توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تبیین ابعاد عینی و ذهنی کیفیت زندگی در فضاهای پیراشهری( مطالعه موردی : دهستان لواسانات کوچک)

نوع مقاله : مقاله برگرفته از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 استاد گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
مناطق پیراشهری، که گاهی از آن‌ها با عنوان حومه شهری نیز یاد می‌شود، امروزه نقشی غالب در شکل‌گیری فرم‌های شهری و چالش‌های برنامه‌ریزی فضایی قرن بیست و یکم ایفا می‌کنند. این مناطق، به دلیل تراکم جمعیتی پایین‌تر نسبت به استانداردهای شهری، به‌شدت بر کیفیت زندگی ساکنان خود تأثیرگذارند.کیفیت زندگی معمولاً با استفاده از شاخص­های ذهنی از دیدگاه ساکنان ارزیابی می­شود و یا براساس شاخص­های عینی با استفاده از داده­های ثانویه اندازه­گیری می­شود و به‌ندرت شاخص­های عینی و ذهنی در ارتباط با یکدیگر لحاظ می­شوند. هدف این پژوهش تبیین کیفیت زندگی براساس شاخص­های عینی و ذهنی در روستاهای پیراشهری در لواسانات کوچک است. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. در این راستا در گام نخست برای شناسایی شاخص­های کیفیت زندگی از مطالعات مرتبط با حوزه تخصصی و ادبیات جهانی کیفیت زندگی بهره گرفته شد. بر این اساس چهار قلمرو کیفیت زندگی و پانزده مؤلفه شامل شاخص­های عینی و ذهنی شناسایی و مبنای گردآوری اطلاعات مربوط به روستاهای موردمطالعه شد. تعداد 13 روستا و 190 خانوار به‌عنوان نمونه انتخاب گردید. بررسی شاخص­های عینی کیفیت زندگی در روستاهای موردمطالعه نشان می­دهد، میانگین این شاخص­ها برابر با (4/3) است. یعنی اینکه می­توان گفت میانگین شاخص­های عینی در روستاهای موردمطالعه تا حدودی بالاتر از حد متوسط بوده و در وضعیت مناسبی قرار دارد. نتایج حاصل از سنجش مؤلفه­های ذهنی کیفیت زندگی نشان می­دهد مؤلفه میانگین آن‌ها پایین­تر از حد متوسط است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

پازکی، معصومه. (1402). کارآفرینی گردشگری و کیفیت زندگی در سکونتگاه‌های پیرامونی شهرهای شهرستان شاهرود، مجله توسعه فضاهای پیراشهری،1(9)، 40-17.  10.22034/jpusd.2023.344792.1209
چاره جو، فرزین، احمدی، عاطفه و جوان، فرهاد. (1399). تحلیل و ارزیابی رابطه حکمروایی خوب شهری و کیفیت زندگی (مورد: محلات شهر سنندج). جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای، 10(38)، 171-184.
حجاریان، احمد. (1402). تحلیل و ارزیابی میزان زیست‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی نواحی پیراشهری (مطالعه موردی: کلانشهر اصفهان) مجله توسعه فضاهای پیراشهری ، 3(13)، 56-39. 10.22034/jpusd.2023.380688.1256
حقانی، مهسا،  مجیدی هتکه لویی، سحر. (1403). واکاوی عوامل مؤثر بر دلبستگی مکانی مناطق پیراشهری قائمشهر با تمرکز بر آزادی بهره­بردار (موردمطالعه: محله مفت آباد)، مجله توسعه فضاهای پیراشهری،6(11)، 40-17.  10.22034/jpusd.2023.401259.1275
حیدری نیا، سعید، محمدی، مصطفی، حجت شمامی، سیروس. (1403). تبیین نقش فناوری اطلاعات در توسعه گردشگری کشاورزی فضاهای پیراشهری تهران، مجله توسعه فضاهای پیراشهری،7(2)،206-179. 10.22034/jpusd.2025.533161.1351
رضوانی، محمدرضا، شکیبا، علیرضا، منصوریان، حسین. (1389). ارزیابی کیفیت زندگی در نواحی روستایی، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، 8(30)،60-35.
قادرمرزی، حامد، احمدی، حسین، احمدی، عاطفه و جوان، فرهاد. (1397). تحلیلی بر تاثیر حکمروایی خوب در بهبود کیفیت زندگی روستایی (مطالعه موردی: شهرستان دهگلان). جغرافیا (نشریۀ انجمن جغرافیایی ایران)، 16(58)، 157-190.
نوبخت حقیقی، شهاب، قنبری، حسین علی. (1402). تحلیل کیفیت زندگی در فضاهای پیراشهری کلانشهر رشت، مجله توسعه فضاهای پیراشهری،2(10)، 252-237. 10.22034/jpusd.2023.382492.1259
Alborz,A(2017).  The Nature of Quality of Life: A Conceptual Model to Inform Assessment: The Nature of QoL, Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities , University of Manchester, Manchester, UK ,March 2017.
Angel, S., Sheppard, S. C. & Civco, D. L. (2023). The Dynamics of Global Urban Expansion Washington, DC: World Bank, Transport, Urban Development Department., 45, 154–168
Bemard,J. (2017).Rural qulity of life-poverty,satisfaction and opportunity deprivation in different types of rural territories, Europ. Countrys. · Vol. 10 · 2021 · No. 2 · p. 191-209.
Bigelow, D. A., McFarland, B. H., & Olson, M. M. (1991). Quality of life of community mental health program clients: Validating a measure. Community Mental Health Journal, 27, 43-55.
Boncinelli,F., Pagnotta, G., Riccioli, F., Casini, L(2024), The determinants of quality of life in rural areas from a geographic perspective: The case of Tuscany,review of urban ®ional development stydies,RURDS Vol. 27, No. 2, July 2015 doi: 10.1111/rurd.12035.
Bottomley,A., Reijneveld,J., Koller,M., Flechtner,H, 2019, Current state of quality of life and patient-reported outcomes research, European Journal of Cancer 121 (2019) 55-63.
Brauer, R., & Dymitrow, M. (2014). Quality of life in rural areas: A topic for the RuralDevelopment policy?. Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 25(25), 25-54
Chen, G. Sun, X. Guo, S. Chen, Y. Chang, Y. Li, Y. Sun.(2017).Factors affecting the quality of life among Chinese rural general residents: a cross-sectional study,N Public Health Volume 146, May 2017, Pages 140-147.
Costanza,R., Fisher,B., Ali,S., Beer,C., Bond,L., Boumans,R., Danigelis,N., Dickinson,J., (2007). Quality of life: An approach integrating opportunities, human needs, and subjective well-being, Ecologicale  Economics 61(2007) 267-276.
Das, D, (2008). Urban Quality of Life: A Case Study of Guwahati, Social Indicators Research 88. doi.org/10.1007/s11205-007-9191-6.
kamp,I. Kees,L, Gooitske,M. Augustinus,H .(2003). Urban environmental quality and human Well-being Towards a conceptual framework and demarcation of concepts, a literature study:. Landscape and Urban planning 65(2003) 5-18.
Lee, Y. J., .(2008), Subjective Quality of Life Measurement in Taipei, Building and Environment, Vol. 43, No.7,pp.1205-1215.
leila Ardestani, L., Choobchian, S., Hannes Viira, A,. Tanaskovik, V. (2023). Investigating Subjective and Objective Quality of Life in Rural Areas: the Case of Tehran Province in Iran, Applied Research in Quality of Life, Volume 17, pages 671–702, (2022)
Ling Hoon Leh, O.(2018).   Quality of life among residents in a sub-urban area. Case study: Puncak Alam, Selangor, Malaysia, IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science 117 (2018) 012028.
Mohammad Reza Rezvani,M-R, Mansourian, H(2011). The Development of Quality-of-Life Indicators in Rural Areas in Iran: Case Study – Khave Shomali District, Lorestan Province, Community Quality-of-Life Indicators: Best Cases V, Springer Dordrecht Heidelberg London New York
Nagesh, P., Bailey, A., George, S., Hyde, M and Subaiya, L. (2023),  (Im)mobile ageing: risks of exclusion in later life in liminal urban peripheries, Ageing & Society 1-24, doi:10.1017/S0144686X22001398.
Parshukov,D.V, Shaporova, Z. E, Koloskova,Y.I. (2021).  uality of life of the rural population of the Krasnoyarsk Territory: assessment, trends and priorities,FIOP Conf. Series: Earth and Environmental Science 839 (2021) 022096.
Tilt,B(2019). Local Perceptions Of "Quality Of Life " In Rural China Implications for Anthropology and Participatory Development, Journal of Anthropological Research, vol. 67, 2019.
Uysal, M., & Sirgy, M. J. (2002). Quality-of-life indicators as performance measures. Annals of Tourism Research, 76, 291–300.
Wallace, B. J. . (2009). Critical reflections: Confessions from the director of a fifteen-year agroforestry research and development project in the Philippines. Human Organization 68:55-63.