توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تحلیل انسجام کالبدی بر زیست‌پذیری فضاهای پیرامون کلانشهر تهران(مورد: شهر پردیس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
چکیده
انسجام کالبدی در شهرها و پیرامون شهرها می‌تواند بهبود زیست‌پذیری شهری را تسهیل کند، زیرا باعث تسهیل دسترسی به خدمات، حمل‌ونقل پایدار، ارتباطات اجتماعی و ایجاد محیطی زیبا و سالم می‌شود و بررسی آن در ابعاد مختلف وجودی از اهمیت زیادی برخوردار است. هدف این پژوهش، تحلیل تأثیر انسجام کالبدی بر زیست‌پذیری فضاهای پیرامون کلانشهر تهران است و شهر پردیس به‌عنوان نمونه موردی برای بررسی انتخاب گردید. این پژوهش ازلحاظ هدف کاربردی و ازلحاظ روش توصیفی- تحلیلی است. جهت جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات موردنیاز از روش کتابخانه‌ای، میدانی و پرسشنامه بهره گرفته شد. حجم نمونه این پژوهش 385 نفر(305 نفر شهروندان و 80 نفر متخصص) از شهروندان و از کارشناسان خبره و مدیران و مسئولان شهری و سایر رشته‌های مرتبط با برنامه‌ریزی شهری می‌باشد. نتایج به‌دست‌آمده با استفاده از نرم‌افزار PLS و روش دیمتل موردمحاسبه واقع قرار گرفت. با توجه به نتایج نرم‌افزار PLS، ضریب تأثیر انسجام کالبدی بر زیست‌پذیری اجتماعی، اقتصادی، محیطی و کالبدی دارای تأثیر مثبت و رابطه معنادار هستند. نتایج حاصل از روش دیمتل، نشان می‌دهد که در بین شاخص‌های انسجام کالبدی، پیوستگی و اصل سلسله‌مراتب فضایی به ترتیب به‌عنوان عوامل اثرگذار و اثرپذیر در نواحی شهر پردیس شناخته شد. در بین شاخص‌های زیست‌پذیری شهری، عامل کالبدی و عامل زیست‌محیطی به ترتیب جز عوامل علّی و معلول شناسایی شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، مهدی محمد، محمدی، حدیثه، رمضی، میثم، عبدی، علی.1398. نقش برندسازی و کارآفرینی شهری در هویت بخشی شهرهای جدید: مطالعه موردی: شهر جدید پردیس، فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، دوره 5، شماره 2، صص 122-135.
ادیبی سعدی نژاد، فاطمه .1398. تحلیلی بر زیست‌پذیری شهری با تأکید بر بعد کالبدی-زیرساختی مطالعه موردی منطقه 17 تهران، جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای) سال 10، شماره 2، صص 454-443.
اردلان، نادر و لاله، بختیار .1390. حس وحدت، ترجمه ونداد جلیلی، تهران، علم معمار رویال.
اقیان، فاطمه .1389 .نقش انسجام کالبدی- اجتماعی در شکل‌گیری هویت و مدیریت محلی کارآمد؛ نمونه موردی: محله زرگنده؛ منطقه سه شهر تهران، اولین همایش شهروندی و مدیریت محله‌ای حقوق و تکالیف.
انوری، محمود رضا، قاسمی، حبیب و جعفرزاده قهدریجانی، محمد .1397. تحلیل و آسیب‌شناسی اثرات جهانی‌شدن بر منظر شهری اسلامی(مطالعه موردی:کلانشهر شیراز)، فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی، دوره 4، شماره 2، صص 39-52.
آروین، محمود، فرهادی­خواه، حسین، پوراحمد، احمد، منیری، الیاس .1397. ارزیابی شاخص‌های زیست‌پذیری شهری بر اساس ادراک ساکنان (نمونه موردی: شهر اهواز)، دانش شهرسازی، شماره 2، صص 1-17.
بحرینی، سید حسین و فروغی­فر، مهران .1395 . انسجام‌بخشی کالبدی به محدودۀ مرکزی شهر شیراز ارائۀ راهکارهای طراحی شهری به‌منظور افزایش انسجام کالبدی بر اساس نظریة پیچیدگی، هویت شهر، شماره 28، سال نهم، صص 15-18.
بیکن، ادموند  .1376 . طراحی شهرها، ترجمه فرزانه طاهری، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
پیری، فاطمه؛ ملکی، سعید و عابدی، زهرا .1400. شناسایی عوامل مؤثر بر زیست‌پذیری شهری با رویکرد مدل‌سازی ساختاری- تفسیری ISM(نمونه موردی: شهر ایلام) مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، سال 19، شماره 1، صص 53-87.
