توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

مدل سازی نقش سرمایه اجتماعی در حکمروایی خوب روستایی در روستاهای پیراشهری همدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
حکمروایی خوب، یکی از ارکان توسعه پایدار در نواحی روستایی محسوب می‌شود اما چالش‌هایی همچون نابرابری، ضعف زیرساختی، فساد و فقدان مشارکت محلی، مانع تحقق آن است. سرمایه اجتماعی به‌عنوان عامل کلیدی می‌تواند در بهبود حکمروایی نقش مؤثری ایفا کند. این پژوهش باهدف مدل‌سازی رابطه سرمایه اجتماعی و حکمروایی خوب در نواحی روستایی پیراشهری همدان، از روش‌های آماری و توابع کاپیولا بهره گرفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و از نوع کاربردی است. داده‌ها از طریق روش‌های اسنادی، کتابخانه‌ای و میدانی از ۱۲روستای بخش مرکزی گردآوری‌شده است. از بین ۷۰۲۹ خانوار، 375 خانوار به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) پردازش و شاخص‌های سرمایه اجتماعی و حکمروایی خوب پس از استانداردسازی، از طریق تحلیل همبستگی و مقدار ویژه استخراج شدند. آزمون‌های KMO  و Bartlett مناسب‌بودن داده‌ها برای تحلیل عاملی را تأیید کردند. نتایج مدل‌سازی با توابع کاپیولا و شبیه‌سازی مونت‌کارلو زنجیره مارکوف نشان داد که رابطه سرمایه اجتماعی و حکمروایی خوب، غیرخطی و نامتقارن است؛ به‌گونه‌ا‌ی که در سطوح بالاتر سرمایه اجتماعی، احتمال بهبود حکمروایی افزایش می‌یابد. از بین مدل‌های کاپیولا، مدل Marshall-Olkin به‌عنوان بهترین مدل در این تحلیل، با  NSE یا بیشترین دقت (9757/0) و با RMSE یا کمترین خطا (0465/0) تطابق بهتری با داده‌ها را فراهم می‌کند. این یافته‌ها بر ضرورت تقویت سرمایه اجتماعی در نواحی روستایی، به‌منظور بهبود حکمروایی و دستیابی به توسعه پایدار تأکیددارند. بر این اساس، سیاست‌گذاران با تقویت ظرفیت‌های سرمایه اجتماعی در نواحی روستایی، باید زمینه بهبود حکمروایی و دستیابی به توسعه پایدار را فراهم سازند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیم‌‌زاده، عیسی؛ اسدیان، مرتضی. (1392) . تحلیل و ارزیابی میزان تحقق‌‌پذیری حکمروایی خوب شهری در ایران موردشناسی: شهر کاشمر، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌‌‌‌ای، شمارۀ 6، 30-17. doi: 10.22111/gaij.2013.1075  
ابوالفتحی، محمد؛ و قنبری، لقمان. (1398). بررسی موانع و راهکارهای تحقق حکمرانی خوب در ایران با تأکید بر سرمایه اجتماعی در سطح کلان، پژوهش‌های راهبردی سیاست، 8 (29) ، 41-9. doi: 10.22054/qpss.2019.22667.1649
ادیبی، مجتبی و رضایی، نادر. (1400). معرفی روش آماری کاپیولا و کاربرد آن در علوم ، ششمین کنفرانس بین‌المللی تحقیقات بین‌رشته‌ای در مدیریت، حسابداری و اقتصاد در ایران، دانشگاه جامع علمی کاربردی، تهران، 12-1. https://civilica.com/doc/1275537/
ارسیا، بابک؛ و ساعی، احمد. (1398). تأثیر سرمایه اجتماعی دولت بر توسعه سیاسی از دیدگاه شهروندان تهرانی، دانش سیاسی، 15(1) ، 28-1. doi: 10.30497/pk.2019.2615
امیرانتخابی شهرام، جوان فرهاد، نعیم آبادی نازنین. (1396). سرمایه اجتماعی و پایداری نواحی روستایی در شهرستان کاشمر. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۶ (۲۰)، 79-96. doi: 10.18869/acadpub.serd.6.20.79
بابایی، میلاد و رضایی، نادر. (1401). برآورد ارزش در معرض ریسک با استفاده از توابع مختلف کاپیولا، رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، 6(20) ، 500-491. https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/1283
پازکی، معصومه، شیخی، داود و صمدی‌‌‌‌مقدّم، شیرین . (1399). تحلیل نقشِ مدیریت مبتنی بر حکمروایی خوب در توسعۀ پایدار روستایی مطالعۀ موردی: دهستان فیلستان، شهرستان پاکدشت، جغرافیا و توسعه، 18(58) 112-93.  doi: 10.22111/gdij.2020.5178
