توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تبیین پیشران‌های کلیدی مؤثر بر تحقق‌پذیری گردشگری جامعه‌محور در توسعه روستاهای پیراشهری کلانشهر رشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 استادیار گروه جغرافیا. دانشگاه پیام نور. تهران. ایران
چکیده
گردشگری جامع محور در روستاهای پیراشهری، یک برنامه یا اقدام گروهی از جامعه است که تصمیم گرفته­اند در یک صنعت گردشگری محلی در مقیاس کوچک تا متوسط شرکت کنند و آن را توسعه دهند. در این راستا، ازآنجاکه گردشگری جامعه‌محور توسط جوامع محلی آغاز و هدایت می­شود، به‌احتمال‌زیاد نتایج مطلوب اجتماعی و اقتصادی را به حداکثر می­رساند. ازاین‌رو، پژوهش حاضر باهدف تبیین پیشران­های کلیدی مؤثر بر تحقق‌پذیری گردشگری جامعه­محور در توسعه روستاهای پیراشهری رشت انجام‌شده است، ازاین‌رو، ازنظر هدف؛ کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی و ازلحاظ روش در گروه پژوهش­های کیفی و کمی قرار دارد. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از روش تئوری زمینه­ای و آزمون­های آماری رگرسیون، تحلیل مسیر و همبستگی استفاده‌شده است. نتایج نشان داد، پیشران­های مؤثر در تحقق­پذیری گردشگری جامعه­محور در روستاهای پیراشهری رشت شامل: سرمایه­گذاری و اعتبارات، افزایش آگاهی و اطلاع‌رسانی درزمینه گردشگری در بین ذینفعان، توان­افزایی زنان، ایجاد کمیته­های راهبردی برای طرح­های گردشگری، تقویت مشارکت اجتماعی، ترسیم الگوی گردشگری جامعه‌محور، اصلاح ساختار قدرت در بخش گردشگری، ایجاد شبکه عرضه، تحلیل سرمایه مقصد گردشگری روستاهای پیراشهری، در نظر گرفتن گردشگری به‌عنوان مکمل توسعه، حفظ فرهنگ محلی در روستاها و مدیریت مطلوب؛ هستند. سپس در فاز کمی پژوهش، بررسی مقادیر ضریب همبستگی پیرسون نشان داد،بین تمامی پیشران­های مطرح‌شده با توسعه روستاهای پیراشهری رابطه مثبت و معنی­داری در سطح اطمینان 99 درصد وجود دارد. درنهایت نتایج تحلیل مسیر نشان داد، میزان اثرات مستقیم پیشران­های (افزایش آگاهی و اطلاع‌رسانی در زمینه گردشگری در بین ذینفعان، تقویت مشارکت اجتماعی، حفظ فرهنگ محلی در روستاها) بیشتر از سایر پیشران­ها بوده و پیشران اصلاح ساختار قدرت در بخش گردشگری بیشترین میزان اثرات غیرمستقیم را در توسعه روستاها شامل شده است. همچنین با توجه به نتایج مجموع اثرات علی، پیشران افزایش آگاهی و اطلاع‌رسانی درزمینه گردشگری در بین ذینفعان با مقدار 246/0 بیشترین میزان تأثیر را در توسعه روستاها در ابعاد (اقتصادی، اجتماعی، محیطی و فرهنگی) به خود اختصاص داده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسماعیل­زاده، حسن، صرافی، مظفر و توکلی نیا، جمیله. 1390. تحلیلی بر رویکردهای توسعه گردشگری در اجتماعات محلی. فصلنامه علوم محیطی،  9 (2).صص 142-119.201.
افشاری، حمید. محمدی یگانه، بهروز. فراهانی، حسین. چراغی، مهدی. 1403. دیدگاه جامعه محلی نسبت به تحقق گردشگری جامعه­محور در نواحی روستایی (مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی). مقالات آماده انتشار آنلاین 13 آبان 1403. پژوهش­های جغرافیای اقتصادی
امامی، سیده فاطمه. دربان آستانه، علیرضا. رضوانی، محمدرضا. قدیری معصوم، مجتبی. 1400. نقش مؤلفه‌های مؤثر بر توسعه گردشگری اجتماع­محور (مطالعه موردی: روستاهای استان گیلان). فصلنامه علمی و پژوهشی برنامه­ریزی و توسعه گردشگری. دوره 10. شماره 36. صص 1-27.
