توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تبیین نقش فناوری اطلاعات در توسعه گردشگری کشاورزی فضاهای پیراشهری تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشیار مدیریت جهانگردی، گروه صنایع‌دستی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
گردشگری کشاورزی، به‌عنوان یکی از اشکال نوین گردشگری، با تلفیق فعالیت‌های کشاورزی و تجربه‌های طبیعت‌محور، نقش مهمی در توسعه پایدار نواحی پیراشهری ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در توسعه گردشگری کشاورزی در نواحی پیراشهری کلانشهر تهران، به‌ویژه شهرستان شهریار، انجام شده است. مطالعه حاضر تأثیرات این فناوری را بر عوامل محیطی، اقتصادی، نهادی، زیرساختی و فناورانه مورد تحلیل قرار داده است. روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و کاربردی بوده و داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و توزیع پرسشنامه مبتنی بر طیف لیکرت جمع‌آوری شده است. جامعه آماری شامل 168 نفر از فعالان محلی، کارکنان اجرایی و بخش خصوصی بوده و داده‌ها با استفاده از آزمون‌های ناپارامتریک (دو‌جمله‌ای، کروسکال‌-والیس و فریدمن) و نرم‌افزارهای SPSS، Excel و ArcGIS تحلیل شده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که فناوری اطلاعات با بهبود فرآیندهای بازاریابی، افزایش دسترسی به اطلاعات، ارتقای آموزش و بهینه‌سازی مدیریت منابع، تأثیر معناداری بر توسعه گردشگری کشاورزی دارد. شاخص‌های «توسعه کسب‌وکارهای محلی»، «ایجاد فرصت‌های شغلی» و «افزایش درآمد» به‌ترتیب بالاترین تأثیر را داشته‌اند. با این حال، موانعی نظیر کمبود زیرساخت‌های دیجیتال، ناکافی بودن مهارت‌های فنی در میان فعالان و هزینه‌های اولیه بالا، بهره‌گیری کامل از ظرفیت‌های فناوری اطلاعات را محدود کرده است. این پژوهش پیشنهاد می‌دهد که با سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، ارائه برنامه‌های آموزشی هدفمند برای جوامع محلی و ارائه حمایت‌های مالی، می‌توان ظرفیت‌های گردشگری کشاورزی را در نواحی پیراشهری تهران به‌طور مؤثرتری بهره‌برداری کرد. این اقدامات می‌توانند به رشد اقتصادی پایدار، حفاظت از محیط‌زیست و تقویت فرهنگ بومی کمک کنند و گردشگری کشاورزی را به‌عنوان یک راهبرد کلیدی برای توسعه پایدار این مناطق تثبیت کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اروانه، نازنین زهرا. (1400). نقش و تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر کیفیت زندگی، پنجمین همایش بین المللی دانش و فناوری مهندسی برق، کامپیوتر و مکانیک ایران، تهران.https://civilica.com/doc/1238170
جوان، فرهاد و برزگر، صادق. (1403). تبیین پیشران‌های کلیدی مؤثر بر تحقق‌پذیری گردشگری جامعه‌محور در توسعه روستاهای پیراشهری کلانشهر رشت. توسعه فضاهای پیراشهری، 6(4)، 37-54، doi: 10.22034/jpusd.2025.488032.1323
جوان، فرهاد و جمعه پور، محمود. (1404). تحلیل میزان پایدارسازی جوامع روستایی با تأکید بر توسعه گردشگری مبتنی بر ارزش مصرف غذاهای محلی (مورد مطالعه: روستاهای هدف گردشگری استان گیلان). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 6(19)، 36-53. doi: 10.30470/jegr.2025.2054543.1277
جوان، فرهاد. (1400). تبیین نظام توزیع منافع گردشگری در ناحیه روستایی رضوانشهر. روستا و توسعه پایدار فضا، 2(2)، 69-94. doi: 10.22077/vssd.2021.4838.1050
جوان، فرهاد؛ حجت شمامی، سیروس و سیفی زاده، محمد. (1400). واکاوی پیشران های مؤثر بر توسعه گردشگری کلانشهر رشت مبتنی بر رویکرد آینده­پژوهی. پژوهش­های برنامه و توسعه، 2(2)، 161-186. doi: 10.22034/pbr.2021.138467
جوان، فرهاد؛ نعیم آبادی، نازنین و حجت شمامی، سیروس. (1400). واکاوی اثرات گردشگری کشاورزی بر توسعه اقتصاد محلی مبتنی بر مزارع زعفران( مطالعه موردی: دهستان دربقاضی شهرستان نیشابور) .پژوهش­های زعفران، 9(2)، 213-194. doi: 10.22077/jsr.2021.4009.1149
حسابی، فاطمه؛ جعفرپناه، اسماعیل و احمدزاده، محمدحسن. (1402). شناسایی روندهای فناورانه در حوزه کشاورزی هوشمند و تأثیر آن بر گردشگری کشاورزی. پژوهشنامه کارآفرینی و کشاورزی، 10(19)، 55-70. https://jea.sanru.ac.ir/article_12890.html
حسین پور، مهدی؛ آینه، معصومه؛ محمودیان، یعقوب؛ مختاری، محمدعلی؛ بخشم، میلاد و جمشیدی، صبا. (1402). شناسایی کاربردهای فناورانه اینترنت اشیاء بر توسعه گردشگری کشاورزی در شهر کرمانشاه. تحلیل های اقتصادی توسعه ایران، 9(2)، 27-44. doi: 10.22051/ieda.2024.44683.1359.
خراسانی، محمدامین و حیدری، قاسم. (1398). مدیریت راهبردی توسعه گردشگری تفرجی شهرستان شهریار با اتکا به مدل PESTEL ، نشریه گردشگری شهری، 6(4)، 94-73. doi: 10.22059/jut.2020.287102.698
دادورخانی، فضیله. غنیان، منصور. (1397). تبیین راهبردهای توسعه گردشگری پیراشهری جامعه محور،مطالعه موردی منطقه کن ‌سولقان. نشریه گردشگری شهری، 5(4)، 135-121.
سازمان برنامه و بودجه استان تهران، سالنامه آماری سال 1400، تهران، ایران.
سجودی، مریم؛ یاسوری، مجید و حجت، سیروس. (1401). بررسی و ارزیابی زمینه های توسعه گردشگری الکترونیک (مورد مطالعه: استان گیلان). فصلنامه چشم انداز شهرهای آینده، ۳ (۱)، ۱-۱۸.
شیرمحمدی، یزدان. (1402). اثرات عوامل روانی-اجتماعی بر اعتماد به برند روستاهای هدف گردشگری با تأکید بر رسانه‌های اجتماعی. پژوهشنامه کارآفرینی و کشاورزی، 10(20)، 12-28. https://jea.sanru.ac.ir/article_13456.html
عنابستانی، علی اکبر و جوانشیری، مهدی. (1400). تحلیل اثرگذاری فناوری دیجیتالی بر توسعه سکونتگاه‌های پیراشهری کلان‌شهر مشهد. توسعه فضاهای پیراشهری، 3(2)، 1-26.
محمودی، م. کریمی، س. (1400). امکان‌سنجی جاذبه‌های گردشگری کشاورزی در توسعه روستایی با تأکید بر تجارت الکترونیک. چهارمین کنگره بین‌المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران، تبریز. https://civilica.com/doc/987654
نعیم آبادی، نازنین؛ جوان، فرهاد و حجت شمامی، سیروس. (1402). گردشگری روستایی و اثرات اقتصادی آن بر جوامع میزبان(مورد مطالعه: روستاهای گردشگرپذیر شهرستان رضوانشهر). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4(13)، 18-31.
یزدان پناه، مسعود. (1397). پارادایم کشاورزی چندکارکردی؛ گردشگری روستایی، کلیدی برای توسعه اشتغال پایدار در مناطق روستایی. مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی، 5(1)، 29-17. doi: 10.22069/jead.2018.14904.1328
Barbieri, C. (2013). Assessing the sustainability of agritourism in the US: A comparison between agritourism and other farm entrepreneurial ventures. Journal of Sustainable Tourism, 21(2), 252–270. https://doi.org/10.1080/09669582.2012.685174
Bondoc, I. (2009), "Finding Fun in Food Farming Characteristics of US Agritourism Industry", Master thesis, University of Florida.
Buhalis, D., & Amaranggana, A. (2015). Smart tourism destinations: Enhancing tourism experience through personalization of services. In Information and Communication Technologies in Tourism 2015 (pp. 377-389). Springer, Cham.
Buhalis, D., & Law, R. (2008). Progress in information technology and tourism management: 20 years on and 10 years after the Internet the state of eTourism research. Tourism Management, 29(4), 609–623. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2008.01.005
Chibaya, T., & Zhou, Z. (2025). Leveraging Digital Marketing Platforms for Sustainable Agritourism Development in Southern Africa: The Case of Zimbabwe’s Agritourism Sector. In: Agritourism Marketing in Africa (pp. 153-180). Springer, Cham. DOI: 10.1007/978-3-031-78682-2_6.
Gretzel, U., & Koo, C. (2021). Smart tourism technologies in the development of rural tourism: A case study of agritourism in Southern Europe. Journal of Sustainable Tourism, 29(8), 1234-1250. https://doi.org/10.1080/09669582.2020.1865598
Haven-Tang, C., & Jones, E. (2023). Leveraging social media for agritourism marketing: Insights from the U.S. rural tourism sector. Journal of Rural Studies, 97, 145-153. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.12.007
Horng, J. S., Hsu, H., & Tsai, C. Y. (2018). “An assessment model of corporate social responsibility practice in the tourism industry”. Journal of Sustainable Tourism, 26(7), 1085-1104.
Javan, F. and Pourgharib, B. (2024). Assessing the Impact of English Language Proficiency in Host Communities on the Sustainability of Rural Tourism(A Case Study of Villages in Gilan Province, Northern Iran). journal of sustainable rural development, 8(1), 119-130. doi: 10.22034/jsrd.2024.458005.1187
Jung, T., Chung, N., & Leue, M. C. (2015). The impact of augmented reality on tourism experience. Journal of Hospitality and Tourism Technology, 6(2), 150–165. https://doi.org/10.1108/JHTT-06-2014-0028.
Kim, S., & Lee, J. (2024). IoT-driven smart agritourism: Opportunities and challenges in rural South Korea. Smart Tourism Journal, 3(1), 67-82. https://doi.org/10.3390/stj3010005
Lane, B., & Kastenholz, E. (2015). Rural tourism: The evolution of practice and research approaches—towards a new generation of sustainable rural tourism. Journal of Sustainable Tourism, 23(8-9), 1133–1156. https://doi.org/10.1080/09669582.2015.1083997 .
Laudon, K. C., & Laudon, J. P. (2020). Management Information Systems: Managing the Digital Firm. Pearson Education.
Molina-Azorín, J. F., Tarí, J. J., Pereira-Moliner, J., López-Gamero, M. D., & Pertusa-Ortega, E. M. (2020). The effects of digitalization on the sustainability of tourism firms. Tourism Management Perspectives, 35, 100715.
Sigala, M. (2022). Mobile technologies and agritourism: Enhancing visitor experiences in rural settings. Tourism Management Perspectives, 44, 101023. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2022.101023
Sigala, M. (2022). Mobile technologies and agritourism: Enhancing visitor experiences in rural settings. Tourism Management Perspectives, 44, 101023. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2022.1010230
Tew, C., and Barbieria, C. 2012. The perceived benefits of agritourism: the provider's perspective. Tourism Management, 33 (1): 215-224.
Tzounis, A; Katsoulas, N; Bartzanas, T; & Kittas, C. (2017). Internet of Things in agriculture, recent advances and future challenges. Biosystems Engineering, 164, 31-
UNWTO (2021). Tourism and Rural Development: A Policy Perspective. United Nations World Tourism Organization.
Xiang, Z., Magnini, V. P., & Fesenmaier, D. R. (2015). Information technology and consumer behavior in travel and tourism: Insights from travel planning using the internet. Journal of Retailing and Consumer Services, 22, 244-249.
Zvavahera, P. (2025). Leveraging Disruptive Technologies to Promote Agritourism Experiences in Rural Zimbabwe. In: Agritourism Marketing in Africa (pp. 213-234). Springer, Cham. DOI: 10.1007/978-3-031-78682-2_8.