توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

بررسی و تحلیل الگوی پخش فضایی همه‌گیری کووید-19 در نواحی پیراشهری(مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان مشهد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 استادیار، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
برای کنترل اپیدمی­ها ضروری است توزیع جغرافیائى میزان ابتلا و مرگ‌ومیر و عوامل مؤثر بر آن بررسی شود. این بررسی می‌تواند بر سیاست‌های بهداشت عمومی باهدف کنترل ویروس تأثیرگذار باشد. ازآنجاکه کووید 19 یک بیماری عفونی نوظهور و جدی است، تحلیل الگوی پخش فضایی همه­گیری خصوصاً در نواحی روستایی پیراشهری ضروری است و می‌تواند به اولویت­بندی مکان­ها برای مداخلات هدفمند، آزمایش سریع و تخصیص منابع در مواجهه با موقعیت‌های مشابه در آینده کمک کند. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و از نوع تحقیقات کاربردی است. جامعه آماری 66 روستای دارای مراکز بهداشتی درمانی، در مجاورت کلانشهر مشهد در بخش مرکزی شهرستان مشهد است. مقطع زمانی موردبررسی بدو شیوع همه­گیری تا مهرماه 1401 یعنی پایان موج هفتم همه‌گیری است. طی دوره موردبررسی میزان ابتلا به کووید-19 برای هر روستا در نرم‌افزار ArcGIS وارد، پردازش و الگوی توزیع فضایی همه‌گیری با تجزیه‌وتحلیل تراکم نقطه‌ای بررسی شد. همچنین تکنیک‌های بیضی فاصله استاندارد و انحراف معیار برای ارزیابی تراکم یا پراکندگی افراد آلوده و تعیین الگوی توزیع فضایی کووید 19 بکار گرفته شد. جهت شناسایی الگوی توزیع فضایی همه­گیری، تحلیل خودهمبستگی فضایی موران انجام شد. نتایج تحلیل فضایی نشان داد با دورشدن از کلانشهر مشهد از تراکم مبتلایان به کووید 19 در نواحی روستایی کاسته شد. لذا مهم‌ترین عامل انتشار فضایی ویروس کرونا در روستاهای بخش مرکزی، فاصله و مجاورت مکانی با شهر مشهد بوده و از الگوی پخش فضایی سازش‌پذیر هاگرستراند تبعیت می‌کند. نیز با افزایش تراکم جمعیت روستایی و افزایش شاغلان بخش خدمات و صنعت، ابتلا به کووید 19 افزایش‌یافته است. ضریب موران برابر 52/1، با مقدار Z-Score برابر 19/17 نشان می‌دهد الگوی پراکنش فضایی ابتلا به کووید 19 در نواحی روستایی بخش مرکزی شهرستان مشهد خوشه‌ای است. نتایج مطالعه به سازمان‌های دولتی، سیاست‌گذاران و متخصصان مراقبت‌های بهداشتی این امکان را می‌دهد تا تصمیم‌گیری آگاهانه‌ای جهت کنترل همه‌گیری و رسیدگی به بیماری‌های عفونی آینده انجام دهند. مطالعات مبتنی بر داده‌های کیفی برای تبیین نقش عوامل اجتماعی و اقتصادی تعیین‌کننده سلامت در شیوع کووید 19 موردنیاز است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسکندریان، غلامرضا. 1399. ارزیابی پیامدهای ویروس کرونا بر سبک زندگی (با تأکید بر الگوی مصرف فرهنگی). ارزیابی تأثیرات اجتماعی، 1(2)، (ویژه‌نامه پیامدهای شیوع ویروس کرونا-کووید 19)،صص65-85. https://sid.ir/paper/524156/fa
افراخته، حسن. 1399. تحول پارادایمی در اقتصاد فضا (عبور از رویکرد تحلیل فضایی). اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 9(1 (پیاپی 31)، صص 1-20. SID. https://sid.ir/paper/523989/fa
