توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

بررسی بازتاب فضایی مشارکت عمومی ـ خصوصی در بهسازی و نوسازی در فضاهای پیراشهری کلان‌شهر تهران (مورد مطالعه: بافت فرسوده منطقه 15)

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیای انسانی، پردیس البرز، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
منطقه 15 شهر تهران از دهه 1380 تاکنون به دلیل مداخله مستقیم بخش عمومی (شهرداری و سازمان نوسازی) تغییر و تحولات کالبدی زیادی در آن رخ‌داده که بازتاب فضایی ویژه‌ای را به دنبال داشته است، که از بین آن‌ها می‌توان به اجرای ناقص طرح منظر شهری در محلات فرسوده منطقه 15، به وجود آمدن فضاهای بی‌دفاع شهری در منطقه، تخریب و از بین رفتن فضاهای خدماتی (مانند درمانگاه و کاربری‌های مذهبی)، ورود مهاجران افغانی به محله، مهاجرت سکنه اصلی محله، شکل یافتن فعالیت خریدوفروش ضایعات در منطقه شده است. با توجه به این مشکلات، هدف پژوهش حاضر بررسی بازتاب‌های فضایی ـ کالبدی مشارکت بخش‌های عمومی و خصوصی در فرآیند بازسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده منطقه 15 است. روش پژوهش حاضر ازلحاظ هدف در زمره تحقیقات کاربردی و ازلحاظ ماهیت و شیوه اجرا از نوع توصیفی ـ پیمایشی است و ازآنجایی‌که نتایج آن را می‌توان در تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری نهادهای شهری مورداستفاده قرارداد، در دسته تحقیقات کاربردی قرار می‌گیرد. نتایج به‌دست‌آمده از تحقیق نشان داد که بررسی مقدار سودمندی (s) و مقدار نارضایتی (R) در شاخص‌های تحقیق برای محله اتابک (با مقدار سودمندی 0.704) نشان‌دهنده این است که این محله با دارا بودن کمترین فاصله از نقطه ایدهال نسبت به سایر محلات در زمینه مشارکت عمومی و خصوصی رتبه بالای را برای ارتقاء شاخص‌های مشارکت مردمی در راستای نوسازی بافت‌های فرسوده به خود اختصاص داده است. لذا می‌بایست برای ارتقاء مشارکت عمومی و خصوصی در اولویت اول برنامه‌ریزی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


پورشهابی، وحید، خاشی، اله بخش. (1403). شناسایی الگوی مدیریت مناطق پیراشهری با تأکید بر نقش میانجی‌گری مشارکت (موردمطالعه: خاش). توسعه فضاهای پیراشهری، 6(2)، 55-66. 10.22034/jpusd.2024.452474.1305
جمعه­پور، محمود. (1382). عوامل اصلی در فرآیند توسعه پایدار: مردم، منابع، فضاها و نقش مشارکت مردمی در آن. فصلنامه علوم اجتماعی، 10(22)، 103-130. 20.1001.1.17351162.1382.10.22.4.9
خواجه شاهکوهی، علیرضا. نجفی کانی، علی‌اکبر. بابائیان، طاهره. (1393). بررسی میزان مشارکت شهروندان حاشیه شهرهای میانی در مدیریت شهری. مطالعه موردی: شهر بابل. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 4(12)، 1-19. https://gps.gu.ac.ir/article_7500.html
جوان، فرهاد. (1400). تبیین نظام توزیع منافع گردشگری در ناحیه روستایی رضوانشهر. روستا و توسعه پایدار فضا، 2(2)، 69-94. doi: 10.22077/vssd.2021.4838.1050
دانشپور، سید عبدالهادی. غفاری آذر، زهرا. (1399). طراحی شهری با رویکرد مشارکت همکاری‌جویانه، از ایده تا طرح؛ موردپژوهی: میدان هروی تهران. باغ نظر، 17(2)، 5-20. doi: 10.22034/bagh.2019.134125.3605
دانشپور، سیدعبدالهادی. بهزادفر، مصطفی. برک­پور، ناصر. شرفی، مرجان. (1396). محیط برنامه‌ریزی مشارکتی؛ ارائه مدل مفهومی برای تحلیل عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندان در برنامه‌ریزی. نامه معماری و شهرسازی، 9(18)، 23-42. 10.30480/aup.2017.510
دبیری، هدیه. زارع، لیلا. (1399). تأثیر مؤلفه‌های فضاهای جمعی در راستای مشارکت اجتماعی شهروندان (موردمطالعه: محله فرحزاد تهران)، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 12(14)، 25-34. https://sanad.iau.ir/Journal/jisds/Article/820493/FullText
