توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

آذرخش برنامه ریزی از رعد باغ شهرها تا برق آن در کولاژاسیون اراضی کشاورزی پیرا شهر زنجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
2 استادیار گروه جغرافیا،وعضو ه‍ئیت علمی دانشگاه پیام نور
3 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jpusd.2025.531032.1348
چکیده
تغییرات کاربری زمین و پوشش گیاهی یکی از مهم‌ترین موضوعات در مطالعات محیط زیستی و توسعه پایدار است که نقش بسزایی در مدیریت منابع طبیعی و برنامه‌ریزی فضایی ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف تحلیل روند تغییرات پوشش زمین و کاربری اراضی در منطقه مورد مطالعه طی بازه‌ی زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰، به بررسی اثرات عوامل انسانی و طبیعی بر تحولات فضایی اکوسیستم‌های محلی پرداخته است. نتایج حاصل از تحلیل داده‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) نشان داد که منطقه مورد نظر طی دو دهه‌ی گذشته دست‌خوش تغییرات شدید و ناپایداری در کاربری اراضی بوده است. در این میان، روند کاهشی چشمگیری در اراضی دارای پوشش طبیعی مانند بوته زارها، مراتع و باغات مشاهده شد، درحالی‌که اراضی کشاورزی دیم، علف‌زارها و نواحی بایر با نوسانات قابل‌توجهی همراه بوده‌اند. بیشترین تغییرات خالص منفی مربوط به باغات و درخت زارها و بیشترین تغییر خالص مثبت مربوط به بوته زارها بوده است، که خود نشان‌دهنده تخریب ساختاری و ناپایداری سیستم‌های بهره‌برداری در منطقه می‌باشد. همچنین تبدیل پیاپی اراضی میان کاربری‌های مختلف، از جمله تبدیل بوته زارها به دیم، دیم به علف‌زار و سپس به بایر، نشانه‌ی فقدان برنامه‌ریزی پایدار و ضعف در سیاست‌های حفاظتی است. نقش عوامل انسانی از جمله توسعه راه‌ها، گسترش سکونتگاه‌های پراکنده و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع، در این تغییرات بسیار پررنگ بوده است. در مجموع، یافته‌های تحقیق بر لزوم بازنگری در سیاست‌های کاربری زمین، اعمال اقدامات مدیریتی مؤثر و تدوین الگوهای توسعه پایدار برای حفظ منابع طبیعی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات