مقدمه

در مباحث مربوط به کیفیت زندگی، فقط زیستن مهم نیست ، بلکه کیفیت آن نیز دارای اهمیت است و با توجه به نقش مناطق پیراشهری در تولید، رشد و توسعه ملی ، ضرورت جلب رضایت ساکنان این مناطق و افزایش کیفیت زندگی در سکونتگاه‌های پیراشهری بر کسی پوشیده نیست. روستاهای لواسانات نیزاز این قاعده مسثنی نیستند و این روستاهای پیراشهری با مشکلات زیادی روبرو هستندازجمله مشکلات این روستاها عبارتند از دسترسی نامناسب به خدمات آموزشی، بهداشتی، رفاهی و زیربنایی، سوداگری زمین و تغییرکاربری کشاورزی ، مشکلات اقتصادی همانند اشتغال، گسترش ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی به دلیلن فوذ شهر مرکزی و..روبرو بویژه است بر این اساس پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به سؤالات ذیل است: کیفیت زندگی در لواسانات کوچک ازنظر عینی در چه سطحی است؟ و اینکه آیا میان روستاهای موردمطالعه به لحاظ مؤلفه-های کیفیت زندگی تفاوت معناداری وجود دارد؟



روش تحقیق

روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. بر اساس چهار قلمرو کیفیت زندگی و پانزده مؤلفه شامل شاخص های عینی و ذهنی شناسایی و مبنای گردآوری اطلاعات مربوط به روستاهای موردمطالعه شد. به‌منظور انتخاب حجم نمونه در گام نخست روستاهای موردمطالعه به 4 گروه 10-100؛100-200؛200-300 و بالای 300 خانوار به طبقه بندی گردید. در گام دوم بر اساس نظر اساتید 15درصد از روستاها انتخاب شد. در گام سوم بر اساس فراوانی روستاها در هر طبقه جمعیتی تعداد روستاهای هر طبقه مشخص گردید که درمجموع تعداد 13 روستا به‌عنوان نمونه انتخاب گردید. با استفاده فرمول کوکران 190 خانوار به‌عنوان حجم نمونه پژوهش انتخاب گردید و برای توزیع پرسشنامه ها در سطح روستاهای مورد مطالعه به نسبت تعداد خانوار هر روستا تعداد نمونه ها انتخاب شد به‌وسیله آن‌ها پرسشنامه ها تکمیل گردید.



بحث و یافته‌ها

روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. بر اساس چهار قلمرو کیفیت زندگی و پانزده مؤلفه شامل شاخص های عینی و ذهنی شناسایی و مبنای گردآوری اطلاعات مربوط به روستاهای موردمطالعه شد. به‌منظور انتخاب حجم نمونه در گام نخست روستاهای موردمطالعه به 4 گروه 10-100؛100-200؛200-300 و بالای 300 خانوار به طبقه بندی گردید. در گام دوم بر اساس نظر اساتید 15درصد از روستاها انتخاب شد. در گام سوم بر اساس فراوانی روستاها در هر طبقه جمعیتی تعداد روستاهای هر طبقه مشخص گردید که درمجموع تعداد 13 روستا به‌عنوان نمونه انتخاب گردید. با استفاده فرمول کوکران 190 خانوار به‌عنوان حجم نمونه پژوهش انتخاب گردید و برای توزیع پرسشنامه ها در سطح روستاهای مورد مطالعه به نسبت تعداد خانوار هر روستا تعداد نمونه ها انتخاب شد به‌وسیله آن‌ها پرسشنامه ها تکمیل گردید.