جعفری نژاد، مسعود، مرادی، مهدی، آذین، احمد، گلشنی، علیرضا، بقایی سرایی، علی. (1400). نقش سرمایه اجتماعی در توسعه سیاسی و اجتماعی جامعه‌ی ایران بعد از انقلاب اسلامی، برنامه‌ریزی منطقه‌ای،11 (41)، 196-183.  doi: 10.30495/jzpm.2021.27449.3858
جعفری، نسرین، برقی، حمید، قنبری، یوسف. (1398). ارزیابی اثرات سرمایه اجتماعی بر حکمروایی در مناطق روستایی (مطالعه موردی: مناطق روستایی شهرستان زنجان)، مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی،1 (14) ،75-91.  https://sanad.iau.ir/Journal/jshsp/Article/1031498
جلایی اسفندآبادی، سیدعبدالمجید، صالحی آسفیجی، نوراله و شیوایی، الهام . (1397). مدلسازی ارتباط شاخص قیمت در بازارهای مالی و رابطه مبادله در اقتصاد ایران با کاپیولای شرطی، فصلنامه اقتصاد مالی، 42 (12)، 24-1. doi: 20.1001.1.25383833.1397.12.42.1.7
چاره جو، فرزین؛ احمدی، عاطفه و جوان، فرهاد. (1399). تحلیل و ارزیابی رابطه حکمروایی خوب شهری و کیفیت زندگی (مورد: محلات شهر سنندج). فصلنامه جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه ای)، 10(38)، 171-184.
حیدری ساربان، وکیل و مؤمنی، احمد. (1399). اثرات حکمروایی خوب بر بهبود شاخص‌های رفاه اجتماعی مناطق روستایی، مطالعه موردی: شهرستان فریدن، راهبردهای توسعه روستایی، 7 (4)، 487-471. doi: 10.22048/rdsj.2021.243593.1866
حیدری ساربان، وکیل. (1396). بررسی اثرات سرمایه اجتماعی در حکمروایی روستایی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان اردبیل)، مطالعات توسعه اجتماعی فرهنگی، ۶ (۲) ،44-9. http://journals.sabz.ac.ir/scds/article-1-440-fa.html.
خاتم، سعید؛ احمدی، سید عباس؛ و خاتم، مهناز. (1401). بررسی وضعیت حکمروایی خوب شهری درکلانشهرتهران، پژوهش‌های جغرافیای سیاسی ،7(2)، 24-1. doi: 10.22067/pg.2021.69157.1027
دانش، فرشید، کاظمی علیشاهی، حمید، رحیمی، صالح،‌ سهیلی، فرامرز. (1399). رابطه سرمایه اجتماعی با سرمایه فکری و مدیریت دانش در بیمه ایران، علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 6(2)،  155-129. doi: 10.22091/stim.2020.4909.1349
رحمانی فضلی، عبدالرضا؛ منشی‌زاده، رحمت‌الله؛ رحمانی، بیژن؛ علیپوریان، جهانبخش. (1396). تحلیل جایگاه مدیریت روستایی مبتنی بر رویکرد حکمروایی خوب در توسعة پایدار روستایی(مطالعة موردی: مقایسة بخش مرکزی کوهدشت و بخش لواسانات شمیرانات)، پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال 6، شماره 1، 153-133 . http://dx.doi.org/10.22067/jrrp.v5i4.55391
رکن‌‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ جلال عظیمی آملی؛ مهدی پورطاهری؛ زهرا احمدی‌‌‌‌پور. (1391). ارائۀ الگوی مناسب حکمروایی خوب روستایی در ایران، فصلنامۀ ژئوپلیتیک، سال8، شمارۀ 2، 28-1. doi: 20.1001.1.17354331.1391.8.26.1.9
رمضانی، لاوین، رحمانی، بیژن، شفیعی ثابت، ناصر. (1399). نقش مدیریت محلی در ارتقای سرمایه اجتماعی و مشارکت روستاییان در اقتصاد روستایی مورد: شهرستان بانه، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۹ (۳۲) ،۴۳-۶۴. http://serd.khu.ac.ir/article-۱-۳۵۴۱-fa.html
شریف‌زاده، محمدشریف، عبدالله­زاده، غلامحسین، صالحی طالشی، فاطمه و خواجه شاهکوهی، علیرضا. (1396). حکمروایی شایسته مبتنی بر سرمایه اجتماعی در مدیریت روستایی در شهرستان جویبار، آمایش جغرافیایی فضا، سال هفتم، شماره 23، 122-105. https://gps.gu.ac.ir/article_47260.html?lang=fa
شیخی، داود، پازکی، معصومه، محمدنژاد حصاری، حسن. (1399). تحلیل و اولویت‌بندی شاخص‌های حکمروایی خوب روستایی در مناطق مرزی مطالعه موردی: دهستان زریوار شهرستان مریوان، پژوهشنامه مطالعات مرزی، دورۀ شمارۀ 3، 37-19. http://bss.jrl.police.ir/article_95541.html
