توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

بازآفرینی فرهنگی- اجتماعی بافت پیراشهری با رویکرد توانمندسازی اجتماع محلی؛ (مطالعه موردی: شهر نیشابور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
بهبود کیفیت و شرایط زیستی بافت‌های ناکارآمد شهری، نیازمند ارائه راهبردهای متناسب با وضعیت و ویژگی‌های هر بافت است. در این پژوهش، راهبردهای بازآفرینی فرهنگی- اجتماعی بافت‌های پیراشهری نیشابور با رویکرد توانمندسازی اجتماع‌محور، موردمطالعه قرار گرفت. تحقیق، از نوع کاربردی و روش آن، توصیفی– تحلیلی می‌باشد. با استفاده از تکنیک SWOT  و مدل QSPM راهبردهای اولویت‌دار مداخله در بافت، تعیین گردید. همچنین برای شناسایی مطلوبیت راهبردهای اولویت‌دار بازآفرینی، از روش ACCEPT بر اساس نظرات متخصصان، بهره‌گیری شد. نتایج بیانگر آن است که راهبردهای بازآفرینی فرهنگی- اجتماعی بافت پیراشهری نیشابور با رویکرد توانمندسازی اجتماع محلی در موقعیت رقابتی قرار دارد. به عبارتی گرچه نقاط ضعف آن بر نقاط قوت غلبه دارد، اما فرصت‌های خوبی در آن وجود دارد که برای غلبه بر نقاط ضعف موجود، می‌توان از آن بهره گرفت. براساس خروجی نهایی مدل، سه راهبرد شامل "ترویج فعالیت‌های فرهنگی و هنری و حمایت از طرح‌های مرتبط در این زمینه"، "ارائه برنامه‌هایی برای اوقات فراغت خانواده‌ها و جوانان" و "آموزش و تشویق به تحصیل و یادگیری و بالابردن سطح مهارت‌های اجتماعی ساکنین" به‌عنوان اولویت‌های مطلوب بازآفرینی فرهنگی- اجتماعی با تأکید بر توانمندسازی، تعیین گردید. لذا مدیران و مسئولان شهری، باید ضمن بهره‌گیری از نقاط فرصت و توانمندی‌های این بافت‌ها، برای برطرف کردن نقاط ضعف آن تلاش نمایند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


پوراحمد، احمد، حبیبی، کیومرث و کشاورز، مهناز. 1389. سیر تحول مفهوم شناسی بازآفرینی شهری به‌عنوان رویکردی نو در بافت‌های فرسوده شهری، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی- اسلامی، 1(1)،صص 92-73.
پورمحمدی، محمدرضا، بابائی اقدم، فریدون، نعیمی، کیومرث. 1399. بازآفرینی پایدار سکونتگاه‌های فرودست شهری با رهیافت نوین آینده‌نگاری مطالعه موردی: سکونتگاه‌های فرودست شهری سنندج. نشریه علمی جغرافیا و برنامه‌ریزی، 24(73)،صص 93-67. doi: 10.22034/gp.2020.10822.
حجازی، سید جعفر. 1399. ارزیابی مشارکت مردم در اجرای طرح بازآفرینی شهری (نمونه موردی: بافت فرسوده مرکزی شهر اهواز). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 4(1)،صص 132-117. doi: JGET-2004-1160.
زرین کاویانی، عظیم، کلانتری، محسن، مشکینی، ابوالفضل،  پیری، عیسی. 1398. تحلیل ساختاری موانع توانمندسازی اجتماع‌محور در مناطق اسکان غیررسمی (مطالعه موردی: محله بان‌برز شهر ایلام). فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 10(36)،صص 32-22.
زمانی، پارسا، صادقی‌ها، مهدی،  امیریان، سهراب. 1401. خوانش عوامل کلیدی موفقیت در باز‌آفرینی سکونتگاه‌های پیراشهری با تأکید بر ذینفعان نهایی موردمطالعه: شهر چهاردانگه. توسعه فضاهای پیراشهری، 4(2)،صص 118-103.
سرور، هوشنگ. 1398. شناسایی بافت‌های فرسوده شهری بر اساس شاخص‌های کالبدی مطالعه موردی: منطقه یک شهر تبریز. فصلنامه شهر پایدار، 2(1)،صص 14-1. doi: 10.22034/jsc.2019.91206
سعیدی رضوانی، نوید؛ انصاری، محمدحسین و توحیدلو، وحیده. 1391، بررسی و ارائه راهکارهای توانمندسازی اجتماع‌محور با تأکید بر مشارکت مردمی در ساماندهی و توانمندسازی بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی (نمونه موردی شیراز، کرمانشاه و سنندج)، فصلنامه هفت شهر، 3(41 و 42)،صص 22-6.
