توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

طراحی مدل تأثیرگذاری رویکرد تسهیلگری در فرآیند بازآفرینی محلات شهری و پیراشهری مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، مشهد، ایران.
2 گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه خیام، مشهد، ایران.
3 استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
چکیده
دفاتر تسهیلگری باهدف بازآفرینی محلات ناکارآمد شهر مشهد از سال 1398 آغاز به کار نموده‌اند اما عوامل متعددی منجر به ناکارآمدی این دفاتر و کاهش تحقق اهداف بازآفرینی شده است. بنابراین این پژوهش باهدف طراحی مدل تأثیرگذاری رویکرد تسهیلگری در فرایند بازآفرینی محلات شهری و پیراشهری مشهد، از رویکرد معادلات ساختاری در نرم‌افزار SmartPLS و روش توصیفی ـ تحلیلی بهره‌مند شده است. جامعه آماری  شامل 100 نفر از مدیران ارشد و میانی شهرداری است که به روش خوشه‌ای محض نمونه‌گیری شده‌اند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه‌ای محقق ساخته شامل 100 متغیر است که درقالب 5 بعد دسته‌بندی‌شده است:­1.میزان آشنایی مدیران با فرایند تسهیلگری، 2.عملکرد دفاتر تسهیلگری، 3.رضایت از عملکرد دفاتر تسهیلگری، 4.میزان موافقت با دفاتر تسهیلگری و 5.میزان اثرگذاری و اثرپذیری آن‌ها. در راستای تحقق هدف پژوهش، ابتدا نظرات نمونه موردبررسی درباره متغیرهای تأثیرگذار در پژوهش جمع‌آوری و سپس وارد مدل معادلات ساختاری شده‌اند. نتایج مستخرج از مدل نشان داد که میزان آشنایی شورای اداری با فرایند تسهیلگری به‌عنوان متغیر مستقل قدرت اثر بیشتری بر ارزیابی عملکرد آن‌ها از دفاتر تسهیلگری به‌عنوان متغیر میانجی دارد و تأثیرگذاری دفاتر تسهیلگری  به‌عنوان متغیر وابسته، بیش‌تر از ارزیابی عملکرد دفاتر توسط شورای اداری تأثیر می‌پذیرد. با توجه به ضرایب همبستگی به‌دست‌آمده و میزانR2، میزان آشنایی با رویکرد تسهیلگری می‌تواند به میزان 2/51 درصد از ارزیابی عملکرد مدیران نسبت به رویکرد تسهیلگری را مشخص ‌کند. از طرف دیگر متغیرهای میانجی می‌توانند 6/51 درصد از میزان اثرگذاری دفاتر تسهیلگری را از دیدگاه مدیران شهری پیش‌بینی نمایند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آداوودی جلفایی، سمانه. (1395). تحلیل نقش تسهیلگری در ارتقای کیفی بافت‌های ناکارآمد شهری (مطالعه تطبیقی محله جویباره و عمان سامانی شهر اصفهان(. پایان‌نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد. دانشکده معماری و شهرسازی، موسسه آموزش عالی دانش‌پژوهان، اصفهان.
آریانا، اندیشه، محمدی، محمود، و کاظمیان، غلامرضا. (1397). مدل مدیریت تعارض ذینفعان بازآفرینی شهری برپایه حکمروایی همکارانه. نامه معماری و شهرسازی، 11(21)، 123-143. SID. https://sid.ir/paper/215898/fa
اسماعیلی، مسلم. (1400). تدوین دستورکار یکپارچه برای نگارش سند توسعه محله به شیوه مشارکتی. مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر مشهد.
باغبان، امیر.، باغبان خیابانی، ساجده.، ثابت تیموری، مژگان.  (1403). تحلیل فضایی و مدل‌سازی عوامل مؤثر بر ناکارآمدی بافت شهر زیارتی مشهد. فصلنامه مطالعات شهری. 13(51). 48-33.  10.22034/urbs.2024.138597.4900
پوراحمد، احمد.، کشاورز، مهناز.، علی‌اکبری، اسماعیل.، هادوی، فرامرز. (1396). بازآفرینی پایدار بافت‌های ناکارآمد شهری (موردمطالعه: منطقه 10 شهرتهران)، آمایش محیط، شماره 37. 194-167. SID. https://sid.ir/paper/130596/fa
جوان، فرهاد و برزگر، صادق. (1403). تبیین پیشران‌های کلیدی مؤثر بر تحقق‌پذیری گردشگری جامعه‌محور در توسعه روستاهای پیراشهری کلانشهر رشت. توسعه فضاهای پیراشهری، 6(4)، 37-54. doi: 10.22034/jpusd.2025.488032.1323
حاجى علی‌اکبری، کاوه. (­1390 ). مرور تجارب دوساله تسهیل گری سازمان نوسازی شهر تهران در دفترهای محلى نوسازی، نشریه اینترنتى نوسازى، 2(13)، 141.
حبیبی، محسن.، فروغی فر، مهران. (1392). یافتن راهکارهایی برای جلب مشارکت مردم در طرح‌های مرمت شهری بر پایه‌ی نظریه بازی، هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، دوره 18 شماره۴. 5-14.10.22059/jfaup.2013.51677
شماعی، علی. (1394). راهبردهای توسعۀ محله‌ای با رویکرد مشارکتی از طریق دفاتر تسهیلگری (موردمطالعه: بافت فرسوده محلۀ جمهوری شهر تهران)، توسعه محلی (روستایی-شهری)، 7(1). 103-128.  10.22059/jrd.2015.58437
شهرداری مشهد. (1398). سند حاشیه‌نشینی شهر مشهد، محلات هدف بازآفرینی، سازمان بازآفرینی فضاهای شهری شهرداری مشهد.
