توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تحلیل رشد سکونتگاه‌های پیراشهری بخش جنوبی حریم کلان‌شهر تهران مبتنی‌بر داده‌کاوی مکانی فراگیر و محلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد سنجش‌ازدور و GIS، مرکز مطالعات سنجش‌ازدور و GIS ، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 استادیار مرکز مطالعات سنجش‌ازدور و GIS ، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 استاد مرکز مطالعات سنجش‌ازدور و GIS ، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
رشد سکونتگاه‌ها و زیرساخت‌های پیرامون کلان‌شهرها پیامد توسعه ناموزون ملی، شهری شدن سریع و همگرایی جریان جمعیت و فعالیت به سمت این گونه شهرها است. اما در مقیاس محلی، نیروهای واگرای ناشی از تقاضای فزاینده برای زمین و فضا، زمینه تخریب چشم‌اندازهای طبیعی و تغییر پوشش و کاربری اراضی را فراهم می‌کنند. در این پژوهش، ابتدا با استفاده از داده‌های ماهواره لندست به آشکارسازی تغییرات کاربری و پوشش اراضی در سال‌های 1380 تا 1400 در حریم جنوبی تهران پرداخته شد. سپس با استخراج قوانین انجمنی به عنوان یکی از روشهای داده‌کاوی، قوانین مربوط به رشد فضاهای ساخته شده در دوره 1380 تا 1400 در مقیاس‌های فراگیر (کل منطقه) و محلی (شهرستان‌های منطقه) بدست آمد. در این تحلیل از معیارهای "نوع کاربری در سال 1380"، "فاصله از سکونتگاه‌‌های شهری و روستایی"، "فاصله از کاربری‌های صنعتی"، "فاصله از معابر" استفاده شده است. نتایج آشکارسازی تغییرات کاربری و پوشش، بیانگر کاهش اراضی کشاورزی و افزایش سطح فضاهای ساخته شده و نیز پیوستگی قابل توجه آن‌ها در سال 1400 است. قوانین انجمنی مربوط به رشد فضاهای ساخته شده نیز نشان داد اراضی مجاور فضاهایی ساخته شده و راه‌های اصلی در سال 1380 با میزان اطمینان بیشتری در معرض تغییر قرار گرفته‌اند. مقایسه قوانین استخراج شده فراگیر و محلی نشان داد میزان اشتراک قوانین فراگیر با قوانین شهرستانهای شهریار، شهر ری و رباط کریم بالای %50 و در شهرستانهای اسلامشهر، شهرقدس و بهارستان کمتر از %50 است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اکبری، عطاالله و اسکندری­ثانی، محمد و اسماعیل­نژاد، مرتضی. (1402). شبیه‌سازی و پیش‌بینی الگوی رشد شهری تا سال 1430 با استفاده از مدل SLEUTH-3R  (مطالعه موردی: شهر زاهدان)، نشریه جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، (1)21، 142-105.
امیرانتخابی، شهرام؛ جوان، فرهاد و حسنی مقدم، حسن. (1397). تحلیل اثرات خزش شهری در ناپایداری سکونتگاه­های روستایی (مورد مطالعه: شهرستان رضوانشهر). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 2(3)، 59-71.
بهاری سجهرود، زهرا و طالعی، محمد. (1400). داده‌کاوی و کاوش وضع موجود الگوی مکانی استقرار کاربری‌های شهری، اطلاعات جغرافیایی سپهر، 3(119)، 86-75.
جوان، فرهاد؛ حسنی مقدم، حسن و ترابی، حسن. (1399). ارزیابی روند تخریب اراضی جنگلی با استفاده از الگوریتم شبکه عصبی مصنوعی (مورد مطالعه: جنگل های فندقلو شهرستان نمین). محیط زیست و توسعه فرابخشی، 5(69)، 63-74.
خلیلی، احمد،  زبردست، اسفندیار و عزیزی، محمدمهدی. (1397). گونه‌شناسی فضایی الگوهای رشد در مناطق شهر بنیان. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، (2)23، 66-53.
خیرآبادی، مسعود، شهرهای ایران، ترجمه حسین حاتمی‌نژاد و عزت‌اله مافی، مشهد، نشر نیکا.
دولت‌آبادی، فیروز و مرادپور، نبی. (1398). بررسی و مدل­سازی تغییرات کاربری زمین شهر خرم‌آباد تا سال 1404 با استفاده از مدل‌های MLP، MARKOV و CA-MARCOV، نشریه مدیریت شهری، (53)17، 368-351.
رهنمایی، محمدتقی. (1371). مجموعه مباحث شهرسازی: جغرافیا، تهران، انتشارات مرکز تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
زمانی، زهرا، علی محمدی، عباس و فرنقی، مهدی. (1398). بررسی ارتباط بین اطلاعات و ویژگی‌های مکانی و جمعیتی با مصرف آب در شهر اصفهان با استفاده از کاوش قوانین انجمنی، نشریه علوم و فنون نقشه‌برداری، (1)9، 81-65.
طرح جامع شهر تهران. (1386). مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
مسعودی، کیومرث. (1389). مطالعات و ساماندهی باغ‌ها و اراضی مزروعی شهر تهران: مطالعات جمعیتی- اجتماعی، مهندسان مشاور بافت شهر.
میرباقری، بابک و علی­محمدی، عباس. (1397). ارزیابی قابلیت رگرسیون وزنی جغرافیایی در بهبود پیش‌بینی رشد اراضی شهری با استفاده از سلول‌های خودکار. مهندسی فناوری اطلاعات مکانی، 6(2 )، 43-64.
نصیری هنده خاله، اسماعیل؛ جوان، فرهاد و یونسی سندی، ریحانه. (1401). بررسی تاثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی فضایی سکونتگاه­های پیراشهری. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(4)، 82-98.
یوسفی‌فر، شهرام. (1389). الگوهای پیدایش شهر و شهرنشینی در تاریخ ایران، مجله تاریخ ایران، 170-145، (1)3.
Agrawal, R., Imieliński, T., & Swami, A. (1993, June). Mining association rules between sets of items in large databases. In Proceedings of the 1993 ACM SIGMOD international conference on Management of data (pp. 207-216).
Angel, S., Sheppard, S., Civco, D. L., Buckley, R., Chabaeva, A., Gitlin, L., ... & Perlin, M. (2005). The dynamics of global urban expansion (p. 205). Washington, DC: World Bank, Transport and Urban Development Department.
Bibri, S. E. (2018). Data science for urban sustainability: Data mining and data-analytic thinking in the next wave of city analytics.
Bivand, R. S., & Wong, D. W. (2018). Comparing implementations of global and local indicators of spatial association. Test, 27(3), 716-748.
Cai, Fei, Jie Chen, Telin Chen, Banghua Zhang, and Wenping Fan. "Mining significant local spatial association rules for multi-category point data." Heliyon 10, no. 3 (2024).
Dietzel, C., Oguz, H., Hemphill, J. J., Clarke, K. C., & Gazulis, N. (2005). Diffusion and coalescence of the Houston Metropolitan Area: evidence supporting a new urban theory. Environment and Planning B: Planning and Design, 32(2), 231-246.
Geurts, K., Wets, G., Brijs, T., & Vanhoof, K. (2003). Profiling of high-frequency accident locations by use of association rules. Transportation research record, 1840(1), 123-130
Han, D., Shi, Y., Wang, W., & Dai, Y. (2013). Research on Multi-Level Association Rules Based on Geosciences Data. J. Softw., 8(12), 3269-3276.
Houshmand-Nanehkaran, F., Lajevardi, S. M., & Mahlouji-Bidgholi, M. (2021). Geographic data-mining and extraction of association rules using the Apriori algorithm (Case study: Capital of Iranian provinces).
In Smart Sustainable Cities of the Future (pp. 189-246). Springer, Cham.
Javan, F., Afrakhteh, H. and Riyahi, V. (2019). Spatial Analysis of Tourism Impacts on the Economy of Rural Areas (Case Study: Rezvanshahr County, Iran). Journal of Research and Rural Planning, 8(3), 133-150. doi: 10.22067/jrrp.v8i3.80895
Javan,F. and Pourgharib,B. (2024). Assessing the Impact of English Language Proficiency in Host Communities on the Sustainability of Rural Tourism(A Case Study of Villages in Gilan Province, Northern Iran). journal of sustainable rural development, 8(1), 119-130. doi: 10.22034/jsrd.2024.458005.1187
Krzysztofik, R. (2016). Revisiting the question of centripetal and centrifugal forces in urban systems. Geographia Polonica, 89(4), 429-442.
Martin, D., & Grodach, C. (2022). Placing production in urban cultural policy: The locational patterns of cultural industries and related manufacturing. Journal of Urban Affairs, 44(4-5), 567-587.
Mohamadi, M., Afrakhteh, H. and Javan, F. (2022). Performance Evaluation of the Modern Rural Management based on Good Governance Approach (Case Study: Villages in Central District of Karaj County). Journal of Research and Rural Planning, 11(1), 59-79. doi: 10.22067/JRRP.V11I1.2108.1021
Nong, D. H., Lepczyk, C. A., Miura, T., & Fox, J. M. (2018). Quantifying urban growth patterns in Hanoi using landscape expansion modes and time series spatial metrics. PloS one, 13(5), e0196940.
Pampoore-Thampi, A., Varde, A., & Yu, D. (2014). Mining GIS data to predict urban sprawl. ACM KDD (Bloomberg Track), 118-125.
Panigrahi, S., Verma, K., & Tripathi, P. (2017). Data mining algorithms for land cover change detection: a review. Sādhanā, 42, 2081-2097.
Panigrahi, S., Verma, K., & Tripathi, P. (2021). Review of MODIS EVI and NDVI data for data mining applications. In Data Deduplication Approaches (pp. 231-253). Academic Press.
Rasmussen, L. V., Fold, N., Olesen, R. S., & Shackleton, S. (2021). Socio-economic outcomes of ecological infrastructure investments. Ecosystem Services, 47, 101242.
Rodrigue, J. P. (2020). The geography of transport systems. Routledge.
Schneider, A. (2012). Monitoring land cover change in urban and peri-urban areas using dense time stacks of Landsat satellite data and a data mining approach. Remote Sensing of Environment, 124, 689-704.
Shekhar, S., Zhang, P., & Huang, Y. (2010). Spatial data mining. Data mining and knowledge discovery handbook, 837-854.
Sundarakumar, K., M. Harika, S.A. Begum, S. Yamini and K. Balakrishna. 2012. Land Use and Land Cover Change Detection and Urban Sprawl Analysis of Vijayawada City Using a Landsat Data. Engineering Science & Technology, 4: 170-178
Tayyebi, A., & Pijanowski, B. C. (2014). Modeling multiple land use changes using ANN, CART and MARS: Comparing tradeoffs in goodness of fit and explanatory power of data mining tools. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 28, 102-116.
Wang, Deren Li · Shuliang &Deyi Li., & Li, D. (2015) Spatial data mining. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
Zeng, L., Wang, B., Fan, L., & Wu, J. (2016). Analyzing sustainability of Chinese mining cities using an association rule mining approach. Resources Policy, 49, 394-404.