توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تحلیل عوامل مؤثر در تغییر کاربری اراضی کشاورزی به تفریحی ـ گردشگری در روستاهای پیراشهری رشت

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر باهدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر در تغییر کاربری اراضی کشاورزی به تفریحی-گردشگری در روستاهای پیراشهری رشت انجام‌شده است. در این راستا؛ ازنظر هدف کاربردی و دارای ماهیت ژرفانگر و اکتشافی است. جامعه آماری در تحقیق حاضر شامل: متخصصین در حوزه تغییرات کاربری اراضی و روستایی، دانش­آموختگان رشته جغرافیا، اعضای شورای اسلامی و دهیار در روستاهای پیراشهری رشت می­باشند، که برحسب نمونه­گیری هدفمند، تعداد 35 نفر انتخاب شدند. همچنین به‌منظور تجزیه‌وتحلیل اطلاعات نیز از روش تئوری زمینه­ای و مدل دیتمل استفاده‌شده است. نتایج تئوری زمینه­ای، نشان داد، عوامل: (سیاسی و سازمانی، اقتصادی، اجتماعی، برنامه­ریزی، محیطی و کالبدی) به‌عنوان مجموعه عوامل مؤثر در تغییرات کاربری اراضی کشاورزی به گردشگری در روستاهای پیراشهری دو بخش سنگر و مرکزی شناسایی شدند، که بر اساس تکنیک دیمتل، عوامل (سیاسی و سازمانی، اقتصادی و سیاستگذاری و برنامه­ریزی) با مقدار EI مثبت به‌عنوان عوامل تأثیرگذار تعیین شدند و عوامل (اجتماعی، کالبدی، محیطی) با مقدار EI منفی به‌عنوان عوامل تأثیرپذیر تعیین شدند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امیرانتخابی، شهرام؛ جوان، فرهاد و حسنی مقدم، حسن. (1397). تحلیل اثرات خزش شهری در ناپایداری سکونتگاه­های روستایی (موردمطالعه: شهرستان رضوانشهر). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 2(3)، 59-71.
بهره­مند پاسکه، زهرا؛ کاوسی کلاشمی، محمد. (1399). شناسایی عوامل مؤثر در تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستای بلکور در شهرستان صومعه‌سرا. فصلنامه راهبرد­­های توسعه روستایی، 7(2)، 170-157. https://doi.org/10.22048/rdsj.2020.241518.1861
جوان، فرهاد؛ نعیم آبادی، نازنین و حجت شمامی، سیروس. (1400). واکاوی اثرات گردشگری کشاورزی بر توسعه اقتصاد محلی مبتنی بر مزارع زعفران( مطالعه موردی: دهستان دربقاضی شهرستان نیشابور). پژوهش­های زعفران، 9(2)، 194-213. doi: 10.22077/jsr.2021.4009.1149
درودیان، حمیدرضا؛ درودیان، عاطفه. (1396). پیامدهای اجتماعی و بوم‌شناختی تغییر بی‌رویه کاربری اراضی کشاورزی. نشریه مدیریت اراضی، 5(2)، 81-97. https://doi.org/ 10.22092/lmj.2018.115849
رحمانی چوکامی، علی؛ آمار، تیمور  پوررمضان، عیسی. (1399). عوامل و پیامدهای اقتصادی تغییر مالکیت زمین در سکونتگاه­های روستایی مورد: بخش خمام شهرستان رشت. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 9(33)، 91-112. https://serd.khu.ac.ir/article-1-3583-fa.html
ریاحی، وحید؛ جوان، فرهاد و حجت شمامی، سیروس. (1396). تحلیل الگوی مکانی- فضایی توسعه کشاورزی در سکونتگاه‌های روستایی(مطالعه موردی: دهستان گیل دولاب شهرستان رضوانشهر). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 1(1)، 40-52.
سجاسی­قیداری، حمدالله و صدرالسادات، آیدا. (1398). تحلیل اثرات توسعه گردشگری بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای ییلاقی شهرستان بینالود. نشریه برنامه­ریزی توسعه کالبدی، 4(15)، صص 11-30. https://doi.org/10.71487/ebtp.2025.2311-3254.
سوزنچی، کیانوش. (1383). نگاهی به ابهامات موجود در حفاظت از اراضی کشاورزی و باغات در محدوده شهرها، نشریه آبادی، 14(42)، 98-101.
شاطریان، محسن؛ منتصری، زهرا؛ کیانی، صدیقه و غلامی، یونس.(1398). سطح­بندی توسعه گردشگری روستاهای بخش برزک در شهرستان کاشان. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۸ (۲۸)، 95-114. https://serd.khu.ac.ir/article-1-3319-fa.html
شکویی، حسین. (1380). دیدگاه­های نو در جغرافیای شهری، چاپ دوم، انتشارات سمت، تهران.
فیض­آبادی، بختیار و حاجی میررحیمی، سید محمود. (1386). آشکارسازی تغییرات فضای سبز شهر تبریز با استفاده از روش­های ش­ء گرا. اولین همایش GIS شهری، دانشگاه شمال. 1-10. https://civilica.com/doc/22680/
قربانی، مهدی؛ مهرابی، علی­اکبر؛ ثروتی، محمدرضا و نظری­سامانی، علی­اکبر. (1389). بررسی تغییرات جمعیتی و اثرگذاری آن‌ها بر تغییرات کاربری اراضی (مطالعه موردی منطقه بالا طالقان). نشریه مرتع و آبخیزداری، 63 (1)، 75-88. https://doi.org/10.71487/ebtp.2025.2311-3254.
