توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

گردشگری و پایداری اقتصادی فضا؛ ارائه تحلیلی از مقاصد گردشگری پیراشهر بیرجند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
چکیده
گردشگری در سکونتگاه­های مقصد، به‌ویژه در روستاها و فضاهای غیرشهری دارای اثرات متعددی است. تأثیر در بعد اقتصادی فضا، از زمینه­های اثرگذاری و اثرپذیری گردشگری است. باتوجه به نقش کلیدی بعد اقتصادی در برنامه­ریزی توسعه فضایی از یک‌سو و تشدید چالش­ها و مسائل سکونتگاه­های انسانی پیراشهر در ایران طی دهه 1390 از دیگر سو، بررسی و تحلیل تأثیر گردشگری بر مقوله پایداری اقتصادی فضا دارای اهمیت راهبردی است. بدین­سان تلاش شده است تا در پیراشهر بیرجند بامطالعه روستاهای مقصد گردشگران، به ارائه تحلیلی از اثرات گردشگری در بعد اقتصادی پرداخته شود. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت توصیفی-تحلیلی است. داده‌های پژوهش با روش کتابخانه‌ای و پیمایشی گردآوری و  با نرم‌افزار SPSS  و مدل آنتروپی شانون تجزیه‌وتحلیل شده است. جامعه آماری 589 خانوار بوده که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران تعداد 232 تعیین شد و با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده  انتخاب‌شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد گردشگرپذیر بودن سکونتگاه‌ها تأثیر مستقیمی بر پایداری اقتصادی آن داشته است؛ به‌گونه‌ای که هر چه ترکیب فعالیت­های گردشگری اعم از جذب به‌وسیله خانه­های دوم، بوم­گردی­ها  و یا گردشگران روزانه پیچیده­ و دارای گوناگونی بوده، نسبت به سکونتگاه­هایی که تنها در یک زمینه جاذب گردشگر بوده است، گردشگری تأثیر قابل‌توجه‌تری بر پایداری اقتصادی فضا داشته است. ازاین‌رو در بین روستاهای موردمطالعه، روستای شوکت‌آباد با ضریب 23/0در بالاترین سطح پایداری اقتصادی و روستای خراشاد با ضریب  15/0 در پایین­ترین سطح از پایداری اقتصادی قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ازکیا، مصطفی و غفاری، غلامرضا. 1388. جامعه‌شناسی توسعه. تهران: نشر کیهان.
افراخته، حسن. ریاحی، وحید و جوان، فرهاد. 1394. پایداری اقتصادی سکونتگاه­های روستایی شهرستان رضوانشهر. جغرافیا (فصلنامه علمی - پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیایی ایران)، دوره 13، شماره46، صص93-117. https://sid.ir/paper/513747/fa
ایافت، سید امیر و طراوتی، حمید. 1377. دستورکار 21، سازمان محیط‌زیست. شماره 2: صص16.
بیگدلی­راد، وحید و ملکی، شهرام. 1399. شناسایی معیارهای مؤثر بر پایداری اجتماعی و اقتصادی در مناطق روستایی ایران. پژوهش­های جغرافیای انسانی. دوره 52. شماره 1. صص 163-147.
توکلی، جعفر و رستمی، بهزاد. 1392. پایداری سکونتگاه­های روستایی شهرستان تنکابن. روستا و توسعه. سال 16. شماره 2. صص63-83. DOI:10.30490/rvt.2018.59283
توکلی، جعفر. 1393. سنجش پایداری اجتماعی ـ اقتصادی سکونتگاه­های روستایی دهستان­های خاوه شمالی و جنوبی، استان لرستان. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دوره 14. شماره 32. صص 92-71. https://sid.ir/paper/102208/fa
حجی­پور، محمد. 1401. بازدارنده­های کلیدی رشد و تحول اقتصاد فضا (با تأکید بر روستاهای خراسان جنوبی). اقتصاد فضا و توسعه روستایی.دوره 11. شماره 2. صص 73-94. 
