توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تحلیل فضایی شاخص‌های هویت مکانی در سکونتگاه‌های روستایی پیراشهری(مطالعه موردی: روستاهای پیرامون شهر شیروان)

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیا وآمایش انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
3 استاد گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
4 دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
سکونتگاه‌های پیراشهری مکان‌هایی هستند که در معرض تغییرات هویتی بین روستا و شهر قرار دارند، لذا مطالعه وضعیت هویت مکانی ساکنان این سکونتگاه‌ها می‌تواند بستری برای توسعه آتی آن‌ها را فراهم نماید. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، بررسی وضع شکل‌گیری شاخص‌های هویت مکانی در سکونتگاه‌های پیراشهری شیروان است. این تحقیق بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس ماهیت، توصیفی- تحلیلی می‌باشد. برای بررسی چهارچوب نظری پژوهش از روش اسنادی و کتابخانه‌ای و جهت بررسی شاخص‌های هویت مکانی در سکونتگاه‌های روستایی پیراشهری از مطالعات میدانی و ابزار پرسشنامه استفاده گردیده است. جامعه آماری تحقیق شامل(4584) خانوار ساکن  طبق بافر 10 کیلومتر در تمامی 15روستای واقع در پیرامون شهرشیروان است که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 252خانوار به عنوان خانوارهای نمونه برآورد و به روش تصادفی مورد پرسشگری قرار گرفتند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، از روش‌های CoCoSo ،  CRITIC و جهت ترسیم نقشه‌ها از  GIS و آزمون Tتک نمونه‌ای در نرم‌افزار  SPSS استفاده گردیده است. یافته‌های تحقیق مؤید آن است که از میان شاخص‌های هویت مکانی(تمایز، تداوم و پیوستگی، خودکارآمدی، عزت‌نفس)، شاخص خودکارآمدی و تداوم، به ترتیب با میانگین‌های (014/3-) و(116/5-) به‌عنوان مهم‌ترین شاخص‌های رشد هویت مکانی در روستاهای موردمطالعه بوده‌اند درنهایت نتایج تحلیل فضایی نشان می‌دهد به لحاظ برخورداری از شاخص‌های هویت مکانی  روستاهای گره زو، کلاته‌هندی و محمدآباد به ترتیب رتبه‌های اول تا سوم دارای بیشترین میزان رتبه و روستاهای خانلق، اله آباد سفلی و ورگ دارای کمترین رتبه به لحاظ برخورداری از شاخص‌های هویت مکانی هستند. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، ‌مظهر، عزیزی، ‌شیرین، فائقی، و ‌نیکو. (1398). اثرات پیوندهای روستایی–شهری بر تحولات کالبدی–فضایی نواحی پیراشهری مورد: سکونتگاه‌های محمودآباد و آتشگاه پیرامون شهر کرج. توسعه فضاهای پیراشهری، 2(1)، 95-105.‎  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1398.1.2.8.0
باتقوا، هما، صادقلو، طاهره، بوذرجمهری، خدیجه، و نوغانی، محسن. (1395). بررسی اثر فناوری اطلاعات بر هویت مکانی-فضایی اجتماعات روستایی-مطالعه موردی: دهستان شاندیز، شهرستان بینالود. سومین کنفرانس بین‌المللی علوم جغرافیایی، شیراز. https://civilica.com/doc/586894
پوررمضان، عیسی؛ هاشمی زهی، سودابه؛ جوان، فرهاد و نعیم آبادی، نازنین. (1396). نقش هویت تاریخی اماکن گردشگری سیستان در توسعه اقتصادی نواحی روستایی (مورد مطالعه: روستاهای زهک). فصلنامه جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، 7(29)، 299-312.
