توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

جایگاه منفعت عمومی در نوسازی بافت‌های پیراشهری مشهد، خوانشی از چالش‌های دفاتر تسهیل‌گری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکدە معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 استادیارگروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
منفعت عمومی مدت‌هاست به عنوان مفهومی برای توجیه فعالیت برنامه‌ریزی خصوصا در بافت‌های پیراشهری استفاده می‌شود. با این حال، تلاش برای مشخص کردن این مفهوم و سنجش آن می‌تواند چالش‌ها را در زمان مداخله، به نفع‌عموم تغییر دهد. نظرات ذی‌نفعان مختلف ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند ارزش‌ها، باورها و علایق آن‌ها متفاوت باشد. این عدم وضوح معنا منجر به سردرگمی و اختلاف نظر در مورد مداخله مناسب برای بازسازی بافت‌های پیراشهری شده است. این پژوهش با پذیرش ملاحظات پارادایم تفسیرگرا، با روش کیفی و استفاده از استراتژی استفهامی انجام‌شد. به منظور استخراج چارچوب نظری، از روش مطالعه سیستماتیک مبتنی بر روش فراترکیب ( الگوی ساندوسکی و باروسو)، برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختار یافته و تحلیل داده‌ها از ابزار مکس‌کیو‌دی‌ای استفاده شده است.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دفاتر تسهیل‌گری با موانع قابل توجهی در تحقق منفعت عمومی در چارچوب‌های عملیاتی خود مواجه شده اند. این موانع مبتنی بر چندین عامل کلیدی است که هرکدام از این عوامل متاثر از عوامل دیگر بود و باهم ارتباط مستقیم و غیر مستقیم دارند که به سه بخش؛ چالش‌های عملکردی، ساختاری و تخصصی دسته‌بندی می‌شوند. در نتیجه می‌توان بیان نمود که عدم تعریف جایگاه مشخص و معتبر برای دفاتر تسهیل‌گری در ساختار قدرت و مدیریت به طور قابل توجهی مانع از تحقق مؤثر منفعت عمومی می‌شود. این وضعیت منجر به کاهش هماهنگی و هم‌افزایی بین دفاتر و نهادهای بالادستی با سازمان‌های محلی و جوامع مدنی شده و فقدان هماهنگی در سیستم مدیریتی، موازی‌کاری، هدررفت منابع و کاهش اثربخشی پروژه‌های توسعه محلی را به همراه دارد. ریشه عدم تحقق منفعت‌عمومی از منظر دفاتر تسهیل‌گری، فهم متکثر از مفهوم منفعت‌عمومی برای تامین منافع شخصی یا گروه خاص است. این تکثر معنی پیامدهایی منفی بر جنبه‌های اجتماعی، اقتصادی، مدیریتی و توسعه‌ای بافت‌های پیراشهری شهری دارد.
کلیدواژه‌ها

  1. آمارنامه شهر مشهد. (1399). مرکز آمار ایران.

    انصاری، باقر.( 1401). مدیریت تعارض منافع در بخش عمومی. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 52(1)، 297-321. https://doi.org/10.22059/jplsq.2020.292517.2235

    ایزدپناه ، محبوبه و حبیبی، میترا .(1400). تحلیلی بر تعارضات مراکز خرید بزرگ‌مقیاس شهر تهران از منظر منفعت عمومی. نشریه معماری و شهرسازی آرمانشهر، 14(35 )، 257-274. https://doi.org/10.22034/aaud.2020.218130.2107

    پورعزت، علی‌اصغر، صدیقه دمر چی لو و مینا هاشمی کاسوایی.(1394). منافع ملی و حل مسئله عمومی به‌مثابه شاخص ارزیابی عملکرد دولت.کتاب مدیریت ایران ( کشورداری الکترونیکی ) 1، 1 (1394): 356-387.

    چاره­جو، فرزین ، احمدی، عاطفه و جوان، فرهاد. (1399). تحلیل و ارزیابی رابطه حکمروایی خوب شهری و کیفیت زندگی (مورد: محلات شهر سنندج). فصلنامه جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، 10(38)، 171-184.

    حاج علی‌اکبری، کاوه.(1390). مرور تجارب دوساله تسهیلگری سازمان نوسازی شهر تهران در دفترهای محلی نوسازی. نوسازی، 2(13)،

    حبیبی ، میترا و توانگر، محمدرضا.(1401). قدرت و منفعت عمومی: تحلیلی انتقادی از صورت‌بندی منفعت عمومی در طرح ساماندهی خیابان قیام یزد. نامه معماری و شهرسازی، 14(34): 71-92. https://doi.org/10.30480/aup.2021.3175.1661

    حسین‌آبادی، مصطفی، و شریف زادگان، محمدحسین.(1400). تحلیلی بر تضاد منافع در نهاد دولت به‌مثابه متولی برنامه‌ریزی فضایی شهری. فصلنامه مطالعات شهری، 10(39)، 3-14. https://doi.org/10.34785/J011.2021.810

    خیرالدین، رضا؛کامیار، غلامرضا و دلایی میلان، ابراهیم. تعادل بخشی بین حقوق مالکانه و منافع عمومی در اقدامات نوسازانه شهری (از تعارض منافع تا تعادل حقوق در قوانین سلب و تأمین حقوق مالکانه). (1395). پژوهش‌های معماری اسلامی، ۴ (۴)، 22-39.