حسین­زاده، سمیه. شمس­الدینی، علی. قربان­نزاد، ریباز و توکلان، علی. 1400. تحلیل نقش گردشگری تغذیه بر پایداری اقتصاد نواحی روستایی استان مازندران. اقتصاد فضا و توسعه روستایی. دوره 10. شماره 3. صص 215-235.  DOR:20.1001.1.23222131.1400.10.37.11.3
رضوانی، محمدرضا. 1381. برنامه­ریزی توسعة روستایی (مفاهیم، راهبردها و فرایندها).  مجله دانشکده ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران. دوره 2. شماره 4. صص221-240. https://sid.ir/paper/33412/fa
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و قادری، اسماعیل. 1381. نقش گردشگری روستایی در توسعه روستایی (نقد و تحلیل چهارچوب‌های نظریه­ای)، مجله مدرس علوم انسانی، دوره 6. شماره 25. صص 23-40. https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-4582-fa.html
رومیانی، احمد. شایان، حمید. سجاسی قیداری، حمدالله و رضوانی، محمدرضا .1399. برنامه­ریزی راهبردی فضایی توسعه پایدار مقاصد گردشگری روستایی با استفاده از مدل استراتژیک SOAR. پژوهش­های روستایی. دوره 11. شماره 2. صص 105-90.DOI :10.22059/jrur.2018.258771.1260
زاهدی مازندرانی، محمدجواد. ۱۳۸۴. توان پس­انداز خانوارهای روستایی و آثار آن بر مشارکت روستاییان در فرآیند توسعه. اقتصاد کشاورزی و توسعه. دوره 13. شماره 49. صص 27-55.
صامتی، مجید و کرمی، علیرضا. 1383. بررسی تأثیر هزینه‌های دولت در بخش کشاورزی بر کاهش فقر روستایی در کشور. تحقیقات اقتصادی، شمارة  67. صص. 234-213.
عبداللهی، علی­اصغر. قاسمی، مسلم و مرادی، مهدی. 1399. سنجش و ارزیابی توان­های گردشگری شهرستان بیرجند. گردشگری شهری. دوره 7. شماره 3. صص 95-105.  Doi:10.22059/jut.2020.231458.296
فراهانی، حسین. 1385. ارزیابی پایداری در نواحی روستایی با تأکید بر عوامل اجتمـاعی و اقتصادی: مطالعة موردی شهرستان تفرش. رسالة دکترای جغرافیای انسانی-گرایش برنامه ریزی روستایی. تهران: دانشگاه تهران، دانشکدة جغرافیا.
کاشانی، احمد. 1400. ظرفیت‌های گردشگری روستاهای خراسان جنوبی. مشاهده‌شده در:  https://www.rustanews.ir/news/22737
کرمشاهی، سکینه و صیدایی، سید اسکندر. 1400. تحلیل پایداری اقتصادی - اجتماعی مناطق روستایی در استان ایلام. مدیریت مخاطرات محیطی. دوره 8. شماره 2. صص 175-157. 10.22059/jhsci.2021.325327.652
مافی، عزت‌الله و داوری نژاد مقدم، مسعود. 1391. شناخت ابعاد پایداری و ارتقا آن به‌منظور دستیابی به توسعه پایدار شهری. اصفهان: دومین کنفرانس ملی توسعه پایدار و عمران شهری. https://civilica.com/doc/461946
محمدی یگانه، بهروز. چراغی، مهدی و ولائی، محمد. 1392. نقش گردشگری مذهبی در توسعه روستایی با تأکید بر کیفیت زندگی و سرمایه اجتماعی مطالعه موردی؛ روستای قپچاق شهرستان میاندوآب. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دوره 13. شماره 30. صص 25-7.
مطیعی­لنگرودی، حسن. 1392. برنامه­ریزی روستایی با تاکید بر ایران. مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.