شرکت عمران و بهسازی شهری ایران. 1393. سـند ملی راهبردی احیاء، بهسـازی و نوسـازی و توانمندسازی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری، ابلاغ 2/7/1393.
عباسی، قمر، موسوی، سید یعقوب، قاسمی، ایرج،  احدنژاد روشتی، محسن. 1399. تحلیل پایداری بازآفرینی بافت مرکزی شهر مطالعه موردی: بافت مرکزی شهر زنجان. فصلنامه شهر پایدار، 3(2)،صص 16-1. doi: 10.22034/jsc.2020.212770.1173
عظیمی مریم، رفیعیان مجتبی، سعیده زرآبادی زهرا السادات. ۱۳۹۸. تبیین مدل تفسیری-ساختاری عوامل مؤثر بر بازآفرینی محله‌ها، با تأکید بر فضاهای عمومی هم‌پیوند. مطالعات محیطی هفت حصار. ۸ (۳۰) :صص۹۵-۸۵
فیروزی، محمدعلی، امانپور، سعید،  زارعی، جواد. 1397. تحلیل مناسبات میان‌نهادی در مدیریت بازآفرینی شهری پایدار بافت‌های فرسوده (مطالعه موردی: کلانشهر اهواز). فصلنامه مطالعات شهری، 8(29)،صص 30-19. doi: 10.34785/J011.2019.354.
قربانلو، حسن، معصومی، محمدتقی،  یزدانی، محمدحسن. 1401. تحلیل استراتژیک بازآفرینی شهری با تأکید بر مؤلفه‌های اجتماعی در فضاهای پیراشهری (مورد: بافت فرسوده منطقه 20 تهران). توسعه فضاهای پیراشهری، 4(2)،صص 34-19.
قناد، فاطمه،  صرافی، مظفر. 1398. برنامه‌ریزی راهبردی توسعۀ محلۀ آخوند شهر قزوین با رویکرد بازآفرینی اجتماع-محور. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 7(2)،صص 238-211.
کریم زاده، حسین، خالقی، عقیل،  ولائی، محمد. 1398. آسیب‌شناسی اجتماعی حاشیه‌نشینی کلانشهر تبریز با رویکرد توانمندسازی. توسعه فضاهای پیراشهری، 1(2)،صص 34-15.
کشاورزی، پرویز، بیگ بابایی، بشیر،  حسین زاده دلیر، کریم. 1401. تحلیل بازآفرینی فرهنگی اجتماعی در توسعه محله‌ای (مطالعه موردی: محله دیزج جنوبی شهر بناب). فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 13(48)،صص 168-153. doi: 10.30495/jupm.2022.4281.
کمانرودی کجوری، موسی، پریزادی، طاهر،  کرمی، مهدی. 1398. فرآیند شکل‌گیری اجتماعات غیررسمی در محدوده پیراشهری مشکین‌شهر. توسعه فضاهای پیراشهری،صص 1(2)، 14-1.
لطفی، سهند. 1391. تبارشناسی بازآفرینی شهری از بازسازی تا نوزایی، انتشارات آذرخش، تهران.
مرادزاده، عبدالباسط، قاسمی، محمد،  سالارزهی، حبیب الله. 1398. توانمندسازی اجتماع‌محور با رویکرد ظرفیت‌سازی در مناطق روستاییِ سیستان و بلوچستان: یک مدل داده‌بنیاد. توسعه محلی (روستائی-شهری)، 11(2)،صص 338-313. doi: 10.22059/jrd.2000.76740
ملایی، خداکرم، کوزه گر کالجی، لطفعلی، رضویان، محمدتقی،  توکلی نیا، جمیله. 1400. نقش ظرفیت نهادی در توسعه پایدار فضاهای شهری و پیراشهری بجنورد. توسعه فضاهای پیراشهری، 3(1)،صص 36-19.
مهندسین مشاور بهاوندمهراز. 1395. طرح توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی شهر نیشابور، اداره کل راه و شهرسازی استان خراسان رضوی.
نادریان زهرا. 1396. بازآفرینی فرهنگی اجتماعی فضاهای شهری باهدف ارتقاء هویت محله‌ای (مطالعه موردی: محله‌ سنگ شیر همدان) . مطالعات محیطی هفت حصار، ۵ (۱۹)،صص ۹۶-۸۷.