    دهخدا، علی‌اکبر. (1343). لغت­نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.

    دیاریان، نیره، و نوریان، فرشاد. (1401). قانونی سازی: روایتِ مشروعیت بخشی به تخلفات ساختمانی (مطالعه موردی مگامال­های شهر تهران). هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 27(3)، 35-44 https://doi.org/10.22059/jfaup.2023.345103.672779

    زندیه، سمیه و صرافی، مظفر. (1401). به‌سوی چارچوبی برای مفهوم‌پردازی از منفعت عمومی در برنامه‌ریزی فضایی.  فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، 7(22)، 1- 43 https://doi.org/10.22054/urdp.2022.69943.1475

    شفیعی‌دستجردی، مسعود. (1391). نوسازی بافت‌های فرسوده و ضرورت تغییر نگرش در تهیه و اجرای طرح‌های جامع و تفصیلی (نمونه موردی : شهر اصفهان)، .باغ نظر10(24)، 91-104.

    صادقی، محمود و خاکپور، منصور. (1386). موجبات اعطای مجوز اجباری بهره‌برداری از حقوق مالکیت فکری. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ۱۱ (۴)، ۱۳۲-۱۶۲ https://doi.org/20.1001.1.22516751.1386.11.4.3.6

    طرهانی، حسین، و  پرتوی، پروین. (1397). سازوکارهای تحقق منفعت عمومی در طرح‌های موفق توسعة شهری با تأکید بر نظریه‌های شهرسازی نیمة دوم سدة بیستم. صفه، 28(3)، 91-112 https://doi.org/20.1001.1.1683870.1397.28.3.5.6

    علی، بقایی سرابی. (1394). عوامل مؤثر بر تقدم منافع فردی بر منافع جمعی در شهر زنجان. مدیریت شهری، 14(38)، 197-214.

    غفوری، فواد و قلندریان، ایمان. (1402). بازآفرینی خیابان چهارباغ هرات باهدف ارتقاء هویت مکان. باغ نظر، 20(123)، 43-54. https://doi.org/10.22034/bagh.2023.332189.5141

    فروغی فر، مهران؛ نوریان، فرشاد؛ و جابری مقدم، مرتضی هادی. (1399). فهم مفهوم منفعت عمومی در نظام شهرسازی ایران. دانش شهرسازی، 4(1)، 1-18 https://doi.org/10.22124/upk.2020.15172.1348

    قاسمی، الهام، و رفیعیان، مجتبی. (1399). تحلیلی بر تعارض منافع در پروژه‌های بزرگ‌مقیاس مشارکتی در شهر با تأکید بر مدل شراکت عمومی-خصوصی-مردمی (مطالعه موردی: پروژه ارگ جهان نمای اصفهان). فصلنامه مطالعات شهری، 9(34)، 90-104 https://doi.org/10.34785/J011.2021.887

    قلندریان، ایمان، و قائم‌مقامی فراهانی، گلبرگ. (1402). بازطراحی مدل ارتقا تحقق‌پذیری پروژه‌های خردمقیاس مشارکتی (نمونه موردی: پروژه محله ما شهرداری مشهد). فصلنامه مطالعات شهری، 12(48)، 83-98.  https://doi.org/10.22034/urbs.2023.62604

    کاظمیان، غلامرضا؛ بحرینی، سید حسین؛ و حسینی دهاقانی، مهدی. (1396). تحلیل چالش‌های تصمیم‌گیری اخلاقی مدیران شهری در طرح‌های توسعه شهری؛ مورد مطالعاتی: طرح جامع اراضی عباس‌آباد تهران (مصوب سال 1384). هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 22(2)، 29-42https://doi.org/10.22059/jfaup.2017.63991

    کریم­زاده، حسین؛ خالقی، عقیل و ولائی، محمد. (1398). آسیب‌شناسی اجتماعی حاشیه‌نشینی کلان‌شهر تبریز با رویکرد توانمندسازی. توسعه فضاهای پیراشهری، 1(2)، 15-34 .  https://doi.org/20.1001.1.26764164.1398.1.2.2.4

    محمدی، کاوه؛ رضویان، محمدتقی؛ و صرافی، مظفر. (1392). نقش دفاتر تسهیل­گری در سرعت بخشی به شهرسازی مشارکتی در بافت­های فرسوده شهری (موردپژوهی: منطقه 9 شهرداری تهران). فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 3(11)، 43-54.  3https://doi.org/20.1001.1.22516735.1392.3.11.6.3.