نوری­­پور، مهدی و شاه ولی، منصور. 1390. ارزیابی معیارهای پایداری روستایی شهرستان دنا بر اساس فرآیند ارتباطات. پژوهش­های روستایی. دوره 2. شماره 1. صص 63-92.
هاشمی، حمید. 1386. نگاهی به کارآفرینی در جهان. تهران: موسسه کار و تامین اجتماعی.
یحیی­آبادی، ابوالفضل و دادفر، ایمان. 1387. تحلیلی از اشتغال براساس مفهوم کار شایسته در ایران. مجلة کار و جامعه. 98و99. صص77-87.
Baumgärtner, S. & Quaas, M. 2010. What is sustainability economics?. Ecological Economics. 69(3). 445-450. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0921-8009(09)00468-6
Bramwell, B. 1994. Rural tourism and sustainable rural tourism. Journal of Sustainable Tourism. 2(1–2), 1–6. https://doi.org/10.1080/09669589409510679
Briedenhann, J. & Wickens, E. 2004. Tourism routes as a tool for the economic development of rural areas—vibrant hope or impossible dream?. Tourism Management. 25 (1), 71–79. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(03)00063-3
Cunha, C., Kastenholz, E., & Carneiro, M. J. (2020). Entrepreneurs in rural tourism: Do lifestyle motivations contribute to management practices that enhance sustainable entrepreneurial ecosystems? Journal of Hospitality and Tourism Management. 44. 215–226. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2020.06.007
Diamantis, D. 2007. Ecotourism: Management and Assessment. London: Thomson Learning.
Gilman, R. (1996), “Sustainability”. Available on: http://www.context.org/ICLIB/DEFS/AIADef.htm
Hussain, S., Ahonen, V., Karasu, T. & Leviäkangas, P. 2023. Sustainability of smart rural mobility and tourism: A key performance indicators-based approach. Technology in Society. 74, https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2023.102287
Kim, S., & Jamal, T. 2015. The co-evolution of rural tourism and sustainable rural development in Hongdong, Korea: complexity, conflict and local response. Journal of Sustainable Tourism, 23(8-9), 1363-1385. https://doi.org/10.1080/09669582.2015.1022181
Klein, O., Nier, S. & Tamásy, C. 2022. Re-configuring rural economies – The interplay of institutions in three agri-food production systems, Journal of Rural Studies. 92. 132-142. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.03.026
Ming Su, M., Wall, G., Wang, Y. & Jin, M. 2019. Livelihood sustainability in a rural tourism destination - Hetu Town, Anhui Province, China, Tourism Management. 71. 272-281. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.10.019
Mwesiumo,D., Halfdanarson, J. & Shlopak, M. 2022. Navigating the early stages of a large sustainability-oriented rural tourism development project: Lessons from Træna, Norway. Tourism Management. 89. 1-11. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2021.104456.
Peroff, D.M., Deason, G.G., Seekamp, E. &  Iyengar, J. 2017. Integrating frameworks for evaluating tourism partnerships: An exploration of success within the life cycle of a collaborative ecotourism development effort. Journal of Outdoor Recreation and Tourism. Vol. 17.pp. 100-111. https://doi.org/10.1016/j.jort.2016.10.001.
Sharply, R. 2002. Rural tourism and the challenge of tourism diversification: the case of Cyprus. Tourism Management. 23 (3). 233–244.https://doi.org/10.1016/S0261-5177(01)00078-4
Sheng, Y., Zhao, Y., Zhang, Q., Dong, W. & Huang, J. (2022). Boosting rural labor offfarm employment through urban expansion in China. World Development. 151. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2021.105727
Spangenberg, J. H. 2005. Economic sustainability of the economy: concepts and indicators. International Journal of Sustainable Development,8(1/2). 47-64. https://d3pcsg2wjq9izr.cloudfront.net/files/6471/articles/6328/f211108463951127.pdf
UNWTO. 2015. Why tourism? Retrieved Match 17th, 2015 from http://www2.unwto.org/en/content/why-tourism