نجفی، سیداسماعیل؛ واسعی، مرتضی؛ هدایت، نیلوفر؛ صفری، قاسم. 1394.  اولویت‌بندی راهبردها با استفاده از روش ترکیبی ACCEPT و TOPSIS فازی، مطالعه موردی: یک شرکت لاستیک‌سازی. دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت و مهندسی صنایع.
یوسفی سادات، محرم؛ جمشیدی، انسیه؛ صادقیه اهری، سعید. 1393. راهنمای آموزشی مدل توانمندسازی جوامع روستایی، نشر پژوهشکده محیط‌زیست، نوبت اول.
Appadurai, A. 2001. Deep democracy: Urban governmentality and the horizon of politics. Environment and Urbanization 13(2), 23-43.
Ayoola, H. A.; Fakere, A. A. 2022. Coping with urban poverty: Housing transformation and home-based enterprises in poor residential neighbourhoods of Akure, Nigeria. Journal of Urban Regeneration & Renewal, 14(2), 200-209.
Bamidele, T.; Adedayo, O.; Michieletto, M.; Yahaya-Loko, N. 2022. Squatter settlements’ impact on perception of security in mass housing schemes in developing African cities : The case of Abuja, Nigeria. Journal of Urban Regeneration & Renewal, 16 (2), 207-223.
Beatriz, G. 2004. Cultural Policy and Urban Regeneration in Western European Cities: Lessons from Experience, Prospects for the Future., 19(4), 312-326.
Bevilacqua, C., Calabrò, J., and Maione, C. 2013. The Role of Community in Urban Regeneration: Mixed Use Areas Approach in USA, Proceedings REAL CORP 2013 Tagungsband, 20-23 May 2013, Rome, Italy.
Chahardowli, M. Sajadzadeh, H. 2022. A strategic development model for regeneration of urban historical cores: A case study of the historical fabric of Hamedan City, Land Use Policy, 114, 105993.
Clark, J., and Wise, N. 2018. Urban Renewal, Community and Participation, Theory, Policy and Practice, Springer International Publishing AG; 1st Ed.
Dall’Orso, M. 2023. Urban Regeneration Wheel: A practical tool for creating sustainable, thriving communities.  Journal of Urban Regeneration & Renewal, 16(3), 257-266.
Kearns, G., & Philo, C. 1993. Selling Places: The past as Cultural Capital Past and Present, Oxford: Pergamon Press.
La Rosa, D. Privitera, R., Barbarossa, L., La Greca, P. 2017. Assessing spatial benefits of urban regeneration programs in a highly vulnerable urban context: A case study in Catania, Italy. Landscape and Urban Planning, 157, 180-192.
Lak, A. & Hakimian, P. 2019.  Collective memory and urban regeneration in urban spaces: Reproducing memories in Baharestan Square, city of Tehran, Iran, City, Culture and Society, 18, 100290.
Natividade-Jesus, E., Arminda Almeida, N. S., and João C.-R. 2019. A Case Study Driven Integrated Methodology to Support Sustainable Urban Regeneration Planning and Management. Sustainability 11(15), 4129. https://doi.org/10.3390/su11154129.
Nkosi A. L. 2003. An Evolution of a Women Empowerment: Life Skills Program in an Informal Settlement. Dissertation in Social Work, Faculty of Arts, Rand Afrikaans University, Johannesburg.
Rădulescu, C.M.; Ştefan, O.; Rădulescu, G.M.T.; Rădulescu, A.T.G.M.; Rădulescu, M.V.G.M. 2016.  Management of Stakeholders in Urban Regeneration Projects. Case Study: Baia-Mare, Transylvania. Sustainability, 8(3), 238. https://doi.org/10.3390/su8030238.
Reazul, S. M. & Ashraful Alam, A.F.M. 2012. Urban Regeneration for Sustainable Economic Growth: the study of Boro Bazaar in Khulna, Bangladesh, Journal of Social and Development Sciences, AMH International, 3(4), 111-122.
Schrock, M. 2012. The potential use of land readjustment as an urban redevelopment strategy in the United States: Assessing Net Economic Value, M.A. dissertation, Massachusetts Institute of Technology.
UNESCAP. 2015. Municipal and Management in Asia: A comparative study, in: United Nation Economic and Social Commission for Asia and the specific.
United Nation. 2018. Informal Settlements and the Right to Housing. https://www.ohchr.org/EN/Issues/Housing/Pages/InformalSettlementsRighttoHousing.aspx
Yiannakou, A. 2020. Urban regeneration as a perpetual planning process: understanding the role of stakeholders in property-led regeneration projects in Greek cities. Local Economy, 35 (2), 83-104.