توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

ارزیابی حکمروایی روستاهای پیرامون زاهدان

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استاد گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
توسعه سریع و شتابان شهرگرایی در ایران و به‌ویژه در مناطق پیرامونی شهرهای بزرگ نظیر زاهدان، منجر به بروز چالش‌هایی در خصوص پایداری سکونتگاه‌های روستایی و افزایش مشکلات مدیریتی و اجتماعی در این مناطق شده است. یکی از راه‌های مقابله با این مشکلات، توجه به اصول حکمروایی خوب در این سکونتگاه‌ها است که می‌تواند بهبود کیفیت زندگی، پایداری اقتصادی و اجتماعی را در پی داشته باشد. این پژوهش باهدف ارزیابی حکمروایی خوب در روستاهای پیرامون شهر زاهدان و شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار در این امر، انجام‌شده است. روش تحقیق این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی است و از دو مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره TOPSIS و AHP برای سنجش و اولویت‌بندی معیارها استفاده‌شده است. در این راستا، داده‌ها از طریق مقایسات زوجی و تحلیل وزن‌های مختلف معیارهای اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و حکمرانی خوب در روستاها جمع‌آوری شدند. نتایج نشان داد که "حکمروایی خوب" با وزن نسبی 426/0 بیشترین اهمیت را در ارزیابی پایداری توسعه روستایی داشته و زیرمعیار "شفافیت" با وزن 416/0، مهم‌ترین عامل در این زمینه محسوب می‌شود. سایر معیارها شامل اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی به ترتیب با وزن‌های 250/0، 178/0 و 146/0 در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. براساس نتایج تحلیل، روستای گاوداران با امتیاز 85/0 به دلیل مشارکت بالای مردمی و شفافیت در مدیریت، بهترین عملکرد را در میان روستاها داشت. در مقابل، روستای رسول‌آباد با امتیاز 42/0 در پایین‌ترین رتبه قرار گرفت و نشان‌دهنده ضعف در مؤلفه‌های حکمرانی خوب به‌ویژه شفافیت و مشارکت اجتماعی بود. این پژوهش بر اهمیت تقویت شفافیت مدیریتی و افزایش مشارکت اجتماعی در روستاها تأکید می‌کند و بیان می‌کند که این فرآیند می‌تواند به‌طور مستقیم به توسعه پایدار در ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی در نواحی پیراشهری منجر شود. این یافته‌ها می‌توانند به‌عنوان مبنای تصمیم‌گیری برای سیاست‌گذاران و مدیران محلی در تخصیص منابع و برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای در مناطق روستایی مورد استفاده قرار گیرند و بهبود کیفیت زندگی در این نواحی را تسهیل کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


چاره جو، فرزین؛ احمدی، عاطفه و جوان، فرهاد. (1399). تحلیل و ارزیابی رابطه حکمروایی خوب شهری و کیفیت زندگی (مورد: محلات شهر سنندج). فصلنامه جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، 10(38)، 171-184. https://dor20.1001.1.22286462.1399.10.38.43.8
رحمانی‌فضلی، عبدالرضا؛ محمدی، فرهاد؛ و صادقی، محمود. (1394). چالش‌های نهادسازی و تمرکزگرایی در تحقق حکومت‌داری خوب روستایی ایران. پژوهش‌های مدیریت و سیاست‌گذاری عمومی، 6(2)،23-38. https://doi.org/10.22034/jmpp.2015.5678.1234
رضایی، فاطمه؛ عباسی، زهرا؛ و موسوی، حسین. (1399). چالش‌ها و فرصت‌های حکمروایی خوب در روستاهای پیرامونی. فصلنامه توسعه روستایی، 2(1)، 65-80. https://doi.org/10.22034/dv.2020.2222.3333
صالحی، محمد؛ حسینی، سیدرضا؛ و فرهمند، علیرضا. (1401). موانع اجرای حکمروایی خوب در کردستان. فصلنامه راهبردهای توسعه محلی،8(2)، 112-128. https://doi.org/10.22034/lpd.2022.5555.6666
عبداللهی، محمود؛ کریمی، شهربانو؛ و جعفری، رضا. (1398). نقش حکمرانی خوب در توسعه پایدار روستایی: تجارب بین‌المللی. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار، 4(3)، 33-50.  https://doi.org/10.22034/ssd.2019.1111.4444
فراهانی، سارا؛ عزیزی، حمید؛ و موسوی، مرتضی. (1400). ساختارهای حکومتی و توسعه روستایی. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی ناحیه‌ای، 10(4)، 75-90. https://doi.org/10.22034/rga.2021.7777.8888
فضلی، علی؛ کیان‌پور، محمد؛ و صادقی، محمود. (1393). بررسی موانع توسعه روستایی در سیستان و بلوچستان. نشریه آمایش سرزمین، 5(1)، 15-29. https://doi.org/10.22034/jam.2014.12345.6789
قادرمرزی، حامد؛ احمدی، حسین؛ احمدی، عاطفه و جوان، فرهاد. (1397). تحلیلی بر تاثیر حکمروایی خوب در بهبود کیفیت زندگی روستایی (مطالعه موردی: شهرستان دهگلان). جغرافیا (نشریۀ انجمن جغرافیایی ایران)، 16(58)، 157-190.
مرکز آمار ایران.(1395). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395. تهران: مرکز آمار ایران.
https://doi.org/10.22034/amar95.9999.0000
Behzadian, M., Otaghsara, S. K., Yazdani, M., & Ignatius, J. (2012). A state-of the-art survey of TOPSIS applications. Expert Systems with Applications, 39(17), 13051–13069.
https://doi.org/10.1016/j.eswa.2012.05.056
Chambers, R. (2010). Paradigms, poverty and adaptive pluralism. IDS Working Paper No. 344. Institute of Development Studies.
(No DOI available)
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.
https://doi.org/10.1007/BF02310555
Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Multiple Attribute Decision Making: Methods and Applications. Springer-Verlag.
(No DOI available)
Saaty, T. L. (1980). The Analytic Hierarchy Process: Planning, Priority Setting, Resource Allocation. McGraw-Hill.
(No DOI available)
Saaty, T. L. (1994). Fundamentals of Decision Making and Priority Theory with the Analytic Hierarchy Process. RWS Publications.
(No DOI available)
UNDP. (2017). Good Governance and Sustainable Development: Conceptual Linkages and Strategic Frameworks. United Nations Development Programme.
(No DOI available)
Van Assche, K., & Hornidge, A. K. (2015). Rural development: Knowledge and expertise in governance. Journal of Rural Studies, 39, 1–10.
https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2015.03.003
Albaş, A., Demirtaş, M., & Kalkan, A. (2021). Digital governance in rural areas: Enhancing transparency and citizen participation. International Journal of Public Administration in the Digital Age, 8(1), 55–68.
https://doi.org/10.4018/IJPADA.2021010104