بافتهای فرسوده شهری در فضاهای پیراکلانشهری سهم قابلتوجهی از پهنههای کشور را به خود اختصاص دادهاند و به دلیل فرسودگی زیرساختها و مشکلات اجتماعی و اقتصادی، به مکانهایی ناامن و غیرقابلسکونت تبدیلشدهاند. با توجه تاریخچه فرهنگی طولانی شهر ورامین بهعنوان یکی از شهرهای پیرامون کلانشهر تهران، ضرورت بازآفرینی این بافتها برای بهبود کیفیت زندگی ساکنان و ارتقاء شرایط زیستمحیطی و اجتماعی این مناطق بهوضوح نمایان است. هدف این مقاله شناسایی عوامل مؤثر بر بازآفرینی بافتهای فرسوده شهری شهر ورامین بهعنوان فضای پیرا کلانشهری بر مبنای نظریه نوشهرگرایی است. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی انجامشده و به لحاظ هدف در گروه پژوهشهای کاربردی قرار دارد. جمعآوری منابع و دادههای پژوهش به دو شیوه کتابخانهای و میدانی در قالب نظرسنجی(پرسشنامه از ساکنان محلی) انجامشده است و با بهرهگیری از روش تحلیل عاملی در محیط از نرمافزار SPSSعوامل اصلی شناساییشده و در نقشههای مربوطه با استفاده از و نرمافزار GISترسیم و تحلیلشدهاند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که از کل شاخصهای موردسنجش در این پژوهش، تعداد 13 عامل شناسایی گردید که درمجموع 83 درصد از کل واریانس تجمعی را به خود اختصاص دادهاند. این عاملها به ترتیب اهمیت عبارتاند از: "زیرساختهای شهری"، "زیرساختهای اجتماعی، "سنتگرایی"، "تنوع مسکن"، "تعارضها"، "ایمنی"، "ساماندهی اقتصادی"، "ارتقای فرهنگ"، "رفاه اجتماعی"، "سرزندگی"، "دسترسی"، "فضاسازی" و "محله محوری" و "مسکن قابل استطاعت". همچنین 6 عامل اول 52 درصد از واریانس تجمعی را شامل میشوند و بیشترین اهمیت را در بازآفرینی دارند.
احمدی آذر، مصطفی(1391 ) ، ساماندهی بافتهای فرسوده شهری: مطالعه موردی: محله نعمتآباد منطقه 19 تهران. مجله توسعه فضاهای پیراشهری؛ پایاننامه کارشناسی ارشد، گرایش برنامهریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.https://elmnet.ir/doc/10624927-2452
اصلانی، محمد(1400)، بازآفرینی بافت تاریخی محلات شهری براساس اصول نوشهرسازی (مطالعه موردی:محله جمعه مسجد اردبیل)، پایاننامه برای کارشناسی ارشد رشته شهرسازی -گرایش طراحی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.https://elmnet.ir/doc/10901273-61791
حسینی، علی؛ کهکی، فاطمه سادات، احدی، زهرا. (1400). تبیین اهمیت کیفیت مکان در بازآفرینی شهری با رویکرد آیندهپژوهی، موردمطالعه منطقه 10 شهر تهران، مجله توسعه فضاهای پیراشهری، پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری، 9(1)، ص4.https://www.sid.ir/paper/1061762/fa
زنگانه، احمد، تلخابی، حمیدرضا، عباس زاده سورامی، مهدی،مه آبادی، مهدی. (1402). تحلیل عوامل مؤثر کالبدی و اجتماعی بر تحققپذیری شهر دوستدار سالمند مطالعه موردی: شهر ورامین. پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری11(4)، 174-155.https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2024.368274.1883
زنگانه، احمد؛ آهنگری، نوید ؛ موسوی، شهربانو. (1401). اثرات رشد هوشمند شهری بر توسعه پایدار اجتماعی در منطقه 12 شهر تهران، 9(1)، ص 5.https://doi.org/10.22103/JUSG.2022.2060
زنگانه، احمد؛ سلیمانی مهرنجانی، محمد؛ پریزادی، طاهر؛ بیگلر، علی. (1400). ارزیابی نقش طرحهای بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده شهری در بهبود کیفیت محیط شهری (موردمطالعه: محله بریانک)، جغرافیا و روابط انسانی، 4(1)، ص4.https://doi.org/10.22034/gahr.2021.286147.1554
زیاری، کرامت الله؛ ایزدی، پگاه. (1397). برنامهریزی راهبردی احیای بافت تاریخی با استفاده از اصول رویکرد نوشهرگرایی (مورد شناسی: محلۀ سرِدزک-شیراز)، جغرافیا و آمایش شهری – منطقهای، شماره 28، ص35.https://doi.org/10.22111/gaij.2018.4144
سرور ، هوشنگ؛ امرایی، مهتاب؛ قربانی سپهر، آرش؛ امینی بادامیار، شیرین. (1398). حکمروایی شایسته و بازآفرینی بافتهای فرسوده شهری مورد: محله 4 شهر آذرشهر، مجله توسعه فضاهای پیراشهری؛ 1(2)، ص3.https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1398.1.2.6.8
عندلیب، علیرضا. (1398). مبانی نظری نوسازی متوازن بافتهای فرسوده شهری ، مجموعه مقالات چهارمین کنگره بینالمللی علوم انسانی اسلامی، جلد هشتم، ص14.http://noo.rs/2IPUR
معصومی، محمدتقی. (1401)، مطالعه تطبیقی مبتنی بر اصول نوشهرگرایی در محلههای شهری (مطالعه موردی: کلانشهر رشت)، فصلنامه علمی مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، 17(3)، ص3.https://dorl.net/dor/20.1001.1.25385968.1401.17.3.18.2
مه آبادی پور، محمدمهدی، زنگانه، احمد و تلخابی، حمیدرضا. (1403). ظرفیت سنجی و رتبهبندی نواحی شهر ورامین با رویکرد توسعه میان افزا. فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 6(11)، 1-20.https://doi.org/10.48308/sdge.2025.237840.1224
نصیری هنده خاله، اسماعیل؛ جوان، فرهاد و یونسی سندی، ریحانه. (1401). بررسی تاثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی –فضایی سکونتگاههای پیراشهری. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(4)، 82-98. doi: 10.22077/vssd.2022.5475.1118
الیوت، برایان. (1396). ساختن اجتماع؛پیکربندیهای امر اجتماعی در شهرسازیو فلسفهی معاصر، ترجمهی نریمان جهانزاد، چاپ اول ، نشر دیبایه، ص167و 177.
Amanpour,saeed. Nasiri Barm Elvan, Eghbal.(2024) Investigating and evaluating the livability status of worn-out neighborhoods in behbahan city with a future research approach,Urban Economics and planning, p6. https://doi.org/10.22034/uep.2024.458512.1490
Aschaure, A. (1989). Urban renewal and the challenges of urban decay. Urban Affairs Review, 24(3), 321-340.
Borgeson, Crew.(2024), Urban Harmony: Exploring The Interplay Of New Urbanism Qualities on Economic Prosperity And Psychological Wellbeingin Contemporary Cities. Presented to the Faculty of the Honors College of The University of Texas at Arlington in Partial Fulfillment of the Requirements,pp11.https://mavmatrix.uta.edu/honors_spring2024/22/
Buxton, Michael & Tieman, George & Bekessy, Sarah & Budge, Trevor & Mercer, Dave & Coote, Matthew and Morcombe, jo – Anne.2016. “Change and Continuity in Peri-urban Australia: State of the Peri –urban Regions – A Review of the Literature”, Monograph 1 – Change and Continuity in Peri-Urban Australia, RMIT University, Melbourne.https://repository.edu.au/articles/report/ - /27337518/1
Chi Man Hui, E. Chen, T. Lang, W. & Ou, Y. (2021). Urban community regeneration and community vitality revitalization through participatory planning in China, Cities, 110, 103072.https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.103072
Gottero, E., Larcher, F., Cassatella, C. (2023). Defining and Regulating Peri-Urban Areas through a Landscape Planning Approach: The Case Study of Turin Metropolitan Area (Italy). Journal of Land, 12(217), 1-16.https://doi.org/10.3390/land12010217
