توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

ارزیابی نابرابری جنسیتی در آموزش و اشتغال زنان و تحلیل عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی: روستاهای پیراشهری تبریز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
نابرابری جنسیتی، موضوعی بسیار مهم در زمینه توسعه‌ی جوامع روستایی تلقی می‌شود، که طبق گزارش بانک جهانی دستیابی به برابری جنسیتی برای اقتصاد کشورها بسیار ضروری است. در این خصوص هویت‌ دادن و استقلال بخشیدن به زنان و فراهم‌ کردن زمینه مشارکت فعال آن‌ها در امور مختلف اقتصادی – اجتماعی ضروری می‌نماید. براین‌اساس، هدف پژوهش حاضر طبقه‌بندی روستاهای حریم کلانشهر تبریز از نظر نابرابری جنسیتی و شناسایی بیشترین عامل اثرگذار بر روی این نابرابری می‌باشد. این پژوهش، ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت و روش ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ-تحلیلی است. جامعه آماری براساس آخرین حریم مشخص‌شده برای کلانشهر تبریز، 63روستا می­باشد که از این میان 45 روستا در سال 1395 دارای سکنه بوده  و به‌عنوان جامعه آماری در نظر گرفته‌شده و به­صورت تمام­شماری مدنظر قرار گرفتند. داده­های موردنیاز از مطالعات اسنادی و آمارنامه­ها استخراج و تحلیل گردیدند. نتایج ارزیابی شاخص‌ها در روستاهای موردمطالعه طی دو دوره (95-1385) با استفاده از مدل ویکور حاکی از این است که روستای الوارعلیا با برخورداری از شرایط اجتماعی- اقتصادی مناسب نسبت به سایر روستاهای موردمطالعه از نابرابری جنسیتی پایینی (با امتیاز 1) برخوردار است. در مقابل روستای کرجان با کسب امتیاز 00/0 از این منظر در شرایط نامطلوبی نسبت به سایر روستاها قرار دارد. همچنین نتایج به‌دست‌آمده از رگرسیون وزنی جغرافیایی نشان‌دهنده آن است که فاصله از جاده اصلی، برخورداری از زیرساخت آموزشی، فاصله از شهر تبریز و بالا بودن درصد اشتغال روستایی به ترتیب با کسب امتیاز 712/0، 696/0، 691/0 و 647/0 بیشترین عوامل اثرگذار بر روی نابرابری‌های جنسیتی بوده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدزاده نقده، سحر. 1400. اثرات تغییر کاربری اراضی بر خدمات اکوسیستمی نواحی روستایی در طی سال‌های 1368 و 1398 (مطالعه موردی : روستاهای شهرستان تبریز). به راهنمایی دکتر محسن آقایاری‌هیر. کارشناسی ارشد. دانشگاه تبریز.
باستانی، سوسن و خسروی دهقی، کوثر. 1398. موانع و چالش‌های سیاست‌گذاری بر مبنای عدالت جنسیتی. مسائل اجتماعی ایران. دوره 10. شماره 2. صص 29- 57.
بخارایی، احمد و یزدخواستی، بهجت. 1393. بررسی مقایسه‌ای: موانع فرهنگی تحقق عدالت جنسیتی مطالعه موردی: زنان متأهل شهر تهران در سال‌های 1389 و 1393). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. دوره 3. شماره 4. صص 559- 583.
برومند، مریم و رضایی، سولماز. 1395. ارزیابی عملکرد بوستان‌های زنان در ارتقای عدالت جنسیتی در شهرهای اسلامی نمونه موردی: بوستان مادر آزادگان، منطقه 15 شهر تهران). پژوهش‌نامه زنان. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. دوره 7. شماره 16. صص 45- 61.
بزی، خدارحم  رئیسی، اسلام. 1391. ارزیابی جایگاه و نقش زنان در فرآیند توسعه روستایی و کشاورزی ایران. همایش ملی توسعه روستایی. رشت. صص 1- 17.
