توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

عامل‏ های موثر بر اجرای موفق طرح‏‏ های هادی در سکونتگاه‏ های پیراشهری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران
2 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران
چکیده
طی چهار دهه گذشته، طرح‏های هادی روستایی در مناطق روستایی ایران با هدف ایجاد زمینه توسعه و عمران روستایی تهیه و اجرا می‏شوند. اگرچه آبادانی روستاها و کمک به ترویج پروژه‏های عمرانی رسالت اصلی طرح هادی روستایی است اما در مناطق مختلف پیامدهای متفاوتی را بر جای گذاشته و حتی در بعضی از مناطق تهدیدی بزرگ برای بافت تاریخی و باستانی ایران می‏باشد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تعیین عوامل موثر بر اجرای موفقیت‏آمیز طرح‌های هادی در مناطق روستایی ایران انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه کارشناسان و متخصصان آگاه به موضوع مورد مطالعه بودند که به طور هدفمند برای مطالعه انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل داده‏ها توسط نرم‏افزارهای SPSS و EXPERT CHOICE انجام شد. نتایج نشان داد که طرح‏های هادی در مناطق روستایی ایران موفقیت چندانی به دست نیاورده است و اغلب کارشناسان مورد مطالعه موافقتی با اجرای طرح هادی به شکل فعلی ندارند. همچنین بر اساس نتایج، اجرای این طرح‌ها در بهبود کیفیت زندگی جوامع روستایی موفقیت چشمگیری در پی نداشته و به طور متوسط قادر به پاسخگویی نیازهای بافت روستایی ایران بوده است. علاوه بر این، در بررسی زوجی عوامل تاثیرگذار بر اجرای موفق طرح هادی در مناطق روستایی، نتایج بیانگر این است که باید به ترتیب به عامل‏های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، فیزیکی – کالبدی و زیست محیطی توجه شود. نتایج این پژوهش با تاکید بر لزوم انتقال تمرکز طرح‏های هادی از بعد فیزیکی–کالبدی به سایر جنبه‏های معیشت جوامع محلی، می‏تواند بینش‏های جدیدی را برای سیاست‏گذاران و برنامه‏ریزان توسعه روستایی فراهم نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


افراخته، حسن، جوان، فرهاد و ریاحی، وحید. (1394). پایداری اقتصادی سکونتگاه­های روستایی شهرستان رضوانشهر. جغرافیا ( فصلنامه علمی انجمن جغرافیایی ایران)، 13(46)، 93-117.
امیرانتخابی، شهرام؛ جوان، فرهاد و جاوید، لقمان. (1397). تحلیل جایگاه سکونتگاه‌های روستایی در برنامه‌های کلان توسعه کشور مورد مطالعه: برنامه‌های توسعه اقتصادی- اجتماعی پس از انقلاب اسلامی (95-1368). راهبرد اجتماعی فرهنگی، 7(4)، 35-72.
حیدری مکرر، حمید. نسیمی، حمیدرضا. رمضان‏پور. زهره. (1398). ارزیابی اثرات طرح‏های هادی بر سلامت روان روستاییان (مطالعه مورید: بخش مرکزی شهرستان داراب). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 19(55)، 193-210.
رضایی، روح‌الله و صفا، لیلا. (1391). تحلیل مشکلات اجرایی طرح هادی در مناطق روستایی شهرستان زنجان، فصلنامه مسکن و محیط روستا، 142(1)، 49-62.
رضایی، روح‌الله؛ شوکتی‏آمقانی، محمد. (1392). شناسایی و تحلیل اثرات اجرای طرح هادی روستایی در مناطق روستایی شهرستان اسکو (مطالعه موردی: روستای سرین دیزج)، فصلنامه مسکن و محیط روستا، 144(2)، 75-84.
رضوانی، محمدرضا. (1387). مقدمه‏ای بر برنامه‏ریزی توسعه‏روستایی در ایران. انتشارات قومس، چاپ دوم، تهران.
رکن‏الدین افتخاری، عبدالرضا، خلیفه، ابراهیم، پورطاهری، مهدی و رحمانی فضلی، عبدالرضا. (1397). ارزیابی فرا تحلیل مقالات طرح‏های هادی روستایی در ایران، فصلنامه پژوهش‏های روستایی، 9(1)، 29-41.
ریاحی، وحید. نوری، آذر. (1397). تحلیل اثرات امنیت اجتماعی در کیفیت زندگی خانوارهای روستایی خرمدره. فصلنامه نگرش‏های نو در جغرافیای انسانی، 11(1)، 245-158.
سواری، مسلم، سوختانلو، مجتبی و شوکتی‏آمقانی، محمد. (1399). اثرات طرح‏های هادی بر منابع معیشت خانوارهای روستایی در شهرستان دیواندره، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۹ (۳۳)، ۲۱۱-۲۳۸
سواری، مسلم، شیری، نعمت‌الله و شعبانعلی فمی، حسین، (1392). تحلیل عوامل مرتبط با رضایتمندی روستاییان از طرح هادی، فصلنامه مسکن و محیط روستا، 32(2)، 67-82.
شارع‏پور، محمود. (1370). بررسی اثرات اقتصادی، اجتماعی اجرای طرح‏های بهسازی در روستاهای استان آذربایجان شرقی، پایان‏نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.
شماعی، علی، احمدآبادی، فرشته و احمدآبادی، حسن. (1393). ارزیابی اثرات اجرای طرح هادی بر سکونتگاه‏های روستایی (مطالعه‏ی 4 موردی: شهرستان نیشابور)، مجله‏ی پژوهش و برنامه‏ریزی روستایی، 3(6)، 47-62.
عزمی، آئیژ، نوری، مجتبی. نصیری، اکرم. بابایی، تیمور. (1395). بررسی عوامل مؤثر در بهبود عملکرد طرح هادی از دیدگاه دهیاران و اعضای شوری اسلامی بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 16(42)، 83-108.
عظیمی، نورالدین، مولائی هشجین، نصراله و عاشقی، اردشیر. (1391). بررسی اثرات کالبدی اجرای طرح‏های هادی روستایی از دیدگاه روستاییان (مطالعه موردی: شهرستان میاندوآب)، چشم‏انداز جغرافیایی (مطالعات انسانی)، 7(19)، 25-37.
عظیمی، نورالدین؛ جمشیدیان مجاور، مجید. (1384). بررسی اثرات کالبدی اجرای طرح هادی روستایی: مطالعه موردی غرب گیلان. نشریه هنرهای زیبا، 22(1)، 25-34.
عنابستانی، علی اکبر، سجاسی قیداری، حمدالله و جعفری، فهمیه. (1395). بررسی تأثیر اجرای طرح هادی روستایی بر کیفیت عینی زندگی روستائیان شهرستان فریمان، نشریه تحقیقات کابردی علوم جعرافیایی، 16(43)، 81-105.
قنبری، سیروس. محمدی، حسن (1396). بررسی میزان رضایت‏مندی جوامع روستایی از مکان‏یابی کاربری‏ها در طرح هادی روستایی مطالعه موردی: روستاهای نمونه دهستان خانمیرزا. شهرستان لردگان. فصلنامه جغرافیا و توسعه، 47(2)، 37-50.
محمدی یگانه، بهروز، نباتی، عباس و چراغی، مهدی. (1391). تبیین اثرات اجرای طرح هادی بر بهبود کیفیت زندگی در نواحی روستایی (مطالعه موردی: دهستان کرانی- شهرستان بیجار)، مسکن و محیط روستا، 139(1)، 99-111.
مطیعی لنگرودی، سیدحسن و یاری، ارسطو. (1389). حفاظت محیط‏زیست و برنامه‏ریزی توسعه فیزیکی روستا با تأکید بر ارزیابی طرح‏های هادی روستایی، جغرافیا و برنامه‏ریزی محیطی، 39(3)، 45-60.
موسوی، میرنجف، پورآقایی، عبداله، منوچهری میاندوآب، ایوب و محمدی، میرصادق. (1393). ارزیابی اثرات طرح‏های هادی روستایی در توسعه سکونتگاه‏های روستایی استان آذربایجان غربی، مطالعات برنامه‏ریزی سکونتگاه‏های انسانی، 28(1)، 23-136.
موسوی‏قهدیرخانی، م. (1383). ارزشیابی اثرات اجتماعی طرح‏های بهسازی روستایی استان اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم اجتماعی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
وثوقی، منصور. (1367). گزارش بررسی اقتصادی و اجتماعی اجرای طرح‏های بهسازی در استان همدان، کنفرانس روستا، رشد و توسعه، وزارت جهاد سازندگی، 42-27.
ویسی، فرزاد. قربانی، محمدصدیق. اسدی، سیوان. (1397). بررسی اثرات اجرای طرح هادی بر تاب‏آوری کالبپی سکونتگاه‏های روستایی (مطالعه موردی: شهرستان مریوان). فصلنامه مسکن و محیط روستا، 164(4)، 13-30.
Fischer, S. L., Koshland, C. P., & Young, J. A. (2005). Social, economic, and environmental impacts assessment of a village-scale modern biomass energy project in Jilin province, China: local outcomes and lessons learned. Energy for Sustainable Development, 9(4), 50-59.‏
Jamshidi, O., Sobhani, S. M. J., Hajimirrahimi, S. D., & Nourozi, A. (2017). on the Effects of tourism Development on rural Areas (A case Study of giayn District, nahvand county). International Journal of Agricultural Management and Development, 8(2), 287-297.