بادکو، بهروز. قاسمی سیانی، محمد. حسینی، سابق. 1400. تأثیر گردشگری اجتماع‌محور بر توسعه جوامع روستایی از دیدگاه جامعه محلی موردمطالعه: روستاهای هدف گردشگری شهرستان پاوه. دو فصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری. سال 9. شماره 18. صص 205-230.
جوان، فرهاد، حجت­شمامی، سیروس و سیفی­زاده، محمد. 1400. واکاوی پیشران­های مؤثر بر توسعه گردشگری کلانشهر رشت مبتنی بر رویکرد آینده‌پژوهی. پژوهش­های برنامه و توسعه، 2(2)، 161-186.
جوان، فرهاد، حسنوند، علی و عارف­نژاد، محسن. 1403. شناسایی تأثیرگذارترین و تأثیرپذیرترین عوامل توسعه گردشگری روستایی در راستای اقتصاد پایدار. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 5(15)، 84-98.
حجاریان، احمد. 1402. ارزیابی کاربست گردشگری جامعه‌محور در توانمندسازی زنان روستایی. گردشگری و اوقات فراغت. 8 (16). صص 296-273.
دادورخانی، فضیله. غنیان، منصور. 1397. تبیین راهبردهای توسعه گردشگری پیراشهری جامعه­محور  مطالعه موردی منطقه کن سولقان. گردشگری شهری. دوره 5. شماره 3. صص 121-135.  
دهقانی، فاطمه. جعفری­نیا، غلامرضا. شمس­الدینی، علی. 1401. تحلیلی بر تأثیر گردشگری اجتماع‌محور در توسعه روستاهای ساحلی شهرستان تنگستان از دید جامعه محلی. فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت شهری و روستایی. دوره 68. صص 57-78.
عاقل، راضیه، موسائی، میث و منصور وثوقی. 1398. بررسی نقش عوامل اجتماعی مؤثر بر توسعه گردشگری (مطالعه مورد: شهر همدان). فصلنامه علمی اقتصاد و بانک­داری اسلامی، شماره ،21 -259 282
عنابستانی، علی اکبر ؛ سعیدی، عباس و حسن درویشی. 1396. بررسی آثار اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست‌محیطی توسعه گردشگری در سکونتگاه­های روستایی از دیدگاه گردشگران و روستاییان (مطالعه موردی: دشت ارژن فارس). فصلنامه برنامه­ریزی فضایی، دوره ،2 شماره ،2 ص -1 20
قدیری معصوم، مجتبی، حسین باغیانی و محمد نیک سیرت. 1394.  اثرات اکوتوریسم بر توسعه پایدار روستاهای نواحی بیابانی، (مطالعه موردی: مجموعه روستایی ده بالا شیرکوه استان یزد ). مجله جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، شماره ،26 ص 131-148
محمدی، کری ، محمدزاده نصیرآبادی، مهناز و طاهر شرقی. 1398. شناسایی و بررسی عوامل مؤثر بر توسعه پایدار گردشگری روستایی، (مطالعه موردی: روستاهای زرآباد الموت شرقی قزوین ). فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی، جلد ،6 شماره ،4 ص 443-427.
موسوی، میرنجف و علی باقری کشکولی. 1392.  گردشگری فرهنگی (ماهیت و مفاهیم ). تهران، انتشارات آراد کتاب
نعیم­آبادی، نازنین، جوان، فرهاد و حجت­شمامی، سیروس. 1402. گردشگری روستایی و اثرات اقتصادی آن بر جوامع میزبان(موردمطالعه: روستاهای گردشگرپذیر شهرستان رضوانشهر). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4(13)، 18-31.
ورمزیای، حجت. فتحی، مرضیه. کلانتری، خلیل. آصف شایق، محمد. 1402. تحلیل مؤلفه‌های توسعه گردشگری اجتماع­محور در مناطق روستایی، مطالعه موردی: شهرستان­های مریوان و سروآباد. مطالعات مدیریت گردشگری. سال 18. شماره 62. صص 268-243.
Arintoko, A., Ahmad, A. A., Gunawan, D. S., & Supadi, S. (2020). Community-based tourism village development strategies: A case of Borobudur tourism village area, Indonesia. Geo Journal of Tourism and Geosites, 29(2), 398-413.
Baloglu, S. and Bringberg, D. (2013) Affective images of tourism destinations. Journal of Travel Research 35(4): 11-15
Besculides, A. & Lee, M.E. & McCormick, P.J. (2002) Residents’ perceptions of the cultural benefits of tourism, Annals of Tourism Research, Vol.29, No.2, pp.303-319
Bush, G., Hanley, N. and Colombo, S. (2012). Measuring the demand for nature-based tourism in Africa: a choice experiment using the “cut-off” approach. Stirling Economics Discussion Paper, 1(8): 1-20.
Din Wani, M. Batool, N. Dada, Z.A. Shah, SH.A. 2023. Investigating the impact of community-based tourism on the residents’ quality of life and their support for tourism. Community Development, V 55. 1.
Dwivedi, A. K. (2016). Agri-tourism entrepreneurship: A tool to rural development, Journal of Tourism Management 5(11): 1-15.
Figini, P., & Patuelli, R. (2022). Estimating the economic impact of tourism in the European Union: Review and computation. Travel Research, 61(6), 1409-1423.
Fong, S.-F.; Lo, M.-C.; Songan, P.; Nair, V. 2017. Self-efficacy and sustainable rural tourism development: Local communities’ perspectives from Kuching, Sarawak. Asia Pac. J. Tour. Res. 22, 147–159. [CrossRef]
Giampiccoli, A., & Saayman, M. (2018). Community-based tourism development model and community participation. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 7(4), 1-27.
Gursoy. D, Jurowski. C, and Uysal. M, (2002), Resident attitudes a structural modeling approach, Annals of Tourism Research, Volume 29, Issue 1, pp. 79–105
Juma, L. O., & Khademi-Vidra, A. (2019). Community-based tourism and sustainable development of rural regions in Kenya; Perceptions of the citizenry. Sustainability, 11(17), 4733.
Jurowski and Gursoy. (2004), Distance effect on resident’s attitudes toward tourism. Annals of Tourism Research, Vol.31, No.2). pp 296-312
Khan, A., Bibi, S., Lorenzo, A., Lyu, J., & Babar, Z. U. (2020). Tourism and development in developing economies: A policy implication perspective. Sustainability, 12(4), 1618.
Lee, T.J.; Riley, M.; Hampton, M.P. 2010. Conflict and progress: Tourism development in Korea. Ann. Tour. Res.37, 355–376
Manzoor, F., Wei, L., Asif, M., Haq, M. Z. U., & Rehman, H. U. (2019). The contribution of sustainable tourism to economic growth and employment in Pakistan. International journal of environmental research and public health, 16(19), 3785
Nunkoo. P and Gursoy. D, (2016), Political trust and residents’ support for alternative and mass tourism: an improved structural model, Development and Planning Issues in Tourism Geographies, Volume 14. Pp 1- 22.
Pearce, D. G. (2010) Tourism and peripherality: perspectives from Asia and the south pacific. Tourism and Hospitality Research 3(4): 295-309.
Perdue, R.R. long, T. Patrick and A. Lawrence. (1990), Residence support for Tourism Development. Annals of Tourism Research, Vol.17, No.4, Pp 586-599.
Rasoolimanesh. S. M, Ringle. Ch. M, Jaafar. M, and Ramayah. T, (2017), Urban vs. rural destinations: Residents’ perceptions, community participation and support for tourism development, Tourism Management, Volume 60, pp 147- 158.
Robinson, M.; Boniface, P. 1999. Tourism and Cultural Conflicts; CABI: New York, NY, USA.
Su. I, Huang. S, and Huang. J, (2016), Effects of Destination Social Responsibility and Tourism Impacts on Residents’ Support for Tourism and Perceived Quality of Life, Journal of Hospitality & Tourism Research, Volume 2 Issue 1, pp 1 –19
SuansriL Potjana (2003). L Community tourism hand bookL REST foundationLCanad