جامعی، مژده، موسوی بایگی، محمد و بنایان‌اول، محمد. 1393. اعتبارسنجی برآوردهای بارندگی روزانه شبکه APHRODIT و برآوردهای حاصل از درون‌یابی مکانی بارندگی در استان خوزستان. نشریه آب‌وخاک علوم و صنایع کشاورزی. دوره 28. شماره 3. صص 626- 638.
جعفری‌نیا، غلامرضا. 1398. بررسی روابط بین عدالت اجتماعی و جنسیتی با نگرش زنان بوشهری به مردم‌سالاری. فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران. دوره 2. شماره 1. صص 117- 146.
جوادی، مریم، هرندی، فاطمه و فلاح محسن‌خانی، زهره. 1392. تحلیل جنسیتی ثبات اشتغال در ایران. مجله‌ی بررسی‌های آمار رسمی ایران. دوره 24. شماره 1. صص 87- 107.
حاجیلو، فتانه و دادور خانی، فضیله. 1387. بررسی تأثیر نگرش مردان بر ایجاد گروه‌های مستقل زنان روستایی (مطالعه موردی استان آذربایجان شرقی). فصلنامه توسعه و روستا. دوره 11. شماره 1. صص 151- 171.
حیدری، فریبا. 1397. نقش و مشارکت زنان در توسعه پایدار. پژوهشنامه حقوق بشری (صیانت از حقوق زنان سابق). سال 3. شماره 11. صص 99- 115.
خانی، فضیله. 1389. چارچوب تحلیلی در مطالعات نابرابری‌های جنسیتی در جهان. زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان). دوره 8. شماره 3. صص 7- 30.
خسروی‌پور، بهمن و فروشانی، ناهید. 1390. مشارکت زنان و توسعه پایدار روستایی. نشریه کار و جامعه. شماره 132، 133. صص 56- 68.
رضایی، مهرانگیز. 1400. بررسی تغییرات فضایی- زمانی شاخص اشتغال زنان در نواحی روستایی استان اصفهان 1375- 1390). پژوهش‌های جغرافیای انسانی. دوره 53. شماره 3. صص 1103- 1119.
زبیدی، حیدر، امامی، کریم، محمدی، تیمور وغفاری، فرهاد. 1400. شکاف جنسیتی دستمزد و پویایی‌های آن در بازار کار ایران. فصلنامه نظریه‌های کاربرد اقتصاد. دوره 8. شماره 3. صص 85- 112.
سالکی‌ملکی، محمدعلی. 1401. ارزیابی فضایی و بخش‌بندی بازار گردشگری شهری با رویکرد گردشگری پست‌مدرن مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز. به راهنمایی دکتر شهریور روستایی. دکتری تخصصی. دانشگاه تبریز.
صادقلو، طاهره، خوب، شادی و صاحبی، شیرین. 1399. بررسی تأثیرات جنسیتی بر میزان مشارکت‌پذیری زنان روستایی  (منطقه موردمطالعه: دهستان گلمکان و رادکان شهرستان چناران). زن در توسعه و سیاست. دوره 18. شماره 1. صص 23- 53.
صالحی، حمید، معتمدی، محمد و مافی، عزت‌الله. 1400. اعتبارسنجی روش‌های درون‌یابی دمای فصل تابستان در شمال‌شرق ایران. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دوره 21. شماره 61. صص 351- 369.
طاهونی، مهدیه. 1401. تحلیلی بر بازآفرینی محلات تاریخی- فرهنگی با رویکرد پایداری مطالعه مورد: محلات شهری بافت تاریخی- فرهنگی شهر تبریز. به راهنمایی دکتر رسول قربانی. دکتری تخصصی. دانشگاه تبریز.
عزیزی، مینا. (1399). مقایسه احساس نابرابری جنسیتی در میان اساتید زن دانشکده‌های فنی و علوم‌اجتماعی دانشگاه تهران. تهران. انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
عطارزاده، مجتبی. 1388. عدالت جنسیتی، مرز تعامل جنسیت و سیاست. مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان). دوره 12. شماره 46. صص 225- 266.
فال سلیمان، محمود و حجی‌پور، محمد. 1392. واکاوی نقش زنان در توسعه محلی پایدار، رویکردی زیست‌شناختی در احیاء منابع زیست‌محیطی (مورد: تجربیات پروژه بین‌المللی ترسیب کربن در استان خراسان جنوبی). مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان. دوره 11. شماره 3. صص 27- 52.
قاسمی، ابراهیم و جمالو، رقیه. 1398. بررسی عدالت جنسیتی و تأثیر آن بر اشتغال زنان. مطالعات  فقهی حقوقی زن و خانواده. دوره 2. شماره 3. صص 77- 97.
کشوری، آتنا و مرزبان، افشین. 1398. ارزیابی روش‌های درون‌یابی در پهنه‌بندی مکانی به توان در کشاورزی استان خوزستان. جغرافیا و توسعه. دوره 17. شماره 55. صص 63- 86.
ماجدی،حمید، عندلیب، علیرضا و مشارزاده مهرابی، زهرا.1394. شناسایی شاخص‌های مؤثر بر مشارکت زنان در طرح‌های توسعه شهری. باغ نظر. دوره 12. شماره 32. صص 3-12.
محمدی‌ترکمانی، حجت. 1401. تحلیلی بر زمینه‌های ساختاری رانت در سازمان مدیریت شهری ایران؛ مطالعه موردی شهرداری شهر تبریز. به راهنمایی دکتر اکبر اصغری‌زمانی. دکتری تخصصی. دانشگاه تبریز.
مظفری، افسانه. 1394. نقش رسانه‌های جمعی در توسعه پایدار با رویکرد توانمندسازی زنان. مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران. دوره 7. شماره 3. صص 123- 137.
میرویسی نیک، صادق. 1394. توسعه انسانی و عدالت جنسیتی در رویکرد قابلیتی آمارتیاسن. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی. دوره 7. شماره 4. صص 47- 72.
نشر مرکز آمار ایران. 1400. سالنامه آماری استان آذربایجان‌شرقی.
Akintunde, Yusef. Wasiu. & Othman, Farida. Suleiman. 2023. Does Gender Ineqiality Affect Economic Growth? IJRDO. Journal of Business Management. Vol. 7. Issue. 6. PP. 1-10.
Akurugu, Constance Awinpoka., Jatoe, Mathias Mwinlabagna, & Domapielle, Maximillian Kolbe. 2021. Empowering rural women for sustainable development through the provision of water infrastructure in north-western Ghana. World Development Perspectives. Vol. 21. 100287.‏ PP. 1-10.
Badriah, Lilis. Siti. & Istiqomah, I. 2022. Does Gender Inequality Lead to Income Inequality? Evidence from Indonesia. Ekuilibrium: Jurnal Ilmiah Bidang Ilmu Ekonomi. Vol. 17. No. 1. PP. 1-13.‏
Chornodon, Myroslava. Shevchenko, Nataliia. Fesenko, Galyna. Klymenko, Oksana. Dragan-Ivanets, Nataliya. & Zozulia, Nataliia. 2022. The Problem of Gender Inequality in Periodicals Today. Postmodern Openings. Vol. 13. No. 3. 122-133.‏
Dang, Van. Thac. & Dang, Wilson. V.T. 2019. Multi-criteria decision-making in the evaluation of environmental quality of OECD countries: the entropy weight and VIKOR methods. International Journal of Ethics and Systems. Vol.36. Issue. 1. PP. 119-130.‏
Daraz, Umer. Ahmad, Akhlaq. & Bilal, Muhammad. 2018. Gender Inequality in Education: An Analysis of Socio-Cultural Factors and Impacts on the Economic Development of Malakand, Pakistan. Liberal Arts and Social Sciences International Journal (LASSIJ). Vol. 2. No. 2. PP. 50-58.