Hoursan.F. (2024), The diagnosis of worn texture in urban villages—Case study: Lalejin urban village. faculty of Architecture, Soore University, Tehran, Iran. Pp1,2. https://doi.org/10.1007/s44327-024-00011-9
Howell, N. A., & Booth, G. L. (2022). The weight of place: built environment correlates of obesity and diabetes. Endocrine Reviews, 6, 966–983.https://doi.org/10.1210/endrev/bnac005
Johnson, M., Smith, R., & Lee, T. (2020). Social and economic challenges in urban decay: A case study approach. International Journal of Urban Planning, 34(3), 215-230.https://doi.org/10.1098/rsos.160764
Lak, A. & Hakimian, P. (2019). Collective memory and urban regeneration in urban spaces: Reproducing memories in Baharestan Square, city of Tehran, Iran, City, Culture and Society, 18, 100290, 1-10.https://doi.org/10.1016/j.ccs.2019.100290
Ravetz, J. Fertner, ch. Sick Nielsen, Th. (2013). The Dynamics of Peri-Urbanization. Peri-urban futures: Scenarrios and models for land use change in Europe, DOI 10.1007/978-3-642-30529-0_2, Springer – Berlin Heidelberg.https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-30529-0_2
Sajadzadeh, H . Chahardowli, M. (2022). A strategic development model for regeneration of urban historical cores: A case study of the historical fabric of Hamedan City, Land Use Policy, 114 (2022) 105993.DOI: 10.1016/j.landusepol.2022.105993
Sarvari H, Mehrabi A, Chan DWM, Cristofaro M.(2021) Evaluating urban housing development patterns in developing countries: case study of worn-out urban fabrics in Iran. Sustain Cities Soc. 70: 102941.https://doi.org/10.1016/j.scs.2021.102941
Sim, H. (1996). Urban decay and its impact on community development. Journal of Urban Affairs, 18(1), 79-92.
Talkhabi Hamidreza , Jafarpour Ghalehteimouri Kamran, Mohammad Soleimani Mehranjani, Ahmad Zanganeh, Tajeddin Karami, 2022, Spatial and temporal population change in the Tehran Metropolitan Region and its consequences on urban decline and sprawl, Ecological Informatics, Volume 70, https://doi.org/10.1016/j.ecoinf.2022.101731
عطری,میترا سادات , زنگانه,احمد و تلخابی,حمیدرضا . (1404). شناسایی عوامل مؤثر بر بازآفرینی بافتهای فرسوده در فضاهای پیرا کلانشهری(مورد مطالعه: شهر ورامین). توسعه فضاهای پیراشهری, 7(4), 137-164. doi: 10.22034/jpusd.2025.492336.1326
MLA
عطری,میترا سادات , , زنگانه,احمد , و تلخابی,حمیدرضا . "شناسایی عوامل مؤثر بر بازآفرینی بافتهای فرسوده در فضاهای پیرا کلانشهری(مورد مطالعه: شهر ورامین)", توسعه فضاهای پیراشهری, 7, 4, 1404, 137-164. doi: 10.22034/jpusd.2025.492336.1326
HARVARD
عطری میترا سادات, زنگانه احمد, تلخابی حمیدرضا. (1404). 'شناسایی عوامل مؤثر بر بازآفرینی بافتهای فرسوده در فضاهای پیرا کلانشهری(مورد مطالعه: شهر ورامین)', توسعه فضاهای پیراشهری, 7(4), pp. 137-164. doi: 10.22034/jpusd.2025.492336.1326
CHICAGO
میترا سادات عطری, احمد زنگانه و حمیدرضا تلخابی, "شناسایی عوامل مؤثر بر بازآفرینی بافتهای فرسوده در فضاهای پیرا کلانشهری(مورد مطالعه: شهر ورامین)," توسعه فضاهای پیراشهری, 7 4 (1404): 137-164, doi: 10.22034/jpusd.2025.492336.1326
VANCOUVER
عطری میترا سادات, زنگانه احمد, تلخابی حمیدرضا. شناسایی عوامل مؤثر بر بازآفرینی بافتهای فرسوده در فضاهای پیرا کلانشهری(مورد مطالعه: شهر ورامین). توسعه فضاهای پیراشهری, 1404; 7(4): 137-164. doi: 10.22034/jpusd.2025.492336.1326