صادقی، علیرضا. پناهی، نیلوفر. زارع، پریسا. (1397). تبیین کیفیت‌های محیطی مؤثر بر مشارکت شهروندان در عرصه‌های عمومی شهری به‌عنوان بعد اجتماعی توسعه پایدار، مورد پژوهی: شهر شیراز. معماری و شهرسازی پایدار، 6(2)، 17-33. https://jsaud.sru.ac.ir/article_931.html?lang
عادل، مهدی. (1401). شهر پایدار؛ مشارکت اجتماعی در راستای توسعه شهری پایدار، دومین کنفرانس بین‌المللی معماری، عمران، شهرسازی، محیط‌زیست و افق‌های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب، تبریز. https://civilica.com/doc/1614634
عباس‌زادگان، مصطفی. (1385). تحول برنامۀ مدیریت شهری اقتدارگرا به برنامۀ مدیریتی مشارکتی، در مجموعه مقالات کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، مشهد: دانشگاه فردوسی. https://civilica.com/doc/74699
عزیزخانی، اقباله. (1397). تبیین جامعه‌شناختی مشارکت فرهنگی و عوامل اجتماعی مرتبط با آن (موردمطالعه: جوانان شهر خلخال)، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 17(40)، 219-240. https://faslname.msy.gov.ir/article_264.html?lang
علی‌اکبری، اسماعیل، طالشی، مصطفی، صدری فرد، افسانه. (1402)، شناسایی پیشران­های کلیدی مؤثر بر مشارکت شهروندان در توسعه شهر بجنورد. فصلنامه چشم‌انداز شهرهای آینده، 4(4)، ۲۱-۳۶. http://jvfc.ir/article-1-235-fa.html
کاردار، سعید و میرالی، ایمان. (1399). فقدان ساختار برنامه‌ریزی مشارکتی؛ تأثیر مشارکت در برنامه‌ریزی‌های شهرداریها، کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری، توسعه و بازآفرینی زیرساخت­های شهری در ایران، تهران. https://civilica.com/doc/1113951
محمدی ده­چشمه، پژمان. (1403). تبیین مدل ساختاری نقش فضای شهری در مشارکت پذیر نمودن شهروندان در شهرکرد. جغرافیا و برنامه‌ریزی، آنلاین شده در 1403. doi: 10.22034/gp.2024.57200.3160
معروفی، محسن. خانی، اسعد. هزارجریبی، جعفر. (1397). بررسی مشارکت شهروندان در برقراری نظم و امنیت شهری و عوامل مرتبط با آن نمونۀ موردی: شهر ارومیه. پژوهش­های راهبردی مسائل اجتماعی، 7(3)، 17-32. doi: 10.22108/ssoss.2019.105867.1127
مؤمنی، سید محمدمهدی. رحیمی، فریدون. وصال، امید. (1402). شهر پایدار؛ زیست‌بوم مشارکتی در راستای توسعه شهری پایدار، هفتمین کنگره سالانه بین­المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط­زیست و گردشگری ایران، تبریز. https://civilica.com/doc/1951354
نورمحمدی، اسماء، قربانی سالخورد، رضوان، علی زاده وندچالی، فاطمه. (1401). سنجش توسعه جوامع محلی عرصه‌های پیراشهری با تأکید بر نقش مدیریت مشارکتی (مورد: صفادشت). توسعه فضاهای پیراشهری، 4(2)، 169-188. 20.1001.1.26764164.1401.4.2.10.3
Bianchi, M. (2019). Renewing the City through Public Participation and Cultural Activities: The Case Study of Gillet Square (A Community-Led Urban Regeneration Project), Entrepreneurial and Organizational Diversity). 8(1), 1-21. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3443559
Breuer, D. (2003). Community Participation in Local Health and Sustainable Development: Approaches and Techniques, text Editing: David Breuer, World Health Organization, Regional Office for Europe, Copenhagen. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/107341/9789289010849
