توسعه فضاهای پیراشهری

توسعه فضاهای پیراشهری

تحلیلی بر اثرات گسترش فضایی - کالبدی هسته های روستایی بر شهر : قاسم آباد همدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پردیس البرز، دانشگاه تهران
2 گروه جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشکاه تهران
3 گروه جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران
10.22034/jpusd.2026.579059.1395
چکیده
در دنیای معاصر، رابطه میان سکونتگاه‌های روستایی و شهری دستخوش تحولات شتابانی است. یکی از پدیده‌های برجسته در این زمینه، شکل‌گیری هسته‌های روستایی-شهری است که مرزهای سنتی میان روستا و شهر را کمرنگ می‌سازد. این نیروها می‌توانند شامل عوامل اقتصادی، مهاجرتی، سیاست‌های توسعه، و نیز تحولات طبیعی باشند که ساختار فضایی این هسته‌ها را بازآرایی می‌کنند. پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با هدف بررسی اثرات گسترش فضایی-کالبدی هسته روستایی قاسم‌آباد بر شهر همدان انجام شده است. انتخاب قاسم‌آباد به دلیل فرایند سریع الحاق آن به شهر همدان و تبدیل شدن به یکی از محلات حاشیه‌ای مهم، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است جامعهٔ آماری شامل ساکنانی است که دست‌کم یک دهه تجربهٔ زندگی در این هسته را داشته‌اند تا بتوانند تغییرات کالبدی و اجتماعی را به درستی ارزیابی کنند.داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای GIS و SPSS و بهره‌گیری از آزمون تی زوجی بیزی تحلیل شده‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که گسترش کالبدی-فضایی قاسم‌آباد که در نهایت به الحاق آن به شهر همدان انجامید، اثراتی دوگانه و نامتوازن بر پیکره شهر داشته است. این گسترش اگرچه در حوزه‌های کالبدی و زیرساختی (نظیر بهبود معابر و مقاوم‌سازی مسکن) برای محله قاسم‌آباد و به تبع آن برای شهر، دستاوردهایی مثبت به همراه داشته، اما در ابعاد اجتماعی، زیست‌محیطی و کیفیت زندگی، اثرات منفی قابل توجهی را بر شهر تحمیل کرده است. برای نمونه، افزایش تراکم جمعیت، کاهش فضای سبز، معضلات ترافیکی، و افزایش حس بیگانگی ساکنان از جمله پیامدهای منفی شناسایی‌شده است به عبارت دیگر، گسترش این هسته روستایی و ادغام آن در شهر، محله‌ای ناپایدار از جنبه‌های اجتماعی و زیست‌محیطی را به ساختار شهری همدان افزوده است. تحلیل بیزی شاخص کلی ترکیبی نیز مؤید این عدم‌توازن است.یافته‌های می‌تواند به برنامه‌ریزان شهری و منطقه‌ای در درک بهتر پیامدهای ادغام شتابان هسته‌های روستایی کمک کرده و ضرورت اتخاذ رویکردهای یکپارچه و متوازن را آشکار سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات