توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

ارزیابی توسعه فضاهای پیراشهری و پیش بینی تغییرات کاربری اراضی (مطالعه موردی: شهر تربت حیدریه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیارگروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 کارشناس‌ارشد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
4 استادیارگروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
چکیده
افزایش جمعیت و توسعة فضاهای پیراشهری، باعث ایجاد پدیدة جهش شهری و افزایش مناطق مسکونی گردیده است. این پدیده، به نوبه خود منجر به افزایش تغییرات در سایراراضی نظیر؛ پوشش گیاهی، اراضی باغی و جنگلی شده است. لذا با گسترش جمعیت شهر، نوع استفاده از زمین و پیش بینی تغییرات اراضی در آیندة شهر تأثیرگذار است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی، با هدف کاربردی و ارزیابی توسعة فضاهای پیراشهری و پیش بینی تغییرات کاربری اراضی براساس مدلCA-MARKOV در شهرتربت حیدریه انجام شده است. این پژوهش دربازة زمانی (1986-2013-2020)، با استفاده از تصاویر ماهواره ای سنجدة (TM & OLI) در نرم افزارARC GIS با روش طبقه بندی نظارت شده درکاربری های؛ (مناطق مسکونی، باغات، پوشش گیاهی و زمین های بایر) انجام گرفته است. برای محاسبة تغییرات پوشش گیاهی نیز از شاخص NDVI استفاده گردیده است. نتایج پیش بینی تغییرات کاربری اراضی تا افق 2026 (1405) در نرم افزار TERRSET براساس مدل CA مارکوف نشان داد، مساحت شهر در سال 1986 با (257254/14) کیلومترمربع، نسبت به سال 2013 با (725150/21)کیلومترمربع کاهش داشته، ولی از سال 2020 با رشد جمعیت شهر، مساحت آن به (765259/25) کیلومترمربع، افزایش یافته است. این امر سبب کاهش مساحت اراضی باغی با (589400/10) کیلومترمربع و پوشش گیاهی با (924800/17) کیلومتر مربع شده است. درحالی زمین های بایر بیشترین مساحت را با (0421100/92) کیلومتر مربع دارا می باشد. لذا برای جلوگیری از اثرات جهش شهری و تغییرات فضاهای پیراشهری به دلیل افزایش مناطق مسکونی، که سبب کاهش پوشش گیاهی و اراضی باغی در شهر گردیده، از اراضی بایراستفاده نمود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. آذری، مرتضی، فنی، زهره، کوزه­گر کالجی،  لطف علی. (1400). بررسی نقش پیشران های کلیدی در تغییر کاربری زمین و تحولات فضایی شهر با رویکرد آینده­پژوهی در منطقه 12 تهران. فصلنامه برنامه­ریزی و آمایش فضا. 25(2). 144-121.

    اسدی، احمد، محمدپور سنگانی، زینت و حاجی­زاده شیخوانلو، علی. (1399). شبیه­سازی و پیش­بینی رشد و گسترش شهر با استفاده از تکنیک سنجش از دور در تربت جام. جغرافیا و مخاطرات محیطی. 10(37). 160-143.

    اسمعیل پور، فاطمه، سرائی، محمد حسین، رضایی، محمد رضا و اسمعیل­زاده، نجمه. (1397). پیش­بینی تغییرات کاربری اراضی و تعیین الگوی رشد شهری با استفاده از مدل زنجیرة مارکوف و تصاویر ماهواره­ای چند زمانه در شهر اراک. کاوش­های جغرافیایی مناطق بیابانی، 7(1). 147-113.

    افراخته، حسن. (1398). فضاهای پیراشهری: الگوها، عوامل و پسایندها. مجلة توسعة پیراشهری. 2(1). 18-1.

    اکبری، ابراهیم، زندی، رحمان وکلاته میمری، رقیه.(1398). تحلیل و پیش­بینی گسترش شهر مشهد با استفاده از تصاویر چند زمانه و زنجیرة مارکوف. جغرافیا و مخاطرات محیطی. 8(30).166-149.

    امیرانتخابی، شهرام، جوان، فرهاد و حسنی­مقدم، حسن. (1397). تحلیل اثرات خزش شهری در ناپایداری سکونتگاه­های روستایی (مورد مطالعه: شهرستان رضوانشهر). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 2(3)، 59-71.

    انتظاری، علیرضا، زندی، رحمان و خسرویان، مریم. (1398). ارزیابی تغییرات فضایی و پوشش گیاهی و دمای سطح زمین با استفاده تصاویر لندست و مادیس فارس. مهندسی و مدیریت آبخیز. 11(4). 940-929.

    بیات، ناصر، پورغلامی­سروندانی، محمد رضا، فدایی، هادی و اصانلو، علی. (1400). بررسی نگرش شهروندان به اثرات خزش شهری در شهر دماوند. پژوهش های جغرافیای انسانی. 53(2). 695-673.