Kelly M. Hoehner, C. M. Baker C. A. Bernnan Ramirez, E. K. L. Brownsosn C. R. (2006). Promoting physical activity in communities: Approaches for successful evaluation of program and policies. Evaluation of Community-Based Physical Activity Programs. 29(13), 280-292.
Long, H. Zou, J. Pykett, J. Li, Y. (2012). Analysis of rural transformation development in China Since the turn of the new millennium. Journal of Applied Geography. 31(9), 1094-1105.
Mollaei Hashjin, N., Ghadiri Masoom, M., Azizi Damirchlou, A. (2016). Analysis of physical effects of rural guide projects from the perspective of villagers in the north of Ardabil province, Volume 6, Number 21; 75-92.
Noshad, M., Savari, M., & Roueita, G. (2018). A hybrid AHP‐TOPSIS method for prospectively modeling of ultrasound‐assisted osmotic dehydration of strawberry. Journal of food process engineering, 41(8), e12928.
Pourtaheri, M., Eftekhari, A. and Abbasi, M. (2012) Evaluation of the Performance of Rural Conductance Projects in the Physical Development of Rural Settlements, A Case Study: Nebobot and Khoroun Villages (Avangaran Province). Geography Quarterly and Environmental Sustainability, 5(1), 25-36.
Roknaddin Eftekhari, A. R., Khalifeh, E., Pourtaheri, M., & Rahmani Fazli, A. R. (2018). Meta-analysis evaluation of rural guidance plan articles in Iran. Rural Research Quarterly, 9(1), 29-41.
Savari, M., & Amghani, M. S. (2022). SWOT-FAHP-TOWS analysis for adaptation strategies development among small-scale farmers in drought conditions. International Journal of Disaster Risk Reduction, 67, 102695.
Savari, M., & Khaleghi, B. (2023). The role of social capital in forest conservation: An approach to deal with deforestation. Science of The Total Environment, 896, 165216.
Savari, M., & Khaleghi, B. (2024). Factors influencing the application of forest conservation behavior among rural communities in Iran. Environmental and Sustainability Indicators, 21, 100325.
Savari, M., & Khaleghi, B. (2025). Promoting safe and pro-environmental behaviors for sustainable forest management: Integrating Technology Acceptance Model and the Norm Activation Model. Socio-Economic Planning Sciences, 102158.
Savari, M., Damaneh, H. E., & Damaneh, H. E. (2024). Conservation behaviors of local communities towards mangrove forests in Iran. Global Ecology and Conservation, 56, e03311.
Savari, M., Ebrahimi-Maymand, R., & Mohammadi-Kanigolzar, F. (2013). The Factors influencing the application of organic farming operations by farmers in Iran. Agris on-line Papers in Economics and Informatics, 5(4), 179-187.
Savari, M., Jafari, A., & Sheheytavi, A. (2024). The impact of social capital to improve rural households’ resilience against flooding: evidence from Iran. Frontiers in Water, 6, 1393226.
Savari, M., Khaleghi, B., & Shahitavi, A. (2025). How to reduce the risk of climate change for the sustainability of rural farmers? Based on evidence from Iran. Environmental and Sustainability Indicators, 100581.
Savari, M., Sheheytavi, A., & Amghani, M. S. (2023). Factors underpinning Iranian farmers’ intention to conserve biodiversity at the farm level. Journal for Nature Conservation, 73, 126419.
Savari, S., Shabanali Fami, H., & Daneshvar Ameri, Z. (2015). Rural women's empowerment in improving household food security in the Divandarreh county. Journal of Research and Rural Planning, 3(4), 107-121.
Shijie, J. Liyin, S. Li, Z. (2012). Empirical study on the contribution of the infrastructure to the coordinated development between urban and rural areas. Prcedia Environmental Sciences, 11(4), 1113-1118.
Shokati Amghani, M., Mojtahedi, M., & Savari, M. (2023). An economic effect assessment of extension services of agricultural extension model sites for the irrigated wheat production in Iran. Scientific Reports, 13(1), 16947.
Siegfried, B. Budjurova, E.  (2011). Issues and challenges in rural development: compendium of approache for socio-economic and ecological development in developing countries, Margarf Publishers Gmbh.
Stefano, L. (2010). Facing the Water Framework Directive Challenges: A Baseline of Stakeholder Participation in the European Union. Journal of Environmental Management, 91(2), 1332-1340.
Valencia Sandoval, C. Flanders, D. N. Kozak, R. A, (2010). Participatory Landscape planning and Sustainable community Development. Landscape and urban planning, 94(1), 63-70.