محمدی، کاوه.، رضوی، محمدتقی.، صرافی، مظفر. (1392). نقش دفاتر تسهیلگری در سرعت بخشی به شهرسازی مشارکتی در بافت‌های فرسوده شهری (موردپژوهی: منطقه 9 شهرداری تهران). فصلنامه علمی- پژوهشی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 3(11). 43-54. SID. https://sid.ir/paper/230533/fa
نصیری­هنده­خاله، اسماعیل، جوان، فرهاد و یونسی سندی، ریحانه. (1401). بررسی تاثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی فضایی سکونتگاه های پیراشهری. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(4)، 82-98. doi: 10.22077/vssd.2022.5475.1118
Arnstein, R.  S. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American Institute of Planner, 4(35), 216-224. https://doi.org/10.1080/01944366908977225
Bevilacqua, C., Calabrò, J., and Maione, C. (2013). The Role of Community in Urban Regeneration: Mixed Use Areas Approach in USA, Proceedings REAL CORP 2013 Tagungsband, 20-23 May 2013, Rome, Italy.
Brown, R. and Harris, G. (2005). Co management of wildlife corridors: the case for citizen participation in the Algonquin to Adirondack proposal, Journal of Environmental management,74: 97-106. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2004.08.005
Cohen, B. (2006). Urbanization in developing countries: Current trends, future projections,and key challenges for sustainability. Technol. Soc. 28, 63–80. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2005.10.005
Dovey, K., van Oostrum, M., Chatterjee, I., Shafique, T. (2020).  Towards a morphogenesis of informal settlements, Habitat International, 104, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2020.102240
Evans, J. P. (2012). Sustainable regeneration. In H. Lovell, M. Elsenga, & S. Smith (Eds.), International Encyclopedia of housing and home. Pages 124-128 https://doi.org/10.1016/B978-0-08-047163-1.00531-2
E. West, S., Büker, P., Ashmore, M., Njoroge, G., Welden, N. Muhoza, C., Osano, P., Makau, J., Njoroge, P., Apondo, W. (2020).  Particulate matter pollution in an informal settlement in Nairobi: Using citizen science to make the invisible visible, Applied Geography, 114(2020) 102133. https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2019.102133
Abastante, F., Lami, I. M., & Mecca, B. (2019). How to revitalise a historic district: A stakeholders-oriented assessment framework of adaptive reuse. In Values and functions for future cities (pp. 3-20). Cham: Springer International Publishing.
Girard, L., Nocca, F., ravagnuolo, A. (2019). Matera: city of nature, city of culture, city of regeneration. Towards a landscape-based and culture-based urban circular economy, AESTIMUM, 74, 5-42. https://doi.org/10.1007/s43621-024-00184-8
J. Van Welie, M., Truffer, B., Gebauer, H. (2019). Innovation challenges of utilities in informal settlements: combining a capabilities and regime perspective. Environmental Innovation and Societal Transitions, 33, 84–101. https://doi.org/10.1016/j.eist.2019.03.006
Lee, J. H., and Lim, S. (2018). An Analytic Hierarchy Process (AHP) Approach for Sustainable Assessment of Economy-Based and Community-Based Urban Regeneration: The Case of South Korea, Sustainability, 10 (12):1-14. https://doi.org/10.3390/su10124456
Li, X., Zhang, F., Hui, E. C. M., & Lang, W. (2020). Collaborative workshop and community participation: A new approach to urban regeneration in China. Cities, 102, 102743.https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102743
Lorens, P. (2009). Participatory planning for urban regeneration, Poland experience. Paper presented at the REAL CORP.
Magalhaes, C. (2015). Urban Regeneration in International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences, James D. Wright (Edt), 2nd Edition, Vol. 24, Publisher: Elsevier, Place of Publication: Oxford.
Mccarthy, J. (2007). Partnership, Collaborative Planning and urban regeneration. Ashgate Publication. https://doi.org/10.4324/9781315599588
Roberts, P. (2000). Urban Regeneration: A Handbook, Evolution, Definition and Purpose; Sage Publications: London, UK, 17-19.
Rogers, L & Murphy, E. (2014). Informal strategies of power in the local planning system. Planning Theory, 13(3). 244-268. https://doi.org/10.1177/1473095213492512
Szetey, K., A., Moallemi, E., Ashton, E., Butcher, M., Sprunt, B., A., Bryan, B. (2020).  Participatory planning for local sustainability guided by the Sustainable Development Goals. Ecology and Society, doi: 10.5751/ES-12566-260316
UN-Habitat. (2016). Slum Almanac 2015/2016. Tracking Improvement in the Lives of Slum Dwellers. Retrieved from UN-Habitat.
UN-Habitat. (2015). Issue Paper on Informal Settlements. Habitat III Issue Papers. UN Habitat, New York.
Vaisman, R., Scovell, M., Kinaev, N., & Fernandez, J. (2024). On the Benefit of Robust Bayesian Confirmatory Factor Analysis. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 1-11. https://doi.org/10.1080/10705511.2024.2431981
Wang, Y., Beshir, M., Cicione, M., Hadden, R., Krajcovic, M & Rush, D. (2020). A full-scale experimental study on single dwelling burning behavior of informal settlement. Fire Safety Journal, 120 (2020) 103076. https://doi.org/10.1016/j.firesaf.2020.103076