    حسین­آبادی، سعید، اکبری، ابراهیم و نقدپیشی، افسانه. (1399). ارزیابی و شبیه­سازی تغییرات کاربری اراضی استفاده از طبقه بندی شی گرا و مدل زنجیرة مارکوف در بیرجند. جغرافیا و مخاطرات طبیعی. 9(1).  188-169.

    خادم نژاد، علی، عزت پناه، بختیار و شمس­الدینی، علی. (1399). آینده نگری روند توسعة فیزیکی شهرها با رویکرد سناریو نویسی در شهر مسکو. فصلنامه علمی پژوهشی و برنامه ریزی شهری. 11(43). 100-85.

    طهماسبی مقدم، حسین، قائدر رحمتی، صفر و شاهرخی­فر، زینب. (1397). ارزیابی تطبیقی ستردگی شهری با تاکید بر تغییرات کاربری اراضی طی دوره زمانی 2016-1987 در شهرهای آمل و بابل. جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای. 8(27).  166-149.

    عبداللهی، علی اصغر، خبازی، مصطفی و درانی، زهرا. (1398). مدل سازی و پیش بینی تغییرات کاربری اراضی شهرلاهیجان با رویکرد توسعة پایدار. شهر پایدار. 2(4). 30-17.

    عبیات، محمد، عطار روشن، سینا و عبیات، محمود.(1399). ارزیابی و پیش بینی تغییرات پوشش گیاهی در ارتباط با تغییرات کاربری اراضی با استفاده از مدل LCM و زنجیرة  CAمارکوف در کلانشهر اهواز. جغرافیا و مخاطرات محیطی. 9 (35). 204-183.

    عطا، بهنام، رهنما، محمد رحیم و آرخی، صالح. (1396). ارزیابی و پیش بینی تغییرات کاربری و پراکنش افقی شهرها با استفاده از تصاویر چند زمانه و مدل CA مارکوف در گنبد کاووس. مجله آمایش جغرافیایی فضا، فصلنامه علمی- پژوهشی دانشگاه گلستان. 7(23). 39-25.

    علی­اکبری، اسماعیل، امیریان، سهراب و حسینی، سیده مژده. (1400). نقش دولت در گسترش فضاهای پیراشهری، در سنندج.  فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. 36(4). 362-347.

    کرمی، تاج الدین، زنگانه، احمد، میرزاده، حجت. (1398). فضاهای پیراشهری و جمعیت پذیری حوضه آبریز ارومیه. توسعه فضاهای پیراشهری. 1(1). 8-1.

    موسوی، سید حجت، رنجبر، ابوالفضل و حاصلی، مهدی. (1394). پایش و روند تغییرات کاربری اراضی حوضه ابرکوه بر اساس تصاویر ماهواره­ای 2014-1976. فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی. 25(97). 20-2.

    نصیری­هنده­خاله، اسماعیل، جوان، فرهاد و یونسی­سندی، ریحانه. (1401). بررسی تاثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی –فضایی سکونتگاه­های پیراشهری. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(4)، 82-98.

    نوبهاران، خاطره، ابطحی، علی و محمودی، شهلا. (1398). سیر تغییرات کاربری اراضی در دشت مرو دشت استان فارس. نشریه حفاظت منابع آب و خاک. 8(3). 2251-7480.

    Aspinall, J., Richard, Hill, Michael, J. 2008. Land use change: Science, policy and management, CRC Press: Taylor and Francis Group, pp185 -193.

    Bis,A, Rkib, A. 2012. Dynamic modeling of urban land cover growth using multi-temporal imagery in Dhaka, Bangladesh,lsprs lnternational. Journal of Geo lnformation1, pp3-31.

    1. Al-Quraishi, A, Kumar,L, Sinha, P. 2016. Modeling of land cover change using multi-temporal satellite images in 5 cities of Saudi Arabia. Senesh from afar. 8(10).

    Fariss, J. Errence, T. 2001. The Barriers to Using Urban Infill Develoment to Achieve Smart Growth. NC (A White Paper).

    Mahmoud,H., & Divigalpitiya, P. 2015. Modeling Future Land Use and Land Cover Change in the Asyut Region Using Markov Chains and Celluar Automata. In International conference on Smart and Sustainable planning for Cities and Regions.sprinear Cham. pp.99-112.

    Noszczyk, T. 2019. A review of approaches to land use changes modeling. Human and  EcologicalRiskAssessment,25(6),pp1377-1405.

    Sievert, T. 2003. Cities Without Cities: An Interpretation of the Zwischenstadt, Publisher: SponPress.

    Zhng, Y, Xin, J, YU, J, Randall, M, Zhng, Y, Tongetieang,Z. 2018. Simulation and assessment of urbanization impacts on runoff metrics: insights from landuse canges, journal of hydrologhy 560, pq 247-258.