پیوسته گر،یعقوب، اکبری، زهرا (1400). بررسی تأثیر و ارتباط دلبستگی به مکان و هویت مکانی در افراد بومی و غیربومی در سه مقیاس: شهر، محله و خانه. برنامه‌ریزی و توسعه محیط شهری، 1(3)، 45-62. https://dorl.net/dor/20.1001.1.27833496.1400.1.3.4.6
جمشید زهی شه بخش، امید، قنبری، سیروس. (1399). خزش شهری و تحولات کالبدی فضایی سکونتگاه‌های پیراشهر زاهدان. توسعه فضاهای پیراشهری، 2(1)، 85-104. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1399.2.1.6.3
جوادی مهسا، بوداغ، مهرناز، و مکانی، ویدا. (1394). درآمدی بر مفهوم هویت محیط انسان‌ساخت به‌وسیله مؤلفه‌های مکان، فضا و کالبد.‎ مدیریت شهری، 14(41)، 139-159.  http://ijurm.imo.org.ir/article-1-712-fa.html
حسین‌آبادی، سعید، سلمانی مقدم، محمد و نوری دشتبان، مریم (1398). هویت مکانی و عوامل مؤثر بر آن در محلات قدیمی نمونة مطالعه: محلة کلاه‌فرنگی سبزوار. برنامه‌ریزی فضایی، 9(3)، 89-110.‎ https://doi.org/10.22108/sppl.2019.81525.0
رضوانی، محمدرضا، احمدی، علی (1388). مکان و نقش فرهنگ در شکل‌گیری هویت مکانی. فصلنامه مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 10(6)، 45-68.‎ https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20088760.1388.10.6.3.0
رفیعی، مهران، خطیبی، سید محمدرضا، و داوودپور، زهره (1399). تبیین مفهوم پیراشهری و عوامل مؤثر د‌ر ایجاد‌ و توسعۀ آن. باغ نظر، 17(92)، 29-50 . https://doi.org/10.22034/bagh.2020.194075.4215
رومیانی، احمد، بهمنی افشین، نظری شیخی، معصومه، و حق نظری، سمیه (1398). پیوندهای مکانی و سبک زندگی زنان در سکونتگاه‌های پیراشهری مورد: شهرستان سلسله.‎ توسعه فضاهای پیراشهری، 1(2)، 85-94.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1398.1.2.7.9
 ریاحی، وحید،  معصومی، مهدی (1399). چالش‌های مدیریت روستایی و نقش آن در توسعه‌نیافتگی روستاهای پیراشهری مورد: شیراز. توسعه فضاهای پیراشهری، 2(1)، 65-84.‎  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1399.2.1.5.2
 زمانی، پارسا، صادقی‌ها، مهدی، امیریان، سهراب. (1401). خوانش عوامل کلیدی موفقیت در باز‌آفرینی سکونتگاه‌های پیراشهری با تأکید بر ذینفعان نهایی موردمطالعه: شهر چهاردانگه. مجله توسعه فضاهای پیراشهری، 4(2)، 103-118.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1401.4.2.6.9
 زندی، ایمان، پهلوانی، پرهام، و بیگدلی،  بهناز (1400). تلفیق روش وزن دهی عینی کریتیک با روش کوداس و ویکور به‌منظور انتخاب مکان‌های مستعد احداث بیمارستان (مطالعه موردی: منطقه 5 تهران). جغرافیا و توسعه فضای شهری، 7(2)، 63-41.‎  https://doi.org/10.22067/jgusd.2021.48121.0
شکوهی، مهدی، یزدان پناه، مسعود، فروزانی، معصومه، مردانی، مصطفی. (1397). تأثیر هویت مکانی بر نگرش ساکنان نسبت به اثرات گردشگری و حمایت از توسعۀ گردشگری (مورد شناسی: منطقۀ گردشگری کمردوغ). جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 8(28)، 167-180.  https://doi.org/10.22111/gaij.2018.4208
طالشی، مصطفی.، عزیزپور، فرهاد. و دولتی، غلام. (1398). تحلیل اثر جریانات فضایی در تحولات کالبدی-فضایی روستاهای پیراشهری (مطالعه موردی: سکونتگاه‌های روستایی پیرامون کلانشهر کرج، دهستان تنکمان شمالی). فصلنامه مسکن و محیط روستا، 38(166)، 79-94.  http://jhre.ir/article-1-1520-fa.html
عنابستانی، علی‌اکبر، جعفری، فهیمه. (1399). تحلیل پیشران‌های کلیدی مؤثر بر تغییر کاربری اراضی سکونتگاه‌های پیراشهری کلان‌شهر مشهد با رویکرد آینده‌پژوهی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 11(43)، 17-34.‎  https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1399.11.43.2.5
 عنابستانی، علی‌اکبر، معینی، علی‌رضا. (1397). تأثیر هویت مکانی بر مشارکت روستاییان درروند اجرای طرح‌های هادی در سکونتگاه‌های روستایی (موردمطالعه: روستاهای پیرامون کلانشهر مشهد). فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، 3(6)، 1-42.‎  https://doi.org/10.22054/urdp.2020.46384.1152
عنابستانی، علی‌اکبر، معینی، علی‌رضا. (1400). تأثیر هویت مکانی بر زیست‌پذیری سکونت‌گاه‌های روستایی پیراشهری کلانشهر مشهد. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 11(39)، 69-90.‎  https://doi.org/10.30488/gps.2019.183416.3038
قائدرحمتی، صفر؛ رضاعلی، منصور؛ هاشمی زهی، سودابه و جوان، فرهاد. (1396). بررسی عوامل مؤثر بر ارتقای تعاملات اجتماعی در پارک‌های شهری (مطالعۀ موردی: شهر زابل). پژوهش­های جغرافیای انسانی، 49(4)، 901-915. doi: 10.22059/jhgr.2017.61741
قنبرپور، مرجان، حیدری، علی‌اکبر، قنبرپور، علی. (1397). ارائه مدلی یکپارچه از تعریف و ابعاد هویت مکان و تعیین شاخص‌های سازنده هویت، نمونه موردمطالعه: ساکنین شهر شیراز.‎ مطالعات طراحی شهری و پژوهش‌های شهری، 1(1)، 33 تا 51 . https://ensani.ir/fa/article/386460
کریمی مشاور، مهرداد، نگین تاجی، فرشاد. (1397). تأثیر هویت مکانی بر ایجاد حس وابستگی و نقش آن در شکل‌گیری منظر شهری (مطالعه موردی: شهر یاسوج). فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 9(33)، 69-84.‎  https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1397.9.33.5.4
 مجیدی، بتول، حیدری، سامان (1396). ارزیابی هویت مکانی محله‌های شهری، مطالعه موردی: محله سنگلج، منطقه 12 شهر تهران. فصلنامه پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، 8(16)، 13-22. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25383930.1396.8.16.1.4
مرکز آمار ایران ( 1395) سرشماری عمومی نفوس و مسکن شهرستان شیروان، تهران.
