Preipheral Urban Spaces Development
Volume 7, Issue 4 - Serial Number 18
Winter
Autumn 2025
Pages 81-110