نتایج و یافته‌ها

برای سنجش بعد عینی مؤلفه مسکن از چهار گویه (امکانات مسکن، سن مسکن، مساحت مسکن، تعداد اتاق) استفاده شد. در امکانات مسکن برای مثال مساکنی که از همۀ امکانات برخوردار بودند امتیاز 5، مساکنی که از دو امکانات برخوردار هستند، امتیاز 3 و مساکنی که از 1 امکانات برخوردار هستند امتیاز 1 داده شد. بر اساس یافته‌های حاصل مشخص می‌شود که بیشترین برخورداری از شاخص‌های عینی کیفیت زندگی به ترتیب اختصاص به روستاهای مزرعه سادات، هنزک و افجه داشته است وکمترین، اختصاص به روستاهای کیور، کردیان و ناصرآباد داشته است. برای سنجش قلمرو نیازهای رفاهی کیفیت زندگی از سه (مؤلفه شامل اوقات فراغت،مشارکت ، آموزش) استفاده‌شده است. به‌منظور سنجش تفریح و فراغت سفر از دو گویه ( تعداد سفرها در سال و دسترسی به تسهیلات ورزشی) استفاده شد. خانوارهایی که در سال سه سفر داشته‌اند امتیاز(5)، دو سفر در سال امتیاز(4)، یک سفر امتیاز (2) و اگر سفری نداشته‌اند امتیاز (1) گرفته‌اند. بر اساس یافته‌های حاصل از پژوهش به‌طور میانگین ساکنین روستاهای (افجه، کندعلیا، راحت آباد، برگ جهان، مزرعه سادات، هنزک) دارای یک سفر در سال بوده‌اند و ساکنین سایر روستاها نیز اعلام کرده‌اند که به‌طور میانگین در طول سال هیچ سفری نداشته‌اند. به منظور بررسی قلمرو خدمات زیرساختی از چهار مؤلفه ( نوع جاده، دسترسی به حمل و نقل عمومی، تعداد وسایل نقلبه عمومی در روستا و دسترسی به اداره پُست) استفاده شد. به طور کلی، به لحاظ شاخص عینی روستاهای مورد مطالعه در وضعیت مناسبی قرار ندارد. بهترین وضعیت در این زمینه اختصاص به روستاهای افجه، کندعلیا وهنزک دارد وسایر روستاها با میانگین(2) وضعیت مناسبی ندارند..



نتیجه‌گیری

در این تحقیق تلاش شده است با نگرش جغرافیایی ترکیبی از 4 قلمرو مورد توجه قرار گیرد و درنهایت با توجه به ادبیات اندیشه‌ای ترکیبی از شاخص‌های عینی و ذهنی موردتوجه قرارگرفته است. تحلیل و بررسی شاخص‌های عینی کیفیت زندگی نشان می‌دهد که به‌طورکلی وضعیت عینی مسکن در روستاهای موردمطالعه در وضعیت نسبتاً مناسبی است.تغذیه و میزان پروتئین مصرفی یکی از مؤلفه‌های عینی بود مورد سنجش قرار گرفت بررسی‌ها نشان می‌دهد که جامعه نمونه به دلیل بالا رفتن هزینه‌های زندگی تأکید داشتند که مقدار پروتئین مصرفی آن‌ها به‌شدت کاهش‌یافته است. به لحاظ وضعیت مسکن به‌طورکلی روستاهای موردمطالعه وضعیت مناسبی دارند به طوریکه اکثریت ساکنین روستاهای موردمطالعه از وضعیت استحکام روستاها، امکانات مسکن، مساحت مسکن رضایت داشته‌اند. به لحاظ بهداشت و سلامت روستاهای موردمطالعه وضعیت مناسبی ندارند. اما به لحاظ امنیت در وضعیت مناسبی قرار دارند. وضعیت درآمدی خانوارها نشان می‌دهد که میانگین کلی درآمد خانوارها نسبت به هزینه‌ها پایین است. همچنین به لحاظ مؤلفه‌های ( تفریح و فراغت سفر و مشارکت) نتایج نشان می‌دهد که وضعیت آن‌ها در وضعیت نامناسبی قرار ندارند اما وضعیت آن‌ها به لحاظ مؤلفه آموزش در وضعیت تقریباً مناسبی قرار دارند. اما به لحاظ بعد ذهنی قلمروهای کیفیت زندگی در روستاهای موردمطالعه وضعیتی کاملاً متفاوت نسبت به بعد عینی دارند. رضایتمندی ساکنین روستاهای موردمطالعه از قلمروهای کیفیت زندگی از بعد ذهنی پایین است. این بدان معنا است باوجود اینکه وضعیت قلمروهای عینی کیفیت زندگی در روستاهای موردمطالعه تا حدودی مناسب است اما میزان رضایتمندی آن‌ها به لحاظ ذهنی در سطح پایینی قرار دارد.