Cornwall, A. (2002). Making Spaces, Changing Places: Situating Participation in Development, IDS Working Paper, Institute of Development Studies, Brighton. https://www.powercube.net/wp-content/uploads/2009/11/making_spaces_changing_places.pdf
Fritz, L, Binder, C. (2018). Participation as relational space: a critical approach to analyzing participation in sustainability research, Sustainability, 10 (2018), 28-53. https://doi.org/10.3390/su10082853
Javan,F. and Pourgharib,B. (2024). Assessing the Impact of English Language Proficiency in Host Communities on the Sustainability of Rural Tourism(A Case Study of Villages in Gilan Province, Northern Iran). journal of sustainable rural development, 8(1), 119-130. doi: 10.22034/jsrd.2024.458005.1187
Jiménez-Caldera, J., Durango-Severiche, G.Y., Pérez-Arévalo, R., Serrano-Montes, J.L., Rodrigo-Comino, J., Caballero-Calvo, A. (2024). Methodological proposal for the inclusion of citizen participation in the management and planning of urban public spaces, Cities, Volume 150, July 2024, Article number 105008. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105008
Lefebvre, H, Nicholson-Smith, D, Lefebvre, H. (2013). The Production of Space, 33. Print, Blackwell Publishing, Malden. https://monoskop.org/images/7/75/Lefebvre_Henri_The_Production_of_Space.pdf
Li, X., Zhang, F., Hui, E. C. M., & Lang, W. (2020). Collaborative workshop and community participation: A new approach to urban regeneration in China. Cities, 102, 102-743. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102743
Matamanda, A.R, Chinozvina, Q.L. (2020). Driving Forces of Citizen Participation in Urban Development Practice in Harare, Zimbabwe, Land Use Policy, Volume 99, December 2020, 105090. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2020.105090
Shuib, K.B. Hashim, H.  Nasir. N.A.M. (2015). Community participation strategies in planning for urban parks, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 168 (2015), pp. 311-320. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.10.236
Syukron, M.A. (2022). Community participation in policy implementation green open spaces of Kampung city settlement, Budapest International Research and Critics Institute (BIRCI-Journal): Humanities and Social Sciences, 5 (1), 3189-3202. https://www.bircu-journal.com/index.php/birci/article/view/3975
Terán, A.M. Vázquez, I.  Ziccardi, A. (2012). Pobreza urbana, segregación residencial y mejoramiento del espacio público en la Ciudad de México, Sociologias, 14 (30). 118-155. https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=86823623005
Termansen, T., Bloch, P., Tørslev, M.K., Vardinghus-Nielsen, H. (2023). Spaces of participation: Exploring the characteristics of conducive environments for citizen participation in a community-based health promotion initiative in a disadvantaged neighborhood, Health and Place, Volume 80, March 2023, Article number 102996. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2023.102996
Yang, F., Yao, S., Li, Y. (2023). Solidarity mobilization and citizen participation effectiveness in urban area: The case of community recycling program, Cities, Volume 143, December 2023, Article number 104623. https://doi.org/10.1016/j.cities.2023.104623