معتضدیان، فهیمه، لاری، سید ارسلان .(1399). تبیین مدل ساختاری پایداری اجتماعی و هویت مکانی در منازل سکونتگاه‌های پیراشهری مورد: مجتمع مسکونی سازمانی ارتش در چابهار و کنارک. مجله توسعه فضاهای پیراشهری، 2(2)، 179-196.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1399.2.2.11.0
معین، محمد. فرهنگ فارسی (شش‌جلدی). تهران: مؤسسه انتشاراتیِ امیرکبیر1385.
نصیری هنده خاله، اسماعیل؛ جوان، فرهاد و یونسی سندی، ریحانه. (1401). بررسی تاثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی –فضایی سکونتگاه­های پیراشهری. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(4)، 82-98. doi: 10.22077/vssd.2022.5475.1118
هاتفی شجاع، سمیه، اعتصام، ایرج و اسلامی، سید غلامرضا (1395). بازنمایی هویت مکانی روستاهای حومه‌ای در طرح‌های توسعه روستایی (مطالعه موردی: روستای دره مرادبیگ شهرستان همدان). فصلنامه پژوهش‌های روستایی، 7(4)، 718-731. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20087373.1395.7.4.9.6
یزدانی، محمدحسن، علی پور، ابراهیم، و محمودی، ایوب (1398). بررسی و تحلیل هویت محلات شهری با تأکید بر حس تعلق به مکان (موردمطالعه: محلات سیزده‌گانه حاشیه شهر اردبیل). جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 6(14)، 9-39.‎ https://doi.org/10.22080/ssi.2019.15124.1518
 
Dixon, J., Sturgeon, B., Huck, J., Hocking, B., Jarman, N., Bryan, D., ... & Tredoux, C. (2022). Navigating the divided city: Place identity and the time-geography of segregation. Journal of Environmental Psychology, 84, 101908. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2022.101908
Dixon, J., Sturgeon, B., Huck, J., Hocking, B., Jarman, N., Bryan, D., ... & Tredoux, C. (2022). Navigating the divided city: Place identity and the time-geography of segregation. Journal of Environmental Psychology, 84, 101908. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2022.101908
Peng, J., Yan, S., Strijker, D., Wu, Q., Chen, W., & Ma, Z. (2020). The influence of place identity on perceptions of landscape change: Exploring evidence from rural land consolidation projects in Eastern China. Land Use Policy, 99, 104891. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2020.104891
Peng, J., Yan, S., Strijker, D., Wu, Q., Chen, W., & Ma, Z. (2020). The influence of place identity on perceptions of landscape change: Exploring evidence from rural land consolidation projects in Eastern China. Land Use Policy, 99, 104891. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2020.104891
Proshansky, H.M., Fabian, A.K. (1987). The Development of Place Identity in the Child. In: Weinstein, C.S., David, T.G. (eds) Spaces for Children. Springer, Boston, MA.  https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4684-5227-3_2
Proshansky, H.M., Fabian, A.K. (1987). The Development of Place Identity in the Child. In: Weinstein, C.S., David, T.G. (eds) Spaces for Children. Springer, Boston, MA.  https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4684-5227-3_2
Wang, S., & Chen, J. S. (2015). The influence of place identity on perceived tourism impacts. Annals of Tourism Research, 52, 16-28. https://doi.org/10.1016/j.annals.2015.02.016
Wang, S., & Chen, J. S. (2015). The influence of place identity on perceived tourism impacts. Annals of Tourism Research, 52, 16-28. https://doi.org/10.1016/j.annals.2015.02.016