تولایی، نوین  .1386 . شکل شهر منسجم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
خدابین، مصطفی ، شیعه، اسماعیل ، پورجعفر ،محمدرضا،  خطیبی، سیدمحمدرضا  .1401 . تحلیل عوامل مؤثر برافزایش انسجام کالبدی و راهبردهای غالب آن  .مطالعه موردی: منطقه یک کرج)، (فصلنامه جغرافیا، برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، دوره 12، شماره 48، صص 1307-1323.
خدابین، مصطفی ، شیعه، اسماعیل ، پورجعفر ،محمدرضا،  خطیبی، سیدمحمدرضا  .1401. بررسی مؤلفه‌های علّی در انسجام‌بخشی به کالبد شهر  .مطالعه موردی: منطقه یک شهرداری کرج)، مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، دوره 2، شماره 3، صص 23-38.
خضرلو، آرام و عابدینی، اصغر.1401. مطالعه تطبیقی زیست‌پذیری در بافت جدید و قدیمی شهرها(مورد شهر ارومیه)، مطالعات شهری، 11(42)، صص 35-48.
روشنی، پریسا، حبیبی، کیومرث و سادات سعیده زرآبادی، زهرا .1396. ارائه الگوی مفهومی انسجام‌بخشی شبکه فضاهای شهری و به‌کارگیری آن در منطقه 6 شهر تهران، باغ نظر، سال چهاردهم، شماره 48، صص 31-42.
زیاری، کرامت الله، اسدی، صالح، ربانی، طاها، مولائی قلیچی، محمد .1392. ارزیابی ساختار فضایی و تدوین راهبردهای توسعه شهری شهر جدید پردیس، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 45، شماره 4، صص 1-28.
سبحانی، نوبخت، زیویار، پروانه، و سرور، رحیم .1398. بررسی و تحلیل روابط علّی و معلولی شاخص‌های تأثیرگذار بر مدیریت یکپارچه‌ی حریم پایتخت، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 51، سال 2،صص429-451.
علوی زاده، سیدامیر محمد، کیومرث، سمانه، ابراهیمی، الهام .1399. ارزیابی زیست‌پذیری شهرهای کوچک از دیدگاه شهروندان مطالعه موردی شهر کاشمر، کاوش‌های جغرافیای مناطق بیابانی، سال 8، شماره 1، صص 243-267.
علیکایی، سعیده و صبا زمانی .۱۳۹۴. اصول طراحی شهری منسجم با تأکید بر کیفیات فضایی شهر، سومین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران، دبیرخانه دائمی کنگره بین‌المللی عمران ، معماری و توسعه شهری،دانشگاه ­شهید بهشتی.
قنبری، محمد، اجزاء شکوهی، محمد، رهنما، محمدرحیم، خوارزمی، امیدعلی .1400 . تحلیلی بر زیست‌پذیری شهری با تأکید بر شاخص مسکن  .مطالعه موردی: کلانشهر مشهد، مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری، سال 8، شماره 1، صص 121-101.
الکساندر، کریستوفر  .1394 . سرنوشت نظم، مترجم، رضا سیروس صبری، انتشارات پرهام نقش.
لینج کوین .1383 . سیمای شهر، ترجمه منوچهر مزمینی، انتشارات دانشگاه تهران.
لینج، کوین .1390 . تئوری شکل شهر، ترجمه سید حسین بحرینی و آمنه بختیار، انتشارات دانشگاه تهران.
مثنوی، محمدرضا .1382. پژوهی پیرامون توسعه پایدار و پارادایم‌های جدید توسعه شهری(شهر فشرده و شهر گسترده)، نشریه محیط‌شناسی، شماره31، سال 29، صص 89-104.
ملکی، سعید، رضا احمدی و ذبیح‌الله ترابی .1392. سطح‌بندی توسعه آموزشی در شهرستان‌های استان خوزستان، دو فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، سال دوم، شماره چهارم، صص 39-56.
موسوی، میرنجف و علی باقری کشکولی .1391. ارزیابی توزیع فضایی کیفیت زندگی در محلات شهر سردشت، مجله برنامه‌ریزی شهری، سال سوم، شماره نهم، صص 97-118.
ساسان پور، فرزانه، علیزاده، سارا و اعرابی مقدم، حوریه .1397. قابلیت سنجی مناطق شهری ارومیه، نشریه تحقیقات کاربری علوم جغرافیایی، سال 18، شماره 48، صص 241-258.
