توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

نقشه‌یابی دانش مناطق پیراشهری: تحلیل شبکه‌ای مفاهیم و شناسایی جهت‌گیری‌های پژوهشی آینده با استفاده از VOSviewer

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه جغرافیا، دانشگاه سید جمال‌الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران
10.22034/jpusd.2025.535550.1355
چکیده
مسأله اصلی پژوهش حاضر، عدم درک ساختار یافته در مورد دانش پیراشهری و نبود شفافیت در خصوص خوشه‌های مفهومی، روابط بین موضوع‌ها و همچنین جهت‌گیری‌های پژوهشی آینده است. از این رو، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از VOSviewer به دنبال نقشه‌یابی نظام-مند این دانش و شناخت جهت‌گیری‌های آینده آن است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی، از نظر ماهیت، کیفی و از حیث روش مبتنی بر کتاب سنجی تحلیلی با رویکرد تحلیل شبکه است. جامعۀ آماری مشتمل بر تمام منابع نمایه شده در پایگاه اسکوپوس از سال 1987 تا 2025 می باشد که 488 منبع را شامل می شود. از نرم‌افزار VOSviewer برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها استفاده شده است. بر اساس نتایج پژوهش، تحول زمانی مفهوم پیراشهری، هفت مرحله را تجربه نموده است که عبارت‌اند از: 2010-1987؛ 2012-2010؛ 2014-2012؛ 2016-2014؛ 2018-2016؛ 2020-2018 و 2024-2020. از سال‌های 2020 روی مفاهیمی نظیر کربن، عرضۀ غذا، سیستم‌های هوشمند، تقاضای اکسیژن بیوشیمیایی، بهره‌وری انرژی، جنگل‌های شهری، کشاورزی پیراشهری، داده‌های باز، شهر هوشمند، کووید 19، مدیریت زمین، حق تصرف زمین، روش مدیریتی، روستایی، سیاست‌گذاری مراقبت بهداشتی، طراحی شهری، ادراک، زمینۀ شهری، پراکنده‌رویی شهری، آگاهی، اکوسیستم و خودکارآمدی تمرکز شده است. یافتۀ اصلی تحلیل هم‌رخدای واژگان، شناسایی 13 خوشۀ مفهومی و آشکار ساختن تنوع و گستردگی حوزۀ پیراشهری و همچنین تأکید فراوان بر مفاهیم برنامه‌ریزی شهری، توسعۀ پایدار و اهمیت منطقۀ شهری است. تلفیق تحلیل هم‌رخدای و نقشۀ چگالی واژگان، ضمن شناسایی واژه‌های پرتکرار، بیانگر آن است که حوزۀ پیراشهری در تعامل با مفاهیمی نظیر شهر هوشمند، کشاورزی پیراشهری، اکوسیستم شهری، مدیریت زمین و سلامت شهری در حال تحول و تکامل است. پی‌آیند پژوهش حاضر مبتنی بر شناسایی زمینه‌های نوظهور از قبیل کشاورزی شهری، هوشمندسازی شهری و پاسخ به بحران های نظیر کویید-19 است و شکاف‌های دانشی در این حوزه به خصوص یکپارچه‌سازی پیراشهری با سیاست‌گذاری‌های زمین، سلامت و داده‌های باز را برجسته نموده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات