توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تبیین شکل‌گیری فضاهای اعیانی در مناطق پیراشهری تهران (موردمطالعه: منطقه لواسانات)

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
4 استاد، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
5 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
چکیده
مطالعه فضاهای اعیانی در مناطق پیرامونی شهرهای بزرگ، به یکی از موضوعات محوری در مطالعات شهری تبدیل‌شده است. این پژوهش باهدف تبیین شکل‌گیری فضاهای اعیانی در مناطق پیراشهری منطقه لواسانات تهران، به بررسی عوامل مؤثر در این پدیده می‌پردازد. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است. داده‌های مورداستفاده از منابع مختلف شامل مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه با ساکنان و متخصصان شهری و تصاویر ماهواره‌ای جمع‌آوری‌شده است. روش تجزیه‌وتحلیل شامل تحلیل کیفی مضمون و تحلیل تصاویر ماهواره‌ای با شاخص‌های مختلف ازجمله NDVI و طبقه‌بندی کاربری‌ها بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که افزایش قیمت زمین در مرکز شهر تهران، تمایل طبقات مرفه به زندگی در محیط‌های طبیعی و آرام، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، مصرف متظاهرانه و سیاست‌های مدیریت شهری در ارتباط با فضاسازی اعیانی، در شکل‌گیری فضاهای اعیانی نقش داشته‌اند. این روند، پیامدهایی ازجمله: تغییر بافت اجتماعی منطقه، افزایش نابرابری فضایی، تخریب محیط‌زیست، توسعه فیزیکی سریع شهر به سمت پیرامون ازجمله دامنه کوه‌ها و داخل حوزه روددره‌ها و کاهش دسترسی گروه‌های کم‌درآمد به زمین و مسکن داشته است. همچنین شاخص NDVI نشان می‌دهد که به‌مرورزمان از میزان پوشش گیاهی کاسته شده و به حجم ساخت‌وسازها افزوده‌شده است. نتایج حاصل از تجزیه‌وتحلیل ساختار کالبدی- فضایی نیز نشان می‌دهد که شهرها و روستاهای منطقه لواسانات با عناصر جدیدی ازجمله شبکه‌های عبور و مرور، کاربری‌های خدماتی، گردشگری و تفریحی مواجه است. درنتیجه، این پژوهش پیشنهاد می‌کند که برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران شهری با تدوین قوانین سخت‌گیرانه‌تر و توجه به توسعه متوازن، از تشدید این چالش‌ها جلوگیری کنند. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


افتخاری، الهام؛ مهدوی حاجیلویی، مسعود و کردوانی، پرویز. (1398)، ارزیابی استراتژی‌های توسعه گردشگری پیرامون نواحی کلان‌شهری: (شهرستان شمیرانات، بخش لواسانات) محورهای موضوعی : کالبدی، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 11 (2) (پیاپی 42): 261-289. 20.1001.1.66972251.1398.11.2.15.2
افراخته، حسن (1399)، فضاهای پیراشهری: الگوها، عوامل و پسایندها، مجله توسعه فضاهای پیراشهری، سال 2، شماره 1، پیاپی 3، 1-18. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1399.2.1.1.8
ایلخانی، لیلا، شریعت پناهی، مجید ولی، دریاباری، سید جمال‌الدین. (1402)، تحلیل عوامل مؤثر بر تغییرات نظام کاربری زمین با تأکید بر اقتصاد سیاسی فضا (موردمطالعه: بخش لواسان، دهستان لواسان کوچک). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 13(52). doi: 10.22034/jgeoq.2024.326340.3542
پریزادی طاهر، شماعی علی، خدابخشی فرهاد. (۱۴۰۳). تحلیل تحولات ساختاری- کالبدی حریم شهر تهران و آینده آن (مطالعه موردی: حریم منطقه ۲۲ شهرداری تهران)، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی; ۲۴ (۷۵):۳۵۲-۳۳۰. https://doi.org/10.61186/jgs.24.75.24
تولایی، نوین؛ یاری، جلیل. (1390)، بررسی عوامل مؤثر بر تمایل به مهاجرت درون‌شهری در تهران با تأکید بر احساس نابرابری فضایی، مجله تحلیل اجتماعی، شماره 4/60: 79-110. https://jsoa.sbu.ac.ir/article_99067.html
جلیلی صدرآباد، سمانه؛ هاشمی، سیدضیاء. (1399)، سیر تحول مفهوم جدایی‌گزینی در آراء اندیشمندان، معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، شماره 32: 283-299. https://doi.org/10.22034/aaud.2020.216432.2092
جوان، فرهاد. (1400). تبیین نظام توزیع منافع گردشگری در ناحیه روستایی رضوانشهر. روستا و توسعه پایدار فضا، 2(2)، 69-94. doi: 10.22077/vssd.2021.4838.1050
دانش پور، زهره. (1385). تحلیل نابرابری فضایی در محیط‌های پیراشهری (کوششی در استفاده از رهیافت برنامه‌ریزی و مدیریت راهبردی در تهران). هنرهای زیبا، -(28)، 5-14. https://sid.ir/paper/5669/fa
سامانی‌نژاد، محمدجواد، خداکرمیان گیلان، ندا و بابایی‌فرد، اسدالله. (1402)، نقش شهرهای مصرفی در زندگی شهروندان با رویکرد مردم‌نگارانه (موردمطالعه: شهر کرمانشاه)، پژوهش‌های معماری نوین 2(4) (پیاپی6): 7-22. 20.1001.1.28209818.1401.2.4.2.3
شجاعی بختیاری، سحر. (1400)، تأثیر سرمایه‌های اجتماعی بر توسعه گردشگری با میانجیگری مشارکت اجتماعی (موردمطالعه: شهروندان بخش لواسانات شهرستان شمیرانات استان تهران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام‌نور، واحد ساوه، استاد راهنما: دکتر اکبر بهمنی. https://www.sid.ir/paper/1385317/fa
مشکینی، ابوالفضل، احمد زنگانه، و حافظ مهدنژاد. (1393). درآمدی بر پراکنده‌رویی (خزش) شهری. تهران: نشر جهاد دانشگاهی واحد خوارزمی.