محرابی، علی‌اکبر؛ محمد محمدی، محسن؛ محسنی ساروی، محمد جعفری، قربانی، مهدی. (1392). بررسی نیروهای محرک انسانی مؤثر بر تغییرات کاربری سرزمین( مطالعه‌ی موردی: روستاهای سیدمحله و دراسرا تنکابن)، نشریه مرتع و آبخیزداری، 66(2)، 320-30. https://doi.org/ 10.22059/jrwm.2013.35581
نصیری­هنده­خاله؛ اسماعیل؛ جوان، فرهاد و یونسی­سندی، ریحانه. (1401). بررسی تأثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی فضایی سکونتگاه­های پیراشهری. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(4)، 82-98. doi: 10.22077/vssd.2022.5475.1118
نعیم­آبادی، نازنین؛ جوان، فرهاد و حجت­شمامی، سیروس. (1402). گردشگری روستایی و اثرات اقتصادی آن بر جوامع میزبان(مورد­مطالعه: روستاهای گردشگرپذیر شهرستان رضوانشهر). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4(13)، 18-31.
نوروزی، سپیده؛ مولائی­هشجین، نصرالله و قریشی، محمدباسط. (1403). روند تغییرات کاربری اراضی کشاورزی به تفریحی ـ گردشگری در طی دهه­های (2000-2022) در روستاهای پیراشهری رشت، مجله آمایش محیط، 17(67)، 191-217.  https://doi.org/10.71487/ebtp.2025.2311-3254.
یوسفی­طالقانی، علی؛ مولایی هشجین. نصرالله؛ رضایی، پرویز. (1401). تبیین عوامل مؤثر بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری رشت. توسعه فضاهای پیراشهری، 4(7)، 47-66.
Chai, Y.; Qiao, W.; Hu, Y.; He, T.; Jia, K.; Feng, T.; Wang, Y. Land-Use Transition of Tourist Villages in the Metropolitan Suburbs and Its Driving Forces: A Case Study of She Village in Nanjing City, China. Land 2021, 10, 168. https://doi.org/ 10.3390/land10020168.
Deng, H., Zheng, P., Liu, T., & Liu, X. (2011). Forest ecosystem services and eco-compensation mechanism in China. Journal of Environmental Management, Vol,48, United States, Pp.1079- 1085
Garrod, G., & Willis, K. (1999). Economic Valuation of the Environment: Methods and Case Studies, Edward Elgar Publishing, UK,P.400.
Javan, F. and Pourgharib, B. (2024). Assessing the Impact of English Language Proficiency in Host Communities on the Sustainability of Rural Tourism(A Case Study of Villages in Gilan Province, Northern Iran). journal of sustainable rural development, 8(1), 119-130. doi: 10.22034/jsrd.2024.458005.1187
Leman, N., Firooz Ramli, M., Puteri, R. (2015). GIS-based integrated evaluation of environmentally sensitive areas (ESAs) for land use planning in Langkawi Malaysia. Ecological Indicators, Vol.61, Netherlands, Pp. 293-308
Ndubisi, F., Meo, T., & Ditto, N. (1995). Environmentally sensitive areas: a template for developing greenway corridors. Landscape and Urban Planning, Vol.33, Netherlands, Pp.159- 177
Qiu, W., & Jones, P. (2013). The emerging policy landscape for marine spatial planning in Europe. Marine Policy, Vol.39, United Kingdom, Pp.182-190
Shahsavari, A., & Akbari, M. (2018). Potential of solar energy in developing countries for reducing energy-related emissions. Renewable and Sustainable Energy Reviews, Vol.90, United Kingdom, Pp.275-291
Singh Boori, M., Voženílek, V., Choudhary, K. (2015). Land Use/Cover Disturbance due to Tourism in Jeseníky Mountain, Czech Republic: A Remote Sensing and GIS Based Approach. The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science, 18(1),17–26.
Solecki, D. (2001). The role of global-to-local linkages in land use/land cover changes in South Florida. Ecological Economics, Vol.37, Netherlands, Pp. 339–356
Steiner, F., McSherry, L., & Kohen, J. (2000). Land suitability analysis for the upper Gila River watershed. Landscape and Urban Planning, Vol. 50, Netherlands, Pp. 199-214.
Taghvaye Salimi, E., Soleimani, K., Habibnejad Roshan, M., & Sabetraftar,K.(2008). Land use planning for land management using the geographic information system (GIS) in the Loumir watershed of Guilan province in northern Iran, Caspian Journal of Environmental Sciences, Vol.6 (2), Iran, Rasht, Pp. 141-149
Thuo, Aggrey & Daniel, Maina, (2010). Community and Social Responses to Land use Transformations in the Nairobi Rural-urban Fringe, Kenya, Field Actions Science Reports,Institut Veolia Environnement(Kenya),No: 1867- 8521.
Xi, J., Kong, Q., Wang, X. (2015). Spatial polarization of villages in tourist destinations: A case study from Yesanpo, China. Journal of Mountain Science, 12(4), 1038-1050.