بازرگان، مهدی و امیرفخریان، مصطفی. 1401. تحلیل جغرافیایی اپیدمیولوژی کووید-19 در ایران با رویکرد تحلیل اکتشافی داده‌های مکانی .(ESDA) طب نظامی، 22 (6)، صص542-552. doi: 10.30491/JMM.22.6.542
دادورخانی، فضیله و موسوی، سمیه سادات. 1401. تحلیل پیامدهای همه‌گیری کرونا بر اقتصاد روستایی. پژوهش­های جغرافیای انسانی، 54(1)،صص 391-413. doi: 10.22059/jhgr.2022.336178.1008431
رفعتی، سمیه، رمضانی، ابوذر و صادقی نیا، علیرضا. 1403. تحلیل فضایی میزان ابتلا به کوویدـ19 با کاربرد رگرسیون فضایینشریه سنجش‌ازدور و GIS ایران، 16(1)،صص 67-80. doi:10.48308/gisj.2022.102903
رهنما، محمدرحیم و بازرگان، مهدی. 1399. تحلیل الگوهای مکانی-زمانی اپیدمی ویروس‌ کووید 19 و مخاطرات آن در ایران. مدیریت مخاطرات محیطی، 7(2)،صص 113-127. 10.22059/jhsci.2020.304976.571 doi:
رهنما، محمدرحیم و بازرگان، مهدی. 1399، مدل‌سازی الگوی پخش فضایی ویروس کووید-۱۹ در مناطق روستایی و شهری ایران. اقتصاد فضا و توسعه روستایی. ۹ (۳۳):صص۲۵-۴۸. doi:20.1001.1.23222131.1399.9.33.2.9
شمس‌الدینی، علی، و امیری فهلیانی، محمدرضا. 1399. تحلیلی بر متغیرهای کلیدی مؤثر بر تشدید وضعیت بیماری واگیردار کووید 19 بر جغرافیای سلامت در سکونتگاه‌های روستایی (موردمطالعه: روستای فهلیان-شهرستان ممسنی). توسعه محلی روستایی - شهری (توسعه روستایی)، 12(2)،صص 557-585. SID. https://sid.ir/paper/961177/fa
فرحناز صدوقی ، حجت حاتمی‌نژاد ، جواد زارعی ، مهرنوش پروان. 1395. دسترسی جغرافیایی روستاها به خدمات خانه‌های بهداشت روستایی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS): مطالعه موردی، استان خوزستان. تحقیقات نظام سلامت. ۱۲ (۲) : صص۲۴۱-۲۴۸.
مترجم کیومرث. 1400. معرفی یک مدل بقای فضایی با اثرات تصادفی چوله گاوسی و کاربرد آن در تحلیل داده‌های بیماری کووید-۱۹. مجله علوم آماری. ۱۵ (۲) : صص۵۶۷-۵۹۰. doi: 10.52547/jss.15.2.567
مددی زاده، فرزان، غلمانی، سیدیاسر و فلاح تفتی، طاهره. 1400. تحلیل فضایی بروز ویروس کرونا، پیش‌بینی نحوه گسترش و تعیین مناطق مستعد بیماری در استان یزد: اسفندماه ۱۳۹۸ تا بهمن‌ماه ۱۳۹۹. مجله تحقیقات سلامت. ۱۱ (۱) :صص ۳۶-۴۴ .  doi: 10.18502/jchr.v11i1.9094
Ahasan, R., Alam, M. S., Chakraborty, T., & Hossain, M. M. 2020. Applications of GIS and geospatial analyses in COVID-19 research: A systematic reviewF1000Research9. doi: 10.12688/f1000research.27544.2
Albrecht, D. E. 2022. COVID‐19 in rural America: impacts of politics and disadvantageRural Sociology87(1), 94-118. https://doi.org/10.1111/ruso.12404
Andersen, L. M., Harden, S. R., Sugg, M. M., Runkle, J. D., & Lundquist, T. E. 2021. Analyzing the spatial determinants of local Covid-19 transmission in the United StatesScience of the Total Environment754, 142396. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.142396
Barket, SE., Karim, M.R. 2024. Spatial analysis of COVID-19 risk factors: a case study in Bangladesh. Aerobiologia 40, 247–269. https://doi.org/10.1007/s10453-024-09815-z
Chowell, G., Rothenberg, R. 2018. Spatial infectious disease epidemiology: on the cuspBMC Med 16, 192. https://doi.org/10.1186/s12916-018-1184-6.
Cuadros, D. F., Branscum, A. J., Mukandavire, Z., Miller, F. D., & MacKinnon, N. 2021. Dynamics of the COVID-19 epidemic in urban and rural areas in the United StatesAnnals of epidemiology59, 16-20. https://doi.org/10.1016/j.annepidem.2021.04.007
Dastjerdi, H.K., Nasrabadi, N.H. 2021. Exploring the role of place on COVID-19 spatial distribution in 22 districts of Tehran, Iran. Spat. Inf. Res. 29, 871–886. https://doi.org/10.1007/s41324-021-00398-2
Dutta, I., Basu, T., & Das, A. 2021. Spatial analysis of COVID-19 incidence and its determinants using spatial modeling: A study on IndiaEnvironmental Challenges4, 100096. https://doi.org/10.1016/j.envc.2021.100096
Ekel, P. I., Laudares, S., Barros, A. J. D., Vieira, D. A. G., Martins, C. A. P. D. S., & Libório, M. P. 2023. Geovisualization: A Practical Approach for COVID-19 Spatial AnalysisGeographies3(4), 763-778. https://doi.org/10.3390/geographies3040041
Elliott, P., & Wartenberg, D. 2004. Spatial epidemiology: current approaches and future challenges. Environmental health perspectives, 112(9), 998-1006. https://doi.org/10.1289/ehp.6735
Fatima, M., O’keefe, K. J., Wei, W., Arshad, S., & Gruebner, O. 2021. Geospatial analysis of COVID-19: A scoping reviewInternational Journal of Environmental Research and Public Health18(5), 2336. https://doi.org/10.3390/ijerph18052336
Fradelos, E. C., Papathanasiou, I. V., Mitsi, D., Tsaras, K., Kleisiaris, C. F., & Kourkouta, L. 2014. Health based geographic information systems (GIS) and their applications. Acta Informatica Medica, 22(6), 402. doi: 10.5455/aim.2014.22.402-405
https://www.worldometers.info/coronavirus/
Huang, Q., Jackson, S., Derakhshan, S., Lee, L., Pham, E., Jackson, A., & Cutter, S. L. 2021. Urban-rural differences in COVID-19 exposures and outcomes in the South: A preliminary analysis of South CarolinaPloS one16(2), e0246548. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0246548
Lan, L., Li, G., Mehmood, M.S. et al. 2024. Investigating the spatiotemporal characteristics and medical response during the initial COVID-19 epidemic in six Chinese citiesSci Rep 14, 7065. https://doi.org/10.1038/s41598-024-56077-3
Liu, L. 2023. Study on the spatial decomposition of the infection probability of COVID-19Scientific Reports13(1), 13258. https://doi.org/10.1038/s41598-023-40307-1
Melvin, S. C., Wiggins, C., Burse, N., Thompson, E., & Monger, M. 2020. Peer reviewed: The role of public health in COVID-19 emergency response efforts from a rural health perspectivePreventing Chronic Disease17. doi: 10.5888/pcd17.200256
Paul, R., Arif, A. A., Adeyemi, O., Ghosh, S., & Han, D. 2020. Progression of COVID‐19 from urban to rural areas in the United States: a spatiotemporal analysis of prevalence ratesThe Journal of Rural Health36(4), 591-601. https://doi.org/10.1111/jrh.12486
Sigler, T., Mahmuda, S., Kimpton, A., Loginova, J., Wohland, P., Charles-Edwards, E., & Corcoran, J. 2021. The socio-spatial determinants of COVID-19 diffusion: the impact of globalisation, settlement characteristics and populationGlobalization and health17(1), 56. https://doi.org/10.1186/s12992-021-00707-2
Tang, I. W., Vieira, V. M., & Shearer, E. 2022. Effect of socioeconomic factors during the early COVID-19 pandemic: a spatial analysisBMC Public Health22(1), 1212. https://doi.org/10.1186/s12889-022-13618-7
United Nations. 2020. Department of Economic and Social Affairs Social Inclusionhttps://www.un.org/development/desa/dspd/2020/04/covid19-social-crisis/. (accessed on June 4th, 2020).
Wu F ZS, Bin Y, Chen YM, Wang W, Song ZG, Hu Y, et al. 2020. A new coronavirus associated with human respiratory disease in China. Nature. 2020.
doi:10.1038/s41586-020-2202-3
Xie, Z., Zhao, R., Ding, M., & Zhang, Z. 2021. A review of influencing factors on spatial spread of COVID-19 based on geographical perspective. International Journal of Environmental Research and Public Health18(22), 12182. https://doi.org/10.3390/ijerph182212182
Zhou, P., Yang, X. L., Wang, X. G., Hu, B., Zhang, L., Zhang, W., ... & Shi, Z. L. 2020. A pneumonia outbreak associated with a new coronavirus of probable bat originnature579(7798), 270-273. https://doi.org/10.1038/s41586-020-2012-7