منافی آذر؛ رضا و ولائی، محمد. (1398). تحلیل تطبیقی نابرابری‌های فضای شهری و پیراشهری مورد: شهر میاندوآب. توسعه فضاهای پیراشهری، 1(1)، 111-128. 20.1001.1.26764164.1398.1.1.10.0
مهدوی، داوود، اکبری­سامانی، ناهید. (1403). ارائه‎ی الگوی برنامه‎ریزی راهبردی توسعه‎ی گردشگری پایدار روستایی(مطالعه‎ی موردی: دهستان لواسان کوچک). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 45 (1)، 123-146: doi: 10.22059/jhgr.2013.30042
نعیم­آبادی، نازنین و جوان، فرهاد.(1400). واکاوی موانع سیاست­گذاری گردشگری در محیط­های شهری استان گیلان، مجله برنامه­ریزی و توسعه محیط شهری، 1(3)، 1-16.  
وبلن، تورستین. (1403)، انتشارات نشر نی، مترجم: فرهنگ ارشاد، تهران.
Bourdieu, P. (2018). Distinction a social critique of the judgement of taste. In Inequality. Routledge. https://monoskop.org/images/e/e0/Pierre_Bourdieu_Distinction_A_Social_Critique_of_the_Judgement_of_Taste_1984.pdf
Castells, M. (2007). The Contours of the Network Society. Journal of Futures Studies, Strategic Thinking and Policy, 2(2), 151-157. https://doi.org/10.1108/14636680010802591
Daviran, Ismail. (2024). The functional effect of the use of city center spaces on social capital (case study: the central fabric of Zanjan city). Urban Space and Social Life, 3(9), 79-62. doi: 10.22034/jprd.2024.62569.1106 https://journals.tabrizu.ac.ir/article_18509.html
Dematteis, G. (2001). Per una geografia della territorialità attiva. FrancoAngeli.
Galbraith, J. K., (1966). The Wealthy Society, translated by Seyyed Hossein Shajareh, published by Tehran University Press. (In persion) https://kamyabook.ir/product/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%85%D8%AA%D9%85%D9%88%D9%84/
Galbraith, J. K., (1966). The Wealthy Society, translated by Seyyed Hossein Shajareh, published by Tehran University Press. (In persion) https://kamyabook.ir/product/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%85%D8%AA%D9%85%D9%88%D9%84/
Georgiou, D. (2014). Leisure in London's suburbs, 1880–1939. the london journal, 39(3), 175-186.‏ https://doi.org/10.1179/0305803414Z.00000000047
Glaeser, E. L. (2020). Urbanization and Its Discontents. NBER Working Paper No. 26839. National Bureau of Economic Research. https://www.nber.org/papers/w26839
Harris, K. (2017). A Social Revolution: Politics and the Welfare State in Iran. University of California Press.
Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press.
Ivanovich, S. K., & Aleksandrovich, С. A. (2024). SUBURBS AS AN URBAN PLANNING PHENOMENON. Вестник науки и образования, (4 (147)-1), 76-83.‏ https://cyberleninka.ru/article/n/suburbs-as-an-urban-planning-phenomenon
Mathur, N. (2014). Modernity, consumer culture and construction of urban youth identity in India: A disembedding perspective. Consumer culture, modernity and identity, 89-121. doi.org/10.4135/9789351507932
Mumford, L. (1937). The Culture of Cities. Harcourt, Brace & Company.
Phillips, M. (1993). Rural gentrification and the processes of class colonisation. Journal of rural studies, 9(2), 123-140.‏ https://doi.org/10.1016/0743-0167(93)90026-G
Riegel, V. (2020). The spaces of luxury in global cities: The consumption and appropriation of São Paulo’s upscale malls by the elite and the poor. HAU: Journal of Ethnographic Theory, 10(1), 120-129.‏ https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/708669
Riegel, V. (2020). The spaces of luxury in global cities: The consumption and appropriation of São Paulo’s upscale malls by the elite and the poor. HAU: Journal of Ethnographic Theory, 10(1), 120-129.‏ https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/708669
Sassen, S. (2014). Expulsions: Brutality and Complexity in the Global Economy. Harvard University Press.
Uitermark, J., Hochstenbach, C., & Groot, J. (2024). Neoliberalization and urban redevelopment: The impact of public policy on multiple dimensions of spatial inequality. Urban Geography, 45(4), 541-564.‏ https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02723638.2023.2203583
Uitermark, J., Hochstenbach, C., & Groot, J. (2024). Neoliberalization and urban redevelopment: The impact of public policy on multiple dimensions of spatial inequality. Urban Geography, 45(4), 541-564.‏ https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02723638.2023.2203583
Wang, Y., Sun, S. and Song, Y. (2010), "Motivation for luxury consumption: Evidence from a metropolitan city in China", Belk, R.W. (Ed.) Research in Consumer Behavior (Research in Consumer Behavior, Vol. 12), Emerald Group Publishing Limited, Leeds, pp. 161-181. https://doi.org/10.1108/S0885-2111(2010)0000012009