مولائی، اصغر و پیربابایی، محمدتقی.1395. طراحی شهری و منطقه‌ای زمینه­گرا در مسیر سفر امام رضا(ع)به ایران، فصلنامه فرهنگ رضوی، سال 4، شماره 16، صص 101-142.
حاجی پور خلیل .1387. تبیین فرایند شکل‌گیری و دگرگونی فضایی کلان‌شهر تهران. رساله دکتری دانشگاه تهران.
کرامت اله زیاری؛ سعید قاسمی؛ علی مهدی؛ معصومه مهدیان بهنمیری .1397. تحلیلی بر وضعیت ساختاری-کالبدی شهر مهاباد از منظر راهبرد توسعۀ شهری (CDS)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 49، شماره 3، صص 458-504.
خندان، مینا .1401. آسیب‌شناسی زیست‌پذیری شهری در حریم شهر تهران، مجله توسعه فضاهای پیراشهری، سال 4، شماره 2، صص 189-204.
سلیمانی مقدم، پرویز، قندهاری، محمد و پیری فاطمه .1397. تحلیل زیست‌پذیری و سرزندگی بافت‌های فرسوده (مطالعه موردی: محله عامری شهر اهواز، فصلنامه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، سال 5، شماره 17، صص 93-114.
Alexander,C  .2002. The nature of order: the phenomenon of life. California: The center for urban structure.
Bertaud, A .2001.The Spatial Structure Of Cities. New York.
Caliskan, Olgu.  .2017. Urban Coherence: A Morphological Definition. Journal of Urban Morphology, Vol 21 , No,2, pp 123-141.
Clements-Croome, Derek;  Marson, Matthew; Yang, Tong; Airaksinen, Miimu;.2022. Planning and Design Scenarios for Liveable Cities. Reference Module in Earth Systems and Environmental Sciences.Elsevier.
Ezzat panah, B, Rivaz, R, Sobhani, n and Babaoghli,  F.2013. evaluation physical development patterns and spatial distribution of public services with social justice approach (the case study: naghadeh, iran). ARPN Journal of Earth Sciences, Vol. 2, No. 3.
Hair, J. F., Ringle, C. M., & Sarstedt, M.  .2011. PLS-SEM: indeed a silver bullet, Journal of Marketing theory and Practice, Vol 19 No 2, pp 139-152.
Hanaee, T, Jameie, F, Hosseini Vaez, J .2022. Recognizing Cohesion’s components of the urban central Context with the connectivity approach in around area of Holly shrine of Imam Reza, Journal of Urban Environmental Planning and Development
Hillier, B, Greene, M & Desyllas, J. 2000. Self-Generated Neighbourhoods, The Role of Urban Form in the Consolidation
Hillier, B, Penn, A, Hanson, J, Grajews ki, T & Xu, J.  .1993. Natural movement: Or Configuration and Attraction in Urban Pedestrian Movement, Environment and Planning B Planning and Design, Vol 20, No 1, pp 29-66.
Hillier, B.  .1996. Cities as movement economies, Urban Design International, Vol 1, No1,pp 41-60.
Kashef, M., 2016, Urban Livability Across Disciplinary and Professional Boundaries, Frontiers of Architectural Research.
Liang, X., Liu, Y., & Qiu, T.  .2020. Livability Assessment of Urban Communities considering the Preferences of Different Age Groups, Complexity, vol 2020, pp 1-15.
Marans, R  .2015. Quality of urban life & environmental sustainability studies: Future - linkage opportunities. Habitat International, Vol.45, pp. 47-52.
Mccrea, R. & Walters, P .2012. Impacts of urban consolidation on urban liveability: Comparing an inner and outer suburb in Brisbane, Australia. Housing, theory and society, Vol, 29 No .2, pp 190-206.
National Academies Press. 2002. Community and Quality of Life: Data Needs for Informed Decision Making, Chapter: Concept of Livability and Indicators: Openbook.
Pan, L., Wang, Y., Ma, J., Hu, Y., Su, B., Fang, G., & Xiang, B.  .2018. A review of heavy metal pollution levels and health risk assessment of urban soils in Chinese cities, Environmental Science and Pollution Research, Vol 25, No 2, pp1055-1069.
Salingaros, N. A.  .2000). Complexity and urban coherence. Journal of Urban Design, Vol 5, No 3, pp 291-316
Tolfo, G., & Doucet, B.  .2022. Livability for whom? Planning for livability and gentrification of memory in Vancouver, Cities , Vol 123.
Xiao,Yi; Chai, Jixing; Wang, Rui; Huang, Huan. 2022. Assessment and key factors of urban liveability in underdeveloped regions: A case study of the Loess Plateau, China . Journal of Sustainable Cities and Society.Volume 79.