Gurieva, Svetlana. D., Kazantseva, Tatiana. V., Mararitsa, Larisa. V., & Gundelakh, Olga. E. 2022. Social Perceptions of gender Differences and the subjective significance of the gender inequality issue. Social psychology. Vol. 15. Issue. 2.‏ PP. 65- 82.
Handaragama, S., rathnayake, H., Uluwaduge, P. 2013. Womens Economic participation in Rural Development. International Journal of Education and research. Vol. 1. No. 8. PP. 1-18.
Keyghobadi, Melika. 2023. An Analysis of Socio-Cultural Factors Affecting Gender Inequality with a Role in Mental Health. Journal of Pharmaceutical. Vol. 14. Issue. 3. PP. 2960-2972.
Kim, Seh. Young. 2021. Determining critical factors of gender inequality: Evidence from 34 OECD and non-OECD countries. World Development Perspectives. Vol. 21. Issue. C. PP. 1-9.
Kim, Seh. Young. 2022. Analyzing the impacts of informal institutional factors affecting gender inequality: Evidence from 43 countries. World Development Perspectives. Vol. 28. Issue. C.
Krishna, Munuswamy. Kumar, Sathuvachari. Devarajan. Ezilarasan, Chakaravarthy. Sudarsan, Perumalsamy. Vishnu. Anandan, Viswanathan. Palani, Sivaprakasam. & Jayaseelan, Veerasundram. 2022. Application of MOORA & COPRAS integrated with entropy method for multi-criteria decision making in dry turning process of Nimonic C263. Manufacturing Review. Vol. 9. No. 20.‏ PP. 1-10.
Mahrouzadeh, Tayebeh. 2019. Tertiary Education of Women in Islamic Countries (OIC) and the Status of Balanced Approach. Iranian Journal of Comparative Education. Vol. 2. Issue. 1. PP. 23-39.‏
Mani, Suma. & Antony Raj, Maria. 2023. Role of families in normalizing gender inequalities.‏ Education and Society. Vol. 47. Issue. 1. No. 12. PP. 199- 206.
Mukhamedova, Nozilakhon. & Wegerich, Kai. 2018. The feminization of agriculture in post-Soviet Tajikistan. Journal of Rural Studies. Vol. 57. PP. 128-139.‏
Ponthieux, Sophie. & Meurs, Dominique. 2015. Gender inequality. In Handbook of income distribution. Vol. 2. PP. 981-1146.‏ Elsevier.
Rietveld, A.M. (Anne), van der Burg, M. (Margreet), Groot, J.C.J. (Jeroen). 2020. Bridging youth and gender studies to analyse rural young women and men's livelihood pathways in Central Uganda. Journal of Rural Studies. Vol. 75. PP. 152-163.
Singh, Shree Priya., Singh, Pushpendra. & Komaraiah, Jadi Bala. 2023. Gender discrimination and inequalities in education expenditure in India. International Journal of Social Economics.‏ Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. PP. 1-18.
Vaid, Sanjay. Kumar. Vaid, Gopal. Kaur, Swapandeep. Kumar, Raman. & Sidhu, Manpreet. Singh. 2022. Application of multi-criteria decision-making theory with VIKOR-WASPAS-Entropy methods: A case study of silent Genset. Materials Today: Proceedings. Vol. 50. Part. 5. PP. 2416-2423.‏
Vasconcellos, Mario. & Vasconcellos, Ana Maria. 2009. Partnership, empowerment and local development. Interações (Campo Grande). Vol. 10. No. 2. PP. 133-148.‏
Waltz, Amber. 2016. The women who feed us: Gender empowerment (or lack thereof) in rural Southern Brazil. Journal of rural studies. Vol. 47. PP. 31-40.‏
Zajda, Joseph. 2022. Discourses of Gender Inequality in Education. In Discourses of Globalisation and Education Reforms: Overcoming Discrimination. PP. 45-58. Cham: Springer International Publishing.‏
Zhao, Tianying. 2022. What are the Causes of Gender Inequality in Education in China? The 3rd International Conference on Educational Innovation and Philosophical Inquiries. USA. PP. 831-837.