صائمی پور، حسین، ملکیان، آرش و رمضان زاده لسبوئی، مهدی. (1399). بررسی سرمایه اجتماعی شبکه ذینفعان در راستای تحقق توسعه پایدار روستایی (منطقه موردمطالعه: روستای تلوبین، شهرستان میامی، استان سمنان)، مرتع و آبخیزداری، مجله منابع طبیعی ایران، دوره 73، شماره 2، 377-367. doi: 10.22059/jrwm.2020.232758.1120
عظیمی آملی، جلال،رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا. (1393). حکمروایی روستایی(مدیریت توسعه پایدار)، تهران: انتشارات سمت. چاپ اول. https://esale.samt.ac.ir
عنبری، موسی و مؤمنی، حسن. (1399). پارادایم نوین توسعه روستایی، نوشته آنجل گاریه، مترجم، انتشارات اندیشه احسان، چاپ اول، تهران. https://www.iranketab.ir/book/40420-development-centre-studies-a-new-rural-development-paradigm-for-the-21st-century
فراهانی، حسین، عینالی، جمشید و عبدلی، سمیه. (1392). ارزیابی نقش سرمایه­اجتماعی در توسعه نواحی روستایی مطالعه­موردی؛ دهستان مشهد میقان شهرستان اراک، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 29(9)، 50-27. http://jgs.khu.ac.ir/article-۱-۱۵۱۲-fa.html
فرهادی، صامت و زارع، زهره. (1389). نگرشی بر مدیریت روستایی چین با رویکرد حکمروایی، مجله مسکن و محیط روستا، جلد 29، شماره 132، 61-47. http://jhre.ir/article-1-25-fa.html.
قادرمرزی، حامد؛ احمدی، حسین؛ احمدی، عاطفه و جوان، فرهاد. (1397). تحلیلی بر تاثیر حکمروایی خوب در بهبود کیفیت زندگی روستایی (مطالعه موردی: شهرستان دهگلان). جغرافیا (نشریۀ انجمن جغرافیایی ایران)، 16(58)، 157-190.
قربانی، مهدی؛ عوض پور، لیلا؛ یوسفی، محسن؛ و حیدری کهنعلی، صادق. (1397). ارزیابی خصوصیات ساختاری سرمایه اجتماعی شبکه ذینفعان محلی در راستای حکمرانی مشارکتی منابع طبیعی (موردمطالعه: شهرستان سرایان، استان خراسان جنوبی)، مرتع و آبخیزداری ،71 (1) ،  252-241. doi: 10.22059/jrwm.2017.203990.995.
کبیری، افشار، ولایی، محمد. (1397). اثرات سرمایه اجتماعی در تحقق حکم روایی خوب روستایی مطالعه موردی: دهستان‌های زرینه‌رود و مرحمت‌آباد شمالی، میاندوآب، فضای جغرافیایی، ۱۸ (۶۴) :۷۵-۹۷ . http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-2428-fa.html
کورکی نژاد، ژاله. (1401). نقش سرمایه اجتماعی بر توسعه پایدار اقتصادی در نواحی روستایی شهرستان سیرجان، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۱۱ (۴۰) :۲۰۷-۲۳۲ . http://serd.khu.ac.ir/article-۱-۳۸۳۸-fa.html
کیان پور، سعید، فرهنگ، امیرعلی و حاجیان، محسن. (1402). تأثیرگذاری تورم و نابرابری اقتصادی در افزایش جرم سرقت (رهیافت کاپیولا)، دانشنامه حقوق اقتصادی، 30(24)، 96-79. doi: 10.22067/economlaw.2024.84999.1323
کیانی مژده و شکرالهی سعید. (1398). تفاوت مولفه های سرمایه اجتماعی روستایی بر حسب ویژگی های اقتصادی - اجتماعی مطالعه موردی روستای یانچشمه چهارمحال و بختیاری، جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دوره 8، شماره 2، اسفند، 389-363. doi: 20.1001.1.23224371.1398.8.2.14.2
کیخا، احمدعلی، مظفری، مهدیه ، صبوحی، محمود، سلطانی، غلامرضا. (1393). مدل‌سازی جریان رودخانه هیرمند با استفاده از روش‌های کاپیولا و خودرگرسیون میانگین متحرک فصلی، آب‌وخاک،3،  533-522 . doi: 10.22067/jsw.v0i0.29031
محمدپور، اقبال، امیدوارفر،سجاد، کرباسی سلماسی، امین. (1403). بررسی ارتباط سرمایه اجتماعی و حکمروایی خوب شهری (موردمطالعه: شهر خوی)،آینده‌پژوهی شهری، 1(4)، بهار ، 16-1. https://sanad.iau.ir/Journal/uf/Article/1120081
محمدی، سهیل، احمدی، منیژه ،طرفی علیوی، عبدالحسین. (1401). تحلیل اثرات سرمایه اجتماعی بر‌حکمروایی مطلوب روستایی (مطالعه موردی: دهستان دراک، شهرستان شیراز)، مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، دوره 17 ، شماره   1123-1111. https://sanad.iau.ir/en/Journal/jshsp/Article/1032340
محمدی یگانه، بهروز؛ عینالی، جمشید؛ چراغی، مهدی؛ فریحی، فرزانه. (1392). تحلیلی بر موانع اقتصادی- اجتماعی مشارکت روستاییان در فرآیند مدیریت روستایی(مطالعه موردی: دهستان لیشتر، شهرستان گچساران)، فرایند مدیریت توسعه، دوره 26، شماره 1، 125-109. http://jmdp.ir/article-1-1621-fa.html
مرکز آمار ایران. (1396). سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395 استان همدان. https://amar.org.ir/population-and-housing-census#app3146
مطیعی لنگرودی، حسن. (1399). دیدگاه­ها و نظریه های توسعه روستایی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول. https://press.ut.ac.ir/book_3393.html
نجارزاده، محمد، ترابی، ذبیح‌الله، ملکان، احمد. (1396). بررسی تأثیر سرمایة اجتماعی بر حکمروایی خوب و پایداری جوامع روستایی با نقش تعدیل گری سرمایة فرهنگی؛ موردمطالعه: دهستان گودین شهرستان کنگاور، برنامه‌ریزی فضایی جغرافیا، سال هفتم، شماره  7 (3) ، 40-25. doi: 10.22108/sppl.2017.103934.1071
Dewick, P. R., & Liu, S. (2022). Copula modelling to analyses financial data. Journal of Risk and Financial Management, 15(3), 104, 1-11. https://doi.org/10.3390/jrfm15030104
Fischer, HW. 2016. Beyond Participation and Accountability: Theorizing Representation in Local Democracy, Journal of World Development, Elsevier, Vol. 86, 111-122. DOI: 10.1016/j.worlddev.2016.05.003
Jankauskas, V., & Seputiene, J. (2007). The relation between social capital governance and economic performance in Europe. Verslas: Teori JA Praktika, Business: Teory and Practice, 8(3), 131-138. Doi: 10.3846/btp.2007.19
Latif, S., Mustafa, F. (2020). Copula-based multivariate flood probability construction: a review. Arab J Geosci 13, 132 (2020). https://doi.org/10.1007/s12517-020-5077-6
Rahman, A., Nurlela, N., & Rifal, R. (2020). Pengarusutamaan Modal Sosial Dalam Pembangunan Perdesaan. Madani Jurnal Politik Dan Sosial Kemasyarakatan, 12(1), 1 - 23. doi.org/10.52166/madani.v12i1.1897.
Scoones, I. and Wolmer, W. (2025) 'Introduction: Livelihoods in Crisis: Challenges for Rural Development in Southern Africa', IDS Bulletin 56.1A: 36–49, 10.19088/1968-2025.107
Scoones, I., & Wolmer, W. (2025). Livelihoods in Crisis: Challenges for Rural Development in Southern Africa. IDS Bulletin Vol. 56 No. 1A January ‘Environmental Change, Development Challenges. doi.org/10.19088/1968-2025.107
Shafieisabet, Naser & Khaksar, Sogand. (2024). the performance of local government, social capital and participation of villagers in sustainable rural development, the Social Science Journal, 61(1), 1–29. doi.org/10.1080/03623319.2020.1782649
Shafiesabet, Naser & Khaksar, Sogand. (2023). How can local government contribute to the development of social capital? A novel strategy for local and integrated sustainability, Research Square, 1-28. doi.org/10.21203/rs.3.rs-2721318/v1.
Wang, J., Xiao, H., & Liu, X. (2022). The Impact of Social Capital on Multidimensional Poverty of Rural Households in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(1), 1-16. doi.org/10.3390/ijerph20010217
Xia, Min. (2011). Social Capital and Rural Grassroots Governance in China, in: Journal of Current, Chinese Affairs, 40, 2, 135-163. DOI: 10.1177/186810261104000206
Zaiats, T., Kraievska, H., & Diakonenko, O. (2022). Social capital of rural territorial communities in Ukraine: problems of strengthening and directions of their solution. Agricultural and Resource Economics: International Scientific E-Journal, 8(2), 158–178. doi.org/10.51599/are.2022.08.02.09