    معین، محمد. (1386). فرهنگ معین. تهران: زرین.

    نوری نشـاط، سـعید. (1389). آشـنایی بـا ابزارهـای توانمندسـازی اجتمـاع­محـور در جهـت توسـعه محلـی. مؤسسـه توانمندسازی فرهیخته، سازمان بهزیستی کشور، تهران.

    Alexander, Ernest. 2002. The Public Interest in Planning: From Legitimation to Substantive Plan Evaluation. Planning Theory. 1. 226-249. https://doi.org/10.1177/147309520200100303.

    Bitonti, Alberto.(2020. Where it all starts: Lobbying, democracy and the Public Interest. Journal of Public Affairs. 20. https://doi.org/10.1002/pa.2001.

    Brunner, Brigitta & Smallwood, Amber. 2019. Prioritizing public interest in public relations: Public interest relations. Public Relations Inquiry. 8. 2046147X1987027. https://doi.org/10.1177/2046147X19870275.

    Danilovic Hristic, Natasa & Stefanovic, Nebojsa. 2013. The role of public insight in urban planning process: Increasing efficiency and effectiveness. Spatium. 2013. 33-39. https://doi.org/10.2298/SPAT1330033D.

    David B. Resnik, Kevin C. Elliott, Aubrey K. Miller. 2015. A framework for addressing ethical issues in citizen science. Environmental Science & Policy, Volume 54, https://doi.org/10.1016/j.envsci.2015.05.008.

    Dayarian, N., & NOURIAN, F. (2022). Legalization: A Look at the Legitimation of Violations in the Construction Phase (Case Study: Megamalls in the City of Tehran, Iran). Journal of Fine Arts: Architecture & Urban Planning27(3), 35-44. https://doi.org/10.22059/jfaup.2023.345103.672779. [In Persian].

    1. Murphy, L. Fox-Rogers, 2015. Perceptions of the common good in planning. Cities, Volume 42, Part B,Pages 231-241, https://doi.org/10.1016/j.cities.2014.07.008.

    Johnston, Jane. 2017. The public interest: A new way of thinking for public relations?. Public Relations Inquiry. 6. 5-22. https://doi.org/10.1177/2046147X16644006.

    Lennon, Mick. 2016. On 'the Subject' of Planning's Public Interest. Planning Theory. In Press. https://doi.org/10.1177/1473095215621773.

    Lindsey B. Anderson. 2021. Serving public interests and enacting organizational values: An examination of public interest relations through AARP’s Tele-Town Halls. Public Relations Review 47(5): 102109. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2021.102109

    MacDonald, Heather. 2019. Planning for the Public Benefit in the Entrepreneurial City: Public Land Speculation and Financialized Regulation. Journal of Planning Education and Research. 43. 0739456X1984751. https://doi.org/10.1177/0739456X19847519.

    Maidment, Christopher. 2016. In the public interest? Planning in the Peak District National Park. Planning Theory. 15. https://doi.org/10.1177/1473095216662093.

    Mark Wiering, Madelinde Winnubst. 2017. The conception of public interest in Dutch flood risk management: Untouchable or transforming?. Environmental Science & Policy, Volume 73, https://doi.org/10.1016/j.envsci.2017.03.002.

    Mattila, Hanna. 2016. Can collaborative planning go beyond locally focused notions of the "public interest? The potential of Habermas concept of generalizable interest" in pluralist and trans-scalar planning discourses. Planning Theory. 15. https://doi.org/10.1177/1473095216640568.

    Rasmussen, Anne & Carroll, Brendan & Lowery, David. 2013. Representatives of the public? Public opinion and interest group activity. European Journal of Political Research. 53. https://doi.org/10.1111/1475-6765.12036.

    Searle, Glen & Legacy, Crystal. 2020. Locating the public interest in mega infrastructure planning: The case of Sydney’s WestConnex. Urban Studies. 58. 004209802092783. https://doi.org/10.1177/0042098020927835.

    Sheydayi, Ailin & Dadashpoor, Hashem. 2022. The public interest- schools of thought in planning. Progress in Planning. 165. 100647. https://doi.org/10.1016/j.progress.2022.100647.

    Tranfield, D., Denyer, D., & Smart, P. 2003. Towards a Methodology for Developing Evidence-Informed Management Knowledge by Means of Systematic Review. British Journal of Management, 14(3), 207–222. https://doi.org/10.1111/1467-8551.00375

    UN‐Habitat .2004. The challenge of slums: Global report on human settlements 2003. Management of Environmental Quality: